Kampania 2020

Pracuję i jestem w ZUS, zarabiam więcej niż minimum krajowe, tworzę swoje gospodarstwo od podstaw, nie jestem z pochodzenia rolnikiem. Na wszystko muszę zarobić sam, sam się uczyć itd. nie mogę sprzedawać swoich płodów rolnych w RHD? Dlaczego?! Dotacje na ciągniki i modernizację też są tylko dla rolników, z których spora część jak zauważam nie docenia tego co ma i uważa, że wszystko im się należy choć nie chcą się rozwijać. Pola też nie sprzedadzą bo robią "biznes" na dotacjach i tak leży ziemia odłogiem. Socjalizm. RHD powinien być dla wszystkich, którzy mają grunty rolne i je uprawiają, albo prowadzą specjalną działalność rolniczą.

W odpowiedzi na pytanie, należy mieć na uwadze, iż powodem braku możliwości sprzedaży płodów rolnych w RHD może być fakt, iż nie spełnia Pan ustawowej definicji “rolnika”. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego: “Za rolnika indywidualnego uważa się osobę fizyczną będącą właścicielem, użytkownikiem wieczystym, samoistnym posiadaczem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych, których łączna powierzchnia użytków rolnych nie przekracza 300 ha, posiadającą kwalifikacje rolnicze oraz co najmniej od 5 lat zamieszkałą w gminie, na obszarze której jest położona jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego i prowadzącą przez ten okres osobiście to gospodarstw”. By jednak szczegółowo ocenić Pana sytuację konieczna jest znajomość całokształtu okoliczności.

Jesteśmy nieformalną grupą rolników i chcielibyśmy podjąć wspólne działania, które umożliwią i zwiększą sprzedaż naszych produktów. Przymierzamy się do zawiązania stowarzyszenia. Czy stowarzyszenie powinno mieć możliwość prowadzenia działalności gospodarczej czy nie ma takiej konieczności? Jaka może być inna forma prawna? Chcemy korzystać ze wsparcia finansowego na nasze zbiorowe działania (promocja, organizowanie punktu sprzedaży), ale chcemy by każdy członek stowarzyszenia sprzedawał swoje produkty indywidualnie? Z punktu widzenia prawnego, co należy mieć na uwadze?

Dopuszczalna forma współpracy mogłaby być fundacja, bądź stowarzyszenie. W przedmiocie prowadzenia działalności gospodarczej przez takie podmioty należy pamiętać, że nie może ona być w żadnej z organizacji dominującym celem funkcjonowania. Fundacja/stowarzyszenie w pierwszej kolejności winno zajmować się celami statutowymi (w tym przypadku wsparcie rolnictwa, rolników czy też edukacji), a przy okazji może prowadzić działalność gospodarczą. Co więcej w każdym wypadku ewentualne zyski mogą być przekazywane jedynie na cele związane z funkcjonowaniem fundacji/stowarzyszenia, dlatego też fundacja/stowarzyszenie nie może dzielić dochodów pomiędzy jej członków. Należy zatem wskazać, iż każdy z członków, by mieć zyski musi sam prowadzić działalność gospodarczą, fundacja może jedynie wspierać ich funkcjonowanie, zaś prowadzenie przez fundację działalności gospodarczej wiąże się z pewnymi obowiązkami np. składanie sprawozdania finansowego. Dlatego w pierwszej kolejności muszą Państwo zdecydować jaki charakter ma mieć fundacja/stowarzyszenie, by potem podjąć decyzje o wprowadzeniu do statutu zapisu dotyczącego prowadzenia przez fundację działalności gospodarczej.

Gdzie znajdę aktualny wykaz producentów certyfikowanych ekologicznie?

Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) ma obowiązek udostępniania wykazu producentów certyfikowanych ekologicznie i posiada wykaz wg. stanu na dzień 31 grudnia 2019 roku. By uzyskać informację należy wystąpić do Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z wnioskiem (formularz na stronie IJHARS), zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. z 2019 r., poz. 1353, ze zm.). Informacje udostępniane dotyczą:

  • imienia, nazwiska/nazwy, adresu, powierzchni upraw oraz wielkości produkcji ekologicznej – w przypadku producentów rolnych;
  • imienia, nazwiska/nazwy, adresu  oraz branży działalności – w przypadku producentów ekologicznych prowadzących działalność w zakresie przygotowania (Zgodnie z art. 2 lit. i rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 przygotowanie oznacza czynności konserwowania lub przetwarzania produktów rolnictwa ekologicznego włącznie z ubojem i rozbiorem produktów pochodzenia zwierzęcego, a także pakowanie, znakowanie lub wprowadzanie zmian w oznakowaniu odnoszącym się do ekologicznej metody produkcji);
  • imienia, nazwiska/nazwy, adresu  oraz branży działalności – w przypadku pozostałych producentów ekologicznych.

Informacja o producentach ekologicznych i produkcji ekologicznej jest przekazywana w postaci wykazu w wersji elektronicznej w pliku Excel / plikach Excel (liczba plików zależy od zakresu informacji podanych w formularzu) na adres e-mail podmiotu zainteresowanego.

Informacje i formularz: https://www.gov.pl/web/ijhars/udostepnianie-informacji-o-producentach-w-rolnictwie-ekologicznym

Gdzie znajdę aktualne informacje o Europejskim Zielonym Ładzie?

Europejski Zielony Ład (EU Green Deal) to pierwsza tak kompleksowa strategia Unii Europejskiej dotycząca ochrony środowiska, rozwoju zrównoważonego oraz przeciwdziałaniu zmianom klimatycznym. Na tym etapie, jest to bardziej deklaracja niż plan, ponieważ jest jeszcze przedmiotem negocjacji Państw Członkowskich UE Wg. Europejskiego Zielonego Ładu,  Europa do 2050 r. aspiruje do bycia pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu. Plan ambitny, ale możliwy do zrealizowania, jeśli nastąpi zaangażowanie wszystkich państw członkowskich w jego realizację (dlatego trwają negocjacje). Głównym celem, obok neutralności klimatycznej, jest przede wszystkim ochrona życia ludzkiego oraz zwierząt i roślin, przy jednoczesnym wsparciu transformacji energetycznej na rzecz czystej technologii. Europejski Zielony Ład opiera się na 10 założeniach:

  1. Europa bez zanieczyszczeń – zanieczyszczenie powietrza, wody oraz rozwiązanie problemu zanieczyszczenia przemysłowego;
  2. Przejście na gospodarkę cyrkulacyjną – przyjęcie nowego planu działania na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym do marca 2020 r.;
  3. Program “Od Pola do Stołu” – cele dotyczące redukcji chemicznych pestycydów (50% do 2030 r.), nawozów i zwiększenie powierzchni upraw organicznych;
  4. Zielona Wspólna Polityka Rolna – wysokie ambicje środowiskowe i klimatyczne w ramach reformy Wspólnej Polityki Rolnej;
  5. Mechanizm JUST Transition – wsparcie finansowe dla regionalnych planów transformacji energetycznej;
  6. Finansowanie transformacji – fundusze na zielone innowacje i inwestycje publiczne;
  7. Czysta, przystępna cenowo i bezpieczna energia – ocena ambicji państw członkowskich ujętych w ramach krajowych planów w zakresie energii i klimatu;
  8. Osiągnięcie neutralności klimatycznej – propozycja pierwszej ustawy klimatycznej zapisującej cel neutralności klimatycznej do 2050r.;
  9. Zrównoważony transport – przyjęcie strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności, a także przegląd dyrektywy w sprawie infrastruktury paliw alternatywnych i rozporządzenia TEN-T;
  10. Ochrona europejskiego kapitału naturalnego – propozycja strategii UE na rzecz różnorodności biologicznej do 2030 r .

Wszystkie powyższe założenia są przedmiotem prac nad ich uszczegółowieniem. Aktualne informacje są dostępne na stronie Komisji Europejskiej w j. Polskim – https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal_pl

 

Oficjalny tekst dokumentu „Europejski Zielony Ład” (we wszystkich językach UE), znajdziesz tu: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1576150542719&uri=COM%3A2019%3A640%3AFIN

Jak rozpocząć Rolniczy Handel Detaliczny (RHD)? Czy są jakieś wzorce?

Polecamy filmik o sprzedawaniu produktów wyprodukowanych w ramach działalności RHD. Filmik przygotowało Stowarzyszenie Rzeźników i Wędliniarzy RP. Omawia kanały dystrybucji produktów z RHD, przedstawiając informacje o miejscach, w których można sprzedawać produkty a także działających platform sprzedażowych. Ponadto w materiale zawarto informacje z Kujawsko – Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Minikowie oraz ciekawe relacje bezpośrednio z gospodarstwa posiadającego zarejestrowany RHD.

LINK – https://youtu.be/kHLnqEEKKq0

Gdzie znajdę informacje o programie „Od Pola do Stołu”, który jest częścią programu Europejskiego Zielonego Ładu?

Strategia „od pola do stołu” na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego(1) jest jednym z elementów Europejskiego Zielonego Ładu

Informacje o intencjach i zakresu planu „Od Pola do Stołu” znajdziesz tu – https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/fs_19_6727

 

Tekst strategii (lipiec 2020) znajdziesz tu – https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/8975-strategia-od-pola-do-stolu-komunikat.pdf

 

Strategia ma zapewnić zdrowszy i bardziej zrównoważony system żywnościowy UE. Priorytetami są:

  • zapewnienie Europejczykom zdrowej, przystępnej cenowo i zrównoważonej żywności
  • przeciwdziałanie zmianie klimatu
  • ochrona środowiska i zachowanie różnorodności biologicznej
  • zapewnienie godziwych zysków w łańcuchu żywnościowym
  • wsparcie rolnictwa ekologicznego.

 

Główne założenia strategii to m.in. zapewnienie zrównoważonej produkcji żywności (zmniejszenie stosowania i ryzyka dotyczącego pestycydów chemicznych o 50 proc. oraz stosowania niebezpiecznych pestycydów o 50% do 2030.; zmniejszenie strat składników pokarmowych (w szczególności azotu i fosforu) o co najmniej 50 proc., co mogłoby ograniczyć stosowanie nawozów o co najmniej 20 proc. do 2030 r.). Ale też zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego poprzez podjęcie takich działań jak zmniejszenie sprzedaży środków przeciwdrobnoustrojowych przeznaczonych dla zwierząt utrzymywanych w warunkach fermowych o 50 proc. do 2030 r. czy promowanie zrównoważonej konsumpcji oraz ograniczenie strat i marnotrawienia żywności oraz zwalczanie fałszowania żywności w łańcuchu dostaw.

 

Strategia jest jeszcze przedmiotem negocjacji. Szczegóły są jeszcze do ustalenia, ale kierunek wyznaczony przez KE zapewne już się nie zmieni.

Gdzie mogę otrzymać dofinansowanie na rozwijanie przetwórstwa w ramach RHD?

Najważniejsza możliwość aktualnie to dofinansowanie w ramach PROW, które organizuje Agencja Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa (ARMIR) – MAŁE PRZETWÓRSTWO –  Poddziałanie 4.2 “Wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi lub ich rozwój” Nabór wniosków przeprowadzony zostanie w terminie od 26 października do 24 listopada 2020 r.

 

Szczegóły, dokumenty aplikacyjne dostępne na https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/poddzialanie-42-wsparcie-inwestycji-w-przetwarzanie-produktow-rolnych-obrot-nimi-lub-ich-rozwoj.html

 

Program skierowany jest do osób ubezpieczonych w pełnym zakresie w KRUS jako rolnik, małżonek rolnika bądź domownik, którzy podejmują prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie przetwarzania produktów rolnych. Pomoc udzielana w formie refundacji części poniesionych kosztów, tj. 50%, maksymalnie 500.000zł. Refundacja obejmuje:  zakup maszyn lub urządzeń (wraz z instalacją),  aparatury pomiarowej,  oprogramowania, wyposażenia, budowy, rozbudowy, nadbudowy, przebudowy lub remontu połączonego z modernizacją, przygotowania dokumentacji technicznej operacji.

Jakie produkty mogę przetwarzać i sprzedawać w ramach RHD?

Produkty rolne przetwarzane i zbywane w ramach rolniczego handlu detalicznego muszą się mieścić w następujących kategoriach:

 

  1. Produkty pochodzenia niezwierzęcego
  2. Przetwory z owoców: soki owocowe, dżemy, owoce suszone, inne
  3. Przetwory z warzyw: kiszonki warzywne, marynaty warzywne, soki warzywne, inne
  4. Przetwory z owoców i warzyw, w tym soki
  5. Przetwory z warzyw i grzybów
  6. Przetwory z orzechów
  7. Przetwory zbożowe: mąki, kasze, płatki, otręby, inne
  8. Koncentraty spożywcze: koncentraty warzywne, syropy owocowe, inne
  9. Oleje
  10. Mleko surowe albo mleko surowe i siara
  11. Surowa śmietana
  12. Jaja od drobiu
  13. Jaja od ptaków bezgrzebieniowych
  14. Produkty pszczele nieprzetworzone, w tym miód, pyłek pszczeli, pierzga, mleczko pszczele
  15. Świeże mięso wołowe, wieprzowe, baranie, kozie, końskie, lub produkowane z tego mięsa surowe wyroby mięsne lub mięso mielone
  16. Świeże mięso drobiowe lub zajęczaków, lub produkowane z tego mięsa surowe wyroby mięsne lub mięso mielone
  17. Świeże mięso zwierząt dzikich utrzymywanych w warunkach fermowych lub produkowane z tego mięsa surowe wyroby mięsne lub mięso mielone
  18. Produkty mięsne
  19. Produkty mleczne lub produkty na bazie siary łącznie
  20. Produkty jajeczne

 

Podstawowe praktyczne informacje o Rolniczym Handlu Detalicznym znajdziesz pod linkiem:

https://www.arimr.gov.pl/fileadmin/pliki/wnioski/PROW_2014_2020/Wsparcie_inwestycji_w_przetwarzanie_produktow_rolnych__obrot_nimi_lub_ich_rozwoj/2020/15_09_2020/RHD_podstawowe_informacje.pdf

Jakie są konsekwencje Pandemii dla rozwoju Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności?

Na ten moment, zdania są podzielone, tak jak pokazują filmy wyprodukowane w ramach Kampanii. Jako wieloletni propagator Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności, Rafał Serafin przedstawia swój punkt widzenia tu – http://faow.org.pl/pl/rynki-lokalne-w-obliczu-pandemii-covid-19/

 

Oraz Urszuli Pordugiel i Kamila Guzewicz z Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich  http://faow.org.pl/pl/epidemia-covid-19-szansa-na-rozwoj-rynkow-lokalnych/

 

Centrum Doradztwa Rolnictwa w Brwinowie również zorganizowało konferencje na ten temat. Prezentacje i informacje, są dostępne tu:

https://www.cdr.gov.pl/aktualnosci-instytucje/3432-konferencja-krotkie-lancuchy-dostaw-zywnosci-w-okresie-zagrozenia-epidemicznego-doswiadczenia-producentow-i-oczekiwania-konsumentow-relacja?fbclid=IwAR3dLRV57gWuKsGuTYvpf021pq7AywtPuy14fU4lHGB27zLXpym5LLi6Coc

 

Jeśli chodzi o międzynarodowe perspektywy, to warto zapoznać się z raportami McKinseya – https://www.mckinsey.com/featured-insights/food-security?cid=other-eml-alt-mip-mck&hdpid=ea2fc7e7-b44b-43d3-9c9d-69cfc3bca293&hctky=2395792&hlkid=94d620a7106641479a2cf8c06e8217e7#

Jakie są perspektywy rolnictwa ekologicznego w Unii Europejskiej?

Komisarz KE ds. Rolnictwa Janusz Wojciechowski ogłosił we wrześniu 2020 ambitny cel dla rolnictwa ekologicznego, stwierdzając “Strategie “Z pola na stół” i Biodywersyfikacji wyznaczają ambitne cele dla sektora rolnego dla zapewnienia, że będzie on gotowy na Zielony Ład. Rolnictwo ekologiczne będzie kluczowym elementem tej transformacji, którą prowadzimy w kierunku bardziej zrównoważonego systemu żywnościowego i lepszej ochrony naszej różnorodności biologicznej. Komisja będzie wspierać sektor ekologiczny w osiąganiu do 2030 r. celu 25 % gruntów rolnych objętych rolnictwem ekologicznym, przez odpowiednią politykę i ramy prawne.” Plan działań, który ma na celu wyznaczyć ścieżkę dojścia, ma być przedstawiony do akceptacji w pierwszym kwartale 2021.

 

Cel osiągnięcia 25% gruntów rolnych objętych rolnictwem ekologicznym jest ambitny ponieważ dziś jest to ok. 8% gruntów w skali całej UE. Liderem jest Austria, która już dziś ma 24,1%. W Polsce jest zaledwie 3.3%. Niemniej KE uznała rozwój rolnictwa ekologicznego jako priorytet.

 

Szczegółowe informacje: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_1548?s=09&fbclid=IwAR0qSmJJtmj-4dC603DHqAVWIw1h-MDZTC5SLkepO8nchL8KqDIbCWMOiyM

Cześć! chciałbym wprowadzić produkty i przetwory prosto od rolników do sieci sklepów na podkarpaciu. Macie listę osób, z którymi współpracujecie bym mógł się do nich bezpośrednio odezwać? Interesują mnie zarówno producenci rolni, jak i przetwórcy.

Nie dysponujemy listą rolników zainteresowanych sprzedażą bezpośrednią na podkarpaciu. Proszę skontaktować się z Stowarzyszenie ProCarpatia w Rzeszowie. Zajmują się żywnościowym produktem lokalnym od wielu lat, współpracując z przetwórcami i rolnikami oraz z Marszałkiem Województwa itp… tel. +48 17 8528526
e-mail: info@procarpathia.pl

www.procarpathia.pl

www.sklep.podkarpackiesmaki.pl

www.karpackiszlakwina.pl

www.szlakpodkarpackiesmaki.pl

 

W naszej Kampanii Wiedz i Mądrze Jedz (https://prostoodrolnika.pl), którą prowadzimy od 3 lat spotkaliśmy też rolników-przedsiębiorców z Podkarpacia, z którymi można rozmawiać bezpośrednio z uwagi na skalę ich działania. Proszę szukać w filmach oraz w rekomendacjach – https://prostoodrolnika.pl/rekomendacje/

 

Warto nawiązać kontakt i współpracę z Podkarpackim Ośrodkiem Doradztwa Rolniczego w Boguchwale. Prowadzą ciekawą i cenną inicjatywę Podkarpackiego E-Bazarku, która gromadzi rolników/producentów zainteresowanych sprzedażą bezpośrednią na wirtualnej platformie – https://podkarpackiebazarek.podrb.pl/  Przedsięwzięcie ma charakter ogólno-wojewódzki, a więc jest raczej promocyjne. Na tej stronie można znaleźć producentów zainteresowanych sprzedażą producentów, z którymi można nawiązać kontakt bezpośredni. Podane są informacje kontaktowe.

Czy robiliście kiedyś jakąś kampanię informacyjną dla rolników, która by ich uświadomiła, że dokument zakupu to nie jest zło? Ciężko znaleźć producentów rolnych, którzy akceptują faktury RR. Dużo się mówi obecnie o tym jak źle jest na rynku, ale gdyby przejść się po Rybitwach z chęcią zakupu czegoś z dokumentami - nie ma od kogo kupić.

Zachęcanie do legalnej sprzedaży, spełniającej wszystkie obowiązujące standardy i wymogi bezpieczeństwa żywności, to podstawa Kampanii Wiedz i Mądrze Jedz. Pokazujemy, że prowadzenie działalności, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym Rolniczego Handlu Detalicznego, wystawiania faktur RR i inne czynności formalno-prawne, jest korzystne dla producentów i też dla konsumentów.

 

Warto nawiązać kontakt i współpracę z miejscowym Urzędem Skarbowym ponieważ to właśnie te urzędy prowadziły w ostatnim czasie w wielu miejscach w kraju kampanie informacyjne.

Jak mam dokumentować ilość żywności sprzedawanej w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego? Jakie przepisy tu obowiązują?

Wytyczne i wymogi co do sposobu dokumentowania ilości żywności sprzedawanej w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego są zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie maksymalnej ilości żywności zbywanej w ramach rolniczego handlu detalicznego oraz sposobu jej dokumentowania (Dz. U. z 2016 r. poz. 2159). „Podmiot prowadzący rolniczy handel detaliczny ma obowiązek prowadzenia i przechowywania dokumentacji umożliwiającej określenie ilości żywności zbywanej rocznie w ramach takiego handlu, odrębnie za każdy rok kalendarzowy, zawierającej następujące informacje:

  • numer kolejnego wpisu,
  • datę zbycia żywności,
  • ilość i rodzaj zbytej żywności.

Dodatkowo, podmioty prowadzące Rolniczy Handel Detaliczny powinny spełniać również wymogi określone w rozporządzeniu (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 178/2002 z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającym ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującym Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającym procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. UE L 31 z 1.02.2002, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463), w tym możliwość śledzenia żywności (art. 18 rozporządzenia), jeżeli pozyskują produkty do produkcji żywności od innych podmiotów lub zbywają ją innym podmiotom niebędącym konsumentem. Jest to wymóg konieczny dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności i wiarygodności informacji przekazywanych konsumentom oraz narzędzie wspomagające wycofanie z obrotu żywności, która nie jest bezpieczna.

Czy jako Koło Gospodyń Wiejskich możemy organizować „rynek lokalny” w postaci Klubu Zakupowego? Gdzie mogłybyśmy pozyskać środki by uruchomić taką działalność?

Jak najbardziej Koło Gospodyń Wiejskich (KGW) może jak najbardziej organizować inicjatywy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności.

 

Agencja Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa dysponuje budżetem na kwotę 40 mln zł na wparcie Kół Gospodyń Wiejskich. Dofinansowanie do 5.000 zł można pozyskać na działalność statutową Koła.  Cele, na jakie koła gospodyń wiejskich mogą przeznaczyć przyznaną pomoc finansową, określa art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2020 r. poz. 553 i poz. 932), zgodnie z którym KGW może wydatkować pomoc na realizację celów związanych z :

  1. działalnością społeczno-wychowawczą i oświatowo-kulturalną w środowiskach wiejskich;
  2. działalnością na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich;
  3. rozwojem przedsiębiorczości kobiet;
  4. inicjowaniem działań na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi;
  5. upowszechnianiem i rozwijaniem form współdziałania, gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych;
  6. reprezentacją interesów środowiska kobiet wiejskich wobec organów administracji publicznej;
  7. rozwojem kultury ludowej, w tym w szczególności kultury lokalnej i regionalnej.

https://www.arimr.gov.pl/krajowy-rejestr-kol-gospodyn-wiejskich/dokumenty-niezbedne-do-przyznania-pomocy.html?fbclid=IwAR3wIDxPc1WChrEDO-238pIgdmf6psiHxvsIHV1pnIoXWviqD7sNZdx3XVE

 

Środki te mogą być wykorzystane na inicjatywę tworzenia Klubu Zakupowego lub innej formy „rynku dla produkty wyprodukowane lokalnie”. KGW mogą prowadzić sprzedaż produktów regionalnych pod warunkiem, że na fakturze/rachunki jest stosowny zapis.

 

Kluczowe akty prawne regulujące działalność KGW to:

Sanepid wydał „Poradnik Dobrej Praktyki Higienicznej i Produkcyjnej przy produkcji żywności niezwierzęcego pochodzenia w warunkach domowych z wykorzystaniem surowców roślinnych z własnych upraw oraz ramach Rolniczego Handlu Detalicznego” Czy jest odpowiednik dotyczący żywności pochodzenia zwierzęcego czy też żywności zawierającej zarówno składniki pochodzenia zwierzęcego i niezwierzęcego?

Nie ma takiego odpowiednika. I raczej nie będzie. Główny Inspektorat Weterynaryjny przygotował szereg dokumentów dla prowadzących działalność w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego, które przedstawiają stosowne wytyczne oraz wymogi prawne. Są one dostępna pod następującym adresem:

https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/rolniczy-handel-detaliczny

Ponadto, jest mnóstwo prezentacji i filmów dotyczących dobrych praktyk w zakresie przetwórstwa w małej skali dostępnych na stronach Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie – https://cpsz.cdr.gov.pl/

Należy podkreślić, że najważniejsza sprawa z punktu widzenia wymogów prawnych, to zapewnienie przez producenta bezpieczeństwa zakresie produkcji i dystrybucji żywności. Wytyczne i wskazówki co do obowiązujących standardów bezpieczeństwa są zawarte w rozporządzeniach Unii Europejskiej. Chodzi tu w szczególności o „Wytyczne dotyczące wykonania niektórych przepisów rozporządzenia (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych” – dostępne pod adresem: https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/biosafety_fh_legis_guidance_reg-2004-852_pl.pdf

Przepisy bezpieczeństwa żywności Unii Europejskiej wymagają interpretacji w określonych sytuacjach i dają możliwość elastyczności. Ważnym dokumentem roboczym  to: „Dokument roboczy służb Komisji w sprawie interpretacji niektórych przepisów dotyczących elastyczności, przewidzianych w regulacjach prawnych w sprawie higieny. Najczęściej zadawane pytania. Wytyczne dla przedsiębiorstw sektora spożywczego”. Dokument ten jest dostępny pod adresem: https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/biosafety-hygiene-faq_all_business_pl.pdf

Zachęcamy do zasięgania porad dotyczących prowadzenia Rolniczego Handlu Detalicznego w Ośrodkach Doradztwa Rolniczego lub w zakresie przepisów bezpieczeństwa żywności u właściwego ze względu na siedzibę zakładu lub miejsce prowadzenia działalności Powiatowego Lekarza Weterynarii albo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego.

Co to jest HACCP? I czy zasady i wymogi HACCP obowiązują w Rolniczym Handlu Detalicznym?

HACCP (ang. Hazard Analysis and Critical Control Points) to System Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli.

HACCP to metoda zapewniania bezpieczeństwa żywności, która opiera się przede wszystkim na zapobieganiu zagrożeniom. Polega ona na zidentyfikowaniu miejsc, w których mogą pojawić się niebezpieczeństwa i odpowiednim zareagowaniu, jeżeli zagrożenie wystąpi. Zasady i wymogi HACCP powinny być zastosowane również w Rolniczym Handlu Detalicznym ponieważ ich zastosowania stanowi podstawę dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności.

Jest to postępowanie mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności przez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń z punktu widzenia wymagań zdrowotnych żywności oraz ryzyka wystąpienia zagrożeń podczas przebiegu wszystkich etapów produkcji i obrotu żywnością. System ten ma również na celu określenie metod eliminacji lub ograniczania zagrożeń oraz ustalenie działań korygujących.

Podstawa prawna czyli obowiązek posiadania wdrożonego systemu HACCP reguluje: Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U.2010.136.914 z zm.) oraz następujące rozporządzenia:

  • ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 178/2002 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności
  • Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 ww. rozporządzenia (WE) nr 852/2004 wymóg opracowania i utrzymywania procedur na podstawie zasad HACCP ma zastosowanie wyłącznie do podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze uczestniczące w jakimkolwiek etapie produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności po produkcji podstawowej i działaniach powiązanych.

W ramach Rolniczego Handlu Detalicznego, rolnik może przetwarzać żywność m.in. we własnej kuchni przy zachowaniu warunków higienicznych określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego nr 852 z 2004 roku. Obowiązuje przy tym zasada, że w przypadku gdy produkcja prowadzona jest przy wykorzystaniu pomieszczeń używanych głównie jako prywatne domy np. kuchni, obowiązują uproszczone wymagania higieniczne. Każdy przypadek powinien być jednak rozpatrywany indywidualnie, biorąc pod uwagę stan kuchni, wyposażenie oraz warunki prowadzenia przetwórstwa. Kuchnia powinna być dostosowana do rodzaju i wielkości prowadzonej produkcji, tak aby zapewnić, że wszystkie operacje będą wykonywane w sposób higieniczny, minimalizujący ryzyko zanieczyszczenia krzyżowego. Wymogi higieniczne będą weryfikowane według kryteriów bezpieczeństwa żywności i oceny ryzyka (czyli wg. wymogów i zasad HACCP).

Dobra Praktyka Higieniczna (GHP) oraz Dobra Praktyka Produkcyjna (GMP) stanowią podstawę dla funkcjonowania systemu HACCP. Wszystkie stosowane w zakładzie techniki i metody pracy oraz zalecenia dotyczące higieny powinny być opisane za pomocą odpowiednich procedur lub instrukcji uwzględniających szczegółowe wymagania jakie powinny być spełnione. W przypadku Rolniczego Handlu Detalicznego należy stosować uproszczoną procedurę HACCP. Procedura powinna być opracowywana dla potrzeb kontroli wewnętrznej w celu zapewnienia bezpieczeństwa żywności poprzez przestrzeganie zasad higieny. Zasady określone w  procedurze powinny być przestrzegane przez wszystkie osoby mające kontakt z żywnością, a na żądanie organów urzędowej kontroli żywności muszą być przedstawiane dowody potwierdzające wdrożenie i stosowanie tej procedury.

Główny Inspektorat Sanitarny opracował wytyczne dobrej praktyki higienicznej (ang. Good Hygiene Practice GHP) i produkcyjnej do stosowania przy produkcji w warunkach domowych środków spożywczych niezwierzęcego pochodzenia o niskim ryzyku. Dokument ten de facto opisuje procedury GHP dla potrzeb HACCP w Rolniczym Handlu Detalicznym. Dokument jest dostępny: http://www.pis.lodz.pl/data/other/wytyczne_ghp_rolnicy__rhd_20_01_17_.pdf

Informacje opisujące zasady i praktyki elastyczności we wdrażaniu systemów i procedur bezpieczeństwa żywności są zawarte w dokumencie pt. „Zawiadomienie Komisji w sprawie wytycznych dotyczących wdrażania systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności obejmujących programy warunków wstępnych i procedury oparte na zasadach HACCP, uwzględniając ułatwienia/elastyczność w zakresie wdrażania w niektórych przedsiębiorstwach spożywczychhttps://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52016XC0730(01)&from=EN 

Mamy długą tradycję serów górskich, produkowanych w bacówkach z mleka owczego. Czy te tradycyjne sposoby produkcji są niezgodne z przepisami UE, i są w związku z tym skazane na wymarcie?

Nie jest tak. UE nie zakazuje produkcji serów górskich przy stosowaniu tradycyjnych metod produkcji.

 

Rozporządzenia w sprawie higieny i bezpieczeństwa żywności, które są to najistotniejsze, przewidują dużą elastyczność, w szczególności w przypadku tradycyjnych metod produkcji, pod warunkiem, że wytwarzana produkty są bezpieczne dla konsumentów. Prawodawstwo UE zezwala państwom członkowskim na odstępstwa od przepisów UE i przyjęcie krajowych środków w celu dostosowania wymogów zawartych w rozporządzeniach w sprawie higieny i bezpieczeństwa do krajowych uwarunkowań i potrzeb.

 

W Polsce, Ministerstwo Rolnictwa prowadzi rejestr produktów tradycyjnych m. in. w celu opisaniu i udokumentowaniu tradycyjnych metod produkcji, które mogą być również weryfikowane pod kątem bezpieczeństwa żywności i krajowych odstępstw od wymogów UE.

 

Warto podkreślić, że z wpisem produktu na Listę Produktów Tradycyjnych nie jest związana ochrona nazwy oraz kontrola zgodności produkcji z zadeklarowaną metodą wytwarzania. Natomiast, producenci produktów wpisanych na Listę Produktów Tradycyjnych mogą ubiegać się o uzyskanie odstępstw od wymagań sanitarnych i weterynaryjnych, jeżeli konieczność taka wynika z tradycyjnej receptury.

 

Aktualne informacje o produktach tradycyjnych i regionalnych są dostępne pod adresem: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/produkty-regionalne-i-tradycyjne1

 

Ile jest w Unii Europejskiej zarejestrowanych produktów Chronionych Nazw Pochodzenia oraz Chronionych Oznaczeń Geograficznych oraz Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności? Gdzie znajdę aktualną listę tych produktów?

Obecnie w Unii Europejskiej chronionych jest ponad 1400 zarejestrowanych Oznaczeń Geograficznych i Nazw Pochodzenia. Najwięcej zarejestrowanych produktów pochodzi z Włoch i Francji. Zarejestrowanych Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności jest dużo mniej – 64. Z Polski jest w sumie 47 produktów:

 

1 Miód  z  Sejneńszczyny / Łoździejszczyzny / Seinų / Lazdijų  krašto  medus
2 Herbal vodka from the North Podlasie Lowland aromatised with an extract of bison grass / Wódka ziołowa z Niziny Północnopodlaskiej aromatyzowana ekstraktem z trawy żubrowej
3 Polska Wódka / Polish Vodka
4 Trójniak staropolski tradycyjny
5 Rogal świętomarciński
6 Truskawka kaszubska / kaszëbskô malëna
7 Redykołka
8 Wiśnia nadwiślanka
9 Miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich
10 Bryndza Podhalańska
11 Oscypek
12 Wielkopolski ser smażony
13 Andruty kaliskie
14 Fasola Wrzawska
15 Śliwka szydłowska
16 Obwarzanek krakowski
17 Jabłka łąckie
18 Chleb prądnicki
19 Karp zatorski
20 Miód drahimski
21 Kołocz śląski / kołacz śląski
22 Jabłka grójeckie
23 Fasola korczyńska
24 Miód kurpiowski
25 Podkarpacki miód spadziowy
26 Suska sechlońska
27 Kiełbasa lisiecka
28 Fasola Piękny Jaś z Doliny Dunajca / Fasola z Doliny Dunajca
29 Kiełbasa jałowcowa staropolska
30 Kiełbasa myśliwska staropolska
31 Kabanosy staropolskie
32 Ser koryciński swojski
33 Jagnięcina podhalańska
34 Trójniak staropolski tradycyjny
35 Półtorak staropolski tradycyjny
36 Czwórniak staropolski tradycyjny
37 Dwójniak staropolski tradycyjny
38 Olej rydzowy tradycyjny
39 Pierekaczewnik
40 Cebularz lubelski
41 Kiełbasa piaszczańska
42 Krupnioki śląskie
43 Kiełbasa biała parzona wielkopolska
44 Czosnek galicyjski
45 Miód spadziowy z Beskidu Wyspowego
46 Kiełbasa krakowska sucha staropolska
47 Podpiwek kujawski

 

Najaktualniejsze informacje na temat zarejestrowanych nazw, kategorii produktów oraz liczby nazw zarejestrowanych przez dane państwo członkowskie znajdują się pod adresem:

https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/

Na czym polega ochrona zarejestrowane nazwy produktów regionalnych i tradycyjnych?

Zgodnie z przepisami UE zarejestrowane nazwy (ChNP i ChOG) są chronione przed:

 

  • wszelkim bezpośrednim lub pośrednim wykorzystywaniem w celach komercyjnych nazwy zarejestrowanej w odniesieniu do produktów nieobjętych rejestracją, jeśli produkty te są porównywalne do produktów zarejestrowanych pod tą nazwą lub jeśli jej stosowanie stanowi wykorzystywanie renomy chronionej nazwy, w tym również w sytuacji, gdy produkty te są wykorzystywane jako składnik;
  • wszelkiego rodzaju niewłaściwym stosowaniem, imitacją lub przywołaniem, nawet jeśli podano prawdziwe pochodzenie produktów lub usług lub jeśli chroniona nazwa została przetłumaczona lub towarzyszą jej określenia takie jak: „styl”, „typ”, „metoda”, „zgodnie z recepturą stosowaną”, „imitacja” i tym podobne, w tym jeśli produkty te są wykorzystywane jako składnik;
  • wszelkimi innymi fałszywymi lub mylącymi wskazaniami odnoszącymi się do pochodzenia, charakteru lub podstawowych właściwości produktu, które są podane na opakowaniu wewnętrznym lub zewnętrznym, w materiale reklamowym lub dokumentach odnoszących się do danego produktu oraz opakowaniem produktu w pojemnik mogący przekazać fałszywe wrażenie co do jego pochodzenia;
  • wszelkimi innymi praktykami mogącymi wprowadzić konsumentów w błąd co do prawdziwego pochodzenia produktu.

 

W przypadku Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności (ChNP) zarejestrowane nazwy są chronione przed wszelkiego rodzaju niewłaściwym stosowaniem, imitacją lub przywołaniem oraz przed wszelkimi innymi praktykami, które mogłyby wprowadzić w błąd konsumentów.

 

Zródło i więcej informacji: https://uprp.gov.pl/pl/przedmioty-ochrony/oznaczenia-geograficzne/oznaczenia-geograficzne-w-systemie-wspolnotowym

Jakie warunki trzeba spełnić by oznaczać moje produkty logotypem Produkt Polski? Jakie są koszty z tym związane?

Z dniem 1 stycznia 2017 roku weszła w życie ustawa o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, która wprowadziła możliwość stosowania oznakowania PRODUKT POLSKI. Powyższe przepisy określają jednolite kryteria dotyczące dobrowolnego umieszczania informacji PRODUKT POLSKI. Stanowią one, że produkty muszą być wyprodukowane z surowców wytworzonych na terenie Polski z tym, że w produktach przetworzonych dopuszcza się użycie importowanych składników (np. przypraw, bakalii) w ilości do 25% masy tych produktów, pod warunkiem, że składniki takie nie są wytwarzane w kraju.

 

Przepisy regulujące stosowania tego znaku, to:

 

Ustawa z dnia 4 grudnia 2016r. o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2007)

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie wzoru znaku graficznego zawierającego informację “Produkt polski”

 

Produkty nieprzetworzone mogą zostać oznakowane informacją PRODUKT POLSKI jeżeli produkcja, uprawa lub hodowla, w tym zbiory, dojenie w przypadku krów, owiec i kóz odbyła się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku mięsa dodatkowo wymaga się, aby zostało pozyskane ze zwierząt urodzonych, chowanych i ubitych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku innych niż mięso produktów pochodzenia zwierzęcego, aby zostały one pozyskane od zwierząt, których chów odbywa się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Produkty przetworzone uzyskane w wyniku przetworzenia produktów nieprzetworzonych, dla których można stosować informację PRODUKT POLSKI muszą dodatkowo odpowiadać następującym wymaganiom:

  1. ich przetworzenie odbyło się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
  2. wszystkie ich składniki nieprzetworzone spełniają wymagania wskazane powyżej dla produktów nieprzetworzonych, które mogą zostać oznakowane informacją PRODUKT POLSKI;
  3. inne, niż wskazane wyżej składniki nie mogą przekraczać 25% łącznej masy wszystkich składników w chwili ich użycia do wyprodukowania tego produktu (z wyłączeniem użytej wody) oraz składników tych nie można zastąpić takimi samymi składnikami, które zostały wyprodukowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Podmiot odpowiedzialny za oznakowanie produktu, który będzie chciał w oznakowaniu podać informację o spełnianiu powyższych kryteriów – może to zrobić albo poprzez umieszczenie informacji PRODUKT POLSKI albo poprzez umieszczenie znaku graficznego zawierającego tę informację. Podmioty, które umieszczą informację PRODUKT POLSKI bez spełnienia powyższych kryteriów będą podlegały karze określonej przepisami ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2178, z 2020 r. poz. 285.).

Wzór znaku graficznego zawierającego informację PRODUKT POLSKI określiły przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie wzoru znaku graficznego zawierającego informację PRODUKT POLSKI” (Dz.U. z 2016 r. poz. 2148 z późn. zm.).

Określenie wzoru znaku „produkt polski” miało na celu umożliwienie konsumentom łatwiejsze wyszukiwanie produktów spełniających kryteria określone w ustawie o jakości handlowej dla  informacji „Produkt polski” czyli wytworzonych w Polsce z użyciem polskich surowców.

 

Jeśli chodzi o koszty, to nie ma żadnych opłat ponieważ nie ma procesu i podmiotów certyfikujących czy też przydzielających prawo do korzystania ze znaku.  By korzystać ze znaku, producent musi spełnić stawiane w przepisach wymagania w odniesieniu do konkretnych produktów. Jeśli uzna, że je spełnia, to może bez pytania nikogo o zgodę oznaczyć swoje produkt tym znakiem. Oznacza to, że korzystanie ze znaku nie wiąże się z żadnymi dodatkowymi kosztami.

 

Zgodność z przepisami producentów posługujących się znakiem kontroluje  Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (www.ijhar-s.gov.pl). W razie stwierdzenia nieprawidłowości – czyli stosowania oznaczenia „Produkt polski” niegodnie z przepisami, inspektorzy IJHAR-S mogą ukarać przedsiębiorcę karą grzywny lub mandatem określonym przepisami o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych.

 

Źródło i więcej informacji – http://www.produktpolski.pl/ oraz https://www.gov.pl/web/produktpolski

Jaki jest związek pomiędzy Wspólną Polityką Rolną (WPR) i propozycją Europejskiego Zielonego Ładu Komisji Europejskiej?

Wspólna polityka rolna (WPR), zapoczątkowana w 1962 r., jest kluczowym elementem polityki Unii Europejskiej (UE) i wydatkowania środków z ogólnego budżetu UE. WPR jest wspólnie uzgadniana przez wszystkie państwa członkowskie UE i dotyczy wszystkich państw członkowskich.

Więcej: https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/key-policies/common-agricultural-policy/cap-glance_pl

 

http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/BASLeksykon.xsp?id=2855083FF3A199F4C1257A590046C9C2&litera=W

Cele WPR to:

  • wspieranie rolników i poprawa wydajności rolnictwa przez zapewnienie stabilnych dostaw żywności po przystępnych cenach
  • zapewnienie unijnym rolnikom odpowiedniego standardu życia
  • wspieranie zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi i przeciwdziałania zmianie klimatu
  • ochrona obszarów wiejskich i krajobrazów w całej UE
  • kultywowanie gospodarki wiejskiej przez promowanie zatrudnienia w rolnictwie, przemyśle rolno-spożywczym i w sektorach powiązanych.

W praktyce oznacza to dofinansowanie

 

  1. Dochodów rolników za pomocą płatności bezpośrednich, aby w ten sposób zapewnić stabilność ich dochodów i wynagradzać rolników za działalność pro-ekologiczną i dostarczanie dobra wspólnego np. ochrona krajobrazu, ochrona różnorodności biologicznej.
  2. Wspierania rynków rolnych– interwencje np. by zapobiec trudnym sytuacjom na rynku, które zagrażają zdrowiu lub wynikają z tymczasowych nadwyżek określonych produktów na rynku. Tu przykładami to przeciwdziałanie ASF czy też perturbacje rynkowe związane s pandemią Covid-19
  3. Rozwoju obszarów wiejskich – projekty i programy mające na celu społeczno-gospodarczy rozwój terenów wiejskich.

 

Udział wydatków na WPR w budżecie UE od wielu lat stale się zmniejsza. Na początku lat osiemdziesiątych wydatki na WPR stanowiły 66 % budżetu UE, natomiast ogółem na WPR w 2019 r. przeznaczono 36,1 % budżetu Unii (58,4 mld EUR). Wyniki to z programu reform WPR, który ma zapewnić, że produkcja żywności we wszystkich krajach UE ma zapewnić dostęp do wysokiej jakości żywności oraz wspierać unikalny europejski model rolnictwa. Ustalenie zakresu i budżetu WPR na lata 2021–2027 rozpoczęło się jeszcze w 2018 roku, kiedy to Komisja Europejska przygotowała wstępną propozycję zapisów tej polityki. Od tego czasu trwają dyskusji, konsultacje i negocjacje.

Do zadań WPR w latach 2021-2027 należeć ma również, w coraz to większym rozmiarze, ochrona klimatu, dbanie o środowisko naturalne, zachowanie krajobrazów i różnorodności biologicznej oraz dynamiczny rozwój obszarów wiejskich. Propozycje Komisji Europejskiej „zazielenia” WPR wiążą się ściśle z celami i zasadami Europejskiego Zielonego Ładu, a w szczególności z dwoma strategiami, które zostały ogłoszone przez Komisję Europejską w maju 2020:

 

 

Te dwie strategie stanowią podstawę dla priorytetu Europejskiego Zielonego Ładu. Zostały one przyjęte w szczytowym okresie pierwszej fali pandemii Covid-19 i mają stanowić ważnym elementem planu przeciwdziałaniu skutkom pandemii.

 

WPR, tak jak i cały budżet UE, musi być zatwierdzony przez wszystkie państwa UE i przez Parlament Europejski. Ważnym elementem uzgodnień, które są jeszcze w trakcie ustalania i uzgadniania, polegają na pogodzenie celów WPR z celami Europejskiego Zielonego Ładu, w tym w szczególności dwóch ww. strategii.

W piątek 23 października 2020 r. Parlament Europejski opowiedział się za przyjęciem wniosku dotyczącego wspólnej polityki rolnej na lata 2021–2027. Przegłosowana została propozycja, której zapisy wg. wielu komentatorów, uniemożliwią osiągniecie przez Unię Europejską celów Zielonego Ładu .

 

 

Cenny komentarz nt. praktycznego znaczenia nowego WPR dla rolników i społeczności wiejskich w Polsce z punktu widzenie zewnętrznego można znaleźć tutaj – https://www.arc2020.eu/tag/cap-in-poland/

Czy to prawda, że ubywa gospodarstw ekologicznych w Polsce? Ile mamy gospodarstw ekologicznych? Co trzeba zrobić by odwrócić tą tendencje?

Tak – ubywa gospodarstw ekologicznych w Polsce. Na koniec 2019, wg. danych JIHARS było dokładnie: 18 637 gospodarstw ekologicznych, co daje ok. 3,1% ogólnej liczby gospodarstw i jedno z przedostatnich miejsc w UE.  Suma użytków ekologicznych na koniec roku to 507 637,13 ha (w tym: w trakcie konwersji 117.363,11 ha, a po konwersji 390.274,02). W latach 2013-2017 nastąpiła redukcja o aż 24%, do 20 tys., a areał użytków zmniejszył się o 26%, do 495 tys. ha.

Dane oraz inne informacje statystyczne dot. rolnictwa ekologicznego w Polsce, są dostępne na: https://www.gov.pl/web/ijhars/dane-o-rolnictwie-ekologicznym

Przyczyny tego zjawiska mogą być związane z wstrzymaniem produkcji ekologicznej przez część gospodarstw wraz z końcem dopłat po okresie pięcioletnim, zmianami w systemie płatności bezpośrednich, przechodzeniem na emeryturę doświadczonych rolników i brakiem następców, rosnącą biurokracją w systemie rolnictwa ekologicznego, embargiem ze strony Rosji oraz trudnościami z uzyskaniem opłacalności przy niewielkiej skali produkcji w kolejnych latach. Należy też zauważyć, że z systemu produkcji ekologicznej wycofały się gospodarstwa, które były nastawione głównie na dopłaty, a nie na produkcję i sprzedaż.

Jeśli chodzi o to, co należy zrobić by zwiększyć liczebność i znaczenie gospodarstw ekologicznych, to w roku 2019, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zleciło Instytutowi Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN przenalizowanie systemów wsparcia rolnictwa ekologicznego w Niemczech, we Włoszech, Austrii oraz Irlandii. Na podstawie przeprowadzonych badań, autorzy przedstawili 6 rekomendacji:

Propozycja 1. Poprzez debatę publiczną zdefiniować i uzgodnić priorytet dla żywności ekologicznej. Aby produkcja żywności ekologicznej dynamicznie się rozwijała, warunkiem koniecznym wydaje się uczynienie z niej poważnego i wysoko plasowanego priorytetu politycznego z wyraźnie określonymi mierzalnymi celami (powierzchnia upraw ekologicznych, wartość sprzedaży itp.). Najlepiej, aby taki priorytet był przedmiotem konsensu ponad podziałami politycznymi i partyjnymi. Dobrym przykładem jest wpisanie celów rolnictwa ekologicznego w umowę koalicyjną w Niemczech lub wyznaczenie dwóch prosto mierzalnych celów we Włoszech.

Propozycja 2. Opracować strategię prowadzącą do realizacji celów określonych w przyjętych priorytetach. Jasna, spójna i średniookresowa (horyzont do 2025)strategia prowadząca do założonych celów. Strategia zawierająca kilka precyzyjnie określonych celów, oprzyrządowana programowo i instytucjonalnie, ze stałym mechanizmem monitorowania realizacji.

Propozycja 3. Zapewnić wieloletnie stabilne finasowanie strategii z budżetu krajowego. Zapewnienie proporcjonalnego do celów określonych w strategii, stabilnego finansowego wspierania segmentu żywności ekologicznej z budżetu krajowego poprzez mechanizmy, które nie mogą być finansowane ze środków Krajowego Planu Strategicznego (patrz. np. krajowe wsparcie dla ekologii we Włoszech).

Propozycja 4. Znacząco zwiększyć alokację na rolnictwo ekologiczne w nowym Krajowym Planie Strategicznym. Zwiększenie udziału rolnictwa ekologicznego w programach rozwoju wsi finansowanych przez WPR. Instrumenty i płatności powinny zachęcać do konwersji z rolnictwa konwencjonalnego na ekologiczne oraz powinny być ściśle powiązane z wprowadzaniem produkcji ekologicznej do obrotu. Wzmocnienie zachęt do zwiększania stopnia przetwarzania produktów ekologicznych w gospodarstwach i krajowych przetwórniach.

Propozycja 5. Dobrze dopasować badania naukowe i zapewnić sprawne doradztwo. Produkcja żywności ekologicznej dzisiaj i w przyszłości to nie jest powrót do tradycji. Jej przyszłością jest czerpanie z tradycji, wykorzystywanie praw natury, ale również zaprzęganie innowacyjnych rozwiązań w uprawie, pielęgnacji, przechowywaniu i przetwórstwie. Wymaga to długofalowych badań naukowych, w tym finasowania wieloletnich programów badawczych, systemu wdrażania innowacji i dobrze zorganizowanego transferu wiedzy – w tym doradztwa reagującego ad-hoc na pojawiające się problemy z uprawami i hodowlami ekologicznymi.

Propozycja 6. Systematycznie stymulować organizowanie się rolników i przetwórców. Sukcesom w rozwoju produkcji żywności ekologicznej w analizowanych krajach zawsze towarzyszyło dobre organizowanie się rolników w rożnych formach i strukturach. Trzeba wyciągnąć wnioski z dotychczasowych niepowodzeń integracji środowisk zajmujących się produkcją żywności ekologicznej w Polsce oraz skorzystać z doświadczeń krajów i regionów, w których integracja, osiągając wysoki poziom, w decydującym stopniu wpłynęła na dynamiczny wzrost oraz skalę produkcji i sprzedaży.

Raport z projektu badawczego IRWIR PAN pt.  Instrumenty efektywnego wsparcia instytucjonalnego, prawnego i finansowego na rzecz rozwoju rolnictwa ekologicznego, w szczególności na rzecz grup i organizacji producentów ekologicznej żywności – międzynarodowa analiza porównawcza krajowych systemów wsparcia rolnictwa i przetwórstwa ekologicznego oraz stworzenie benchmarku dla rozwiązań polskich, dostępny tu:

http://www.irwirpan.waw.pl/716/badania/instrumenty-efektywnego-wsparcia-instytucjonalnego-prawnego-i-finansowego-na-rzecz-rozwoju-rolnictwa-ekologicznego-w-szczegolnosci-na-rzecz-grup-i-organizacji-producentow-ekologicznej-zywnosci-miedzynarodowa-analiza-porownawcza-krajowych-systemow-wsparcia-rolnictwa-i-przetworstwa-ekologicznego-oraz-stworzenie-benchmarku-dla-rozwiazan-polskich

Co to jest Rolnictwo Wspierane Społecznie? Czy mamy przykłady tej formy dystrybucji produktów żywnościowych w Polsce?

Rolnictwo Wspierane przez Społeczność to forma współpracy rolników i konsumentów oparta na bezpośrednich relacjach i wzajemnym wsparciu. Jest to forma relacji „prosumenckiej” oparta na wspólnym rozwiązywania problemów produkcji i dystrybucji zaangażowanych producentów i konsumentów. Forma ta opiera się na solidarnym inwestowaniu czasu i pieniędzy konsumentów w partycypujących producentów – zazwyczaj małe, lokalne, rodzinne gospodarstwa rolne – tak aby zapewnić sobie regularny dostęp do świeżej, zdrowej, smacznej żywności. Zaangażowane strony, tj. producenci i konsumenci wspólnie decydują o sprawiedliwej cenie, krzewiąc zaufanie i trwałą współpracę. Różne formy RWS powstały z inicjatywy konsumentów, zainteresowanych dostępem do sezonowej żywności wprost od konsumenta w powiązaniu z chęcią przyczynienia się do przetrwania małych gospodarstw rodzinnych z uwagi na ich znaczenie dla krajobrazów kulturowych, tradycji, ochrony różnorodności biologicznej i innych wartości związanych z produkcją żywności w małej skali. Kooperatywy żywnościowe są formą RWS.

 

Wyróżniająca cecha rozwiązań RWS, to formuła w której konsumenci płacą „z góry” za produkty żywnościowe za cały sezon. W ten sposób, producenci mają zagwarantowany rynek zbytu i mogą się skupić na wyprodukowaniu produktów o jak najwyższej jakości pod potrzeby konsumentów. Inicjatywa RWS sprowadza się do 3 kroków:

  1. Grupa konsumentów i producentów na określonym obszarze geograficznym decydują się na współpracę na okres całego sezonu rolniczego. Konsumencie zobowiązują się do regularnego odbioru produktów (warzywa, owoce, nabiał, mięso czy też inne produkty) oferowanych przez partycypujące w grupie gospodarstwa.
  2. Na początku sezonu uczestnicy płacą określoną sumę pieniędzy z góry – może to być całość kwoty, albo może być w ratach. Cena za całość ustalana jest przez rolników w porozumieniu z konsumentami na podstawie szacowanych kosztów (koszt nasion, sadzonek, uprawy, płace pracowników, częstotliwości dostaw, transport do miejsca dostawy)..
  3. W trakcie sezonu konsumenci i rolnicy umawiają się co do formy odbioru. Może być jeden punkt odbioru albo kilka, do którego rolnicy przywożą produkty, a w których konsumenci je odbierają. Zazwyczaj produkty są w formie paczki albo skrzynki.

W Polsce ruch RWS oraz kooperatyw żywnościowych się dynamicznie rozwija, w szczególności w wyniku ograniczeń wprowadzonych w przeciwdziałaniu pandemii Covid-19. Fundacja Agri-Natura z siedzibą w Ostrowie Mazowieckim pełni rolę animatora tej formy współpracy rolników i konsumentów w Polsce – www.agrinatura.pl

Fundacja organizuje szkolenia w zakresie RWS. Następny cykl szkoleń zaczyna się 22 października 2020 – https://agrinatura.pl/zakladam-rws-szkolenie-dla-rolnikow-22-10-2020-zapraszamy/

 

Konsumenci są coraz bardziej zainteresowanie kupowaniem żywności wprost od rolnika, a rolnicy coraz bardziej zainteresowani sprzedażą bezpośrednią. Pierwsza grupa RWS w Polsce została założona w 2012 roku w Warszawie przez kilku członków Warszawskiej Kooperatywy Spożywczej wraz z pomocą osoby mającej doświadczenie w prowadzeniu RWS z Czech. Dziś funkcjonuje w Polsce kilkanaście RWS-ów i powstają kolejne. Można się zapisać na szkolenia i uzyskać doradztwo by uruchomić RWS we własnej okolicy. O ruchu RWS i o aktualnościach, polecamy: http://wspierajrolnictwo.pl/rwsy-w-polsce/

 

Bardzo przydatnym poradnikiem jest przewodnik praktyczny, który przygotowali Julia Olszewska i Piotr Trzaskowski w roku 2014 pt. Rolnictwo Wspierane przez Społeczność partnerstwo między rolnikami a konsumentami – praktyczny przewodnik

http://rws.agrinatura.pl/wp-content/uploads/2015/10/PrzewodnikRWS-NET.pdf

 

O znaczeniu RWS dla kooperatyw spożywczych w Polsce, polecamy filmik – https://vimeo.com/103417977

 

RWS to ruch międzynarodowy, który już zgromadził sporo doświadczeń. Warto zajrzeć na stronę międzynarodowej sieci RWS – https://urgenci.net/

 

Ważny i wciąż aktualny artykuł opisujący ruch RWS we Francji, Niemczech, Szwajcarii i Belgii (w j. angielskim) to: Community Supported Agriculture An overview of characteristics, diffusion and political interaction in France, Germany, Belgium and Switzerland, Schlicht, S., LeGallic, T., Volz, P., Weckenbrock, P. (2012). Dostępny tu: http://www.agronauten.net/wp-content/uploads/2014/03/Community-Supported-Agriculture-An-overview-of-characteristics-diffusion-and-political-interaction-in-France-Germany-Belgium-and-Switzerland.pdf

Gdzie mogę nawiązać bezpośredni kontakt z rolnikami ekologicznymi, a nie tylko działaczami czy urzędnikami?

Jest kilka sposobów. Pierwszy polega na uzyskaniu dostępu do listy adresowej certyfikowanych gospodarstw ekologicznych w Polsce. Lista jest publiczne dostępna i zawiera nazwiska i adresy. Baza jest dostępny w rozbiciu na województwa i dość szczegółowa. Prowadzi ją Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Informacja o producentach ekologicznych i produkcji ekologicznej jest przekazywana w postaci wykazu w wersji elektronicznej w pliku Excel / plikach Excel (liczba plików zależy od zakresu informacji podanych w formularzu) na adres e-mail podmiotu zainteresowanego. Informacje i formularz: https://www.gov.pl/web/ijhars/udostepnianie-informacji-o-producentach-w-rolnictwie-ekologicznym

 

Inna możliwość do dołączenie do grupy prywatnej „rolnictwo ekologiczne” na facebook, która jest dość aktywna i w której jest zaangażowanych sporo rolników ekologicznych. W grupie jest już prawie 6.000 członków. Trzeba wystąpić do organizatorów grupy o przejęcie: https://www.facebook.com/groups/516688888468883

Jestem rolnikiem. Chciałbym zwiększyć sprzedaż bezpośrednią w moim gospodarstwie. Jak najlepiej to zorganizować by klienci przyjeżdżali?

Działanie tego typu w pojedynkę jest trudne i obarczone wielkim ryzykiem. Kluczem do sukcesu, to 3 sprawy:

  • Zapewnienie konsumenta, że produkty oferowane na sprzedaż (przetworzone i nieprzetworzone) spełniają wszystkie wymogi bezpieczeństwa żywności, i co za tym idzie są w pełni legalne. Tu należy dobrać odpowiednią formę sprzedaży (tj. Rolniczy Handel Detaliczny, Marginalna Lokalna Ograniczona) i ew. zadbać o certyfikaty, potwierdzające jakość czy też ekologiczne czy tradycyjne metody produkcji.
  • Zorganizowanie punktu sprzedaży (sklepu) na terenie gospodarstwa lub pobliżu. Wymaga to zorganizowania odpowiedniej infrastruktury oraz ustalenia zasad funkcjonowania sklepu, w tym też godzin otwarcia.
  • Współpraca z innymi rolnikami, producentami i konsumentami. Kluczowa sprawa dla pozyskania i utrzymania grupy stale kupujących klientów to promocja i rekomendacja innych. Coraz więcej rolników decyduje się z tego powodu na współpracę z innymi mniej lub bardziej formalnej, zachowując swoją autonomie jeśli chodzi o prowadzenie polityki cenowej i ofertowej.

Dobrym przykładem tego typu podejścia jest Wiejska E-Skrzynka w Kujawsko-Pomorskim, która powstała przy wsparciu Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego. Indywidualni rolnicy i producenci zrzeszyli się w Stowarzyszenie Producentów E-Skrzynki w celach wspólnej promocji i marketing. Natomiast każdy z nich rozwija własne kanały dystrybucji, w tym też tworząc punktu sprzedaży (sklepy) w gospodarstwie.

Więcej o Wiejskiej E-Skrzynce – http://wiejskae-skrzynka.pl/

Filmik opisujący doświadczenia Pana Tomasza Ostrowskiego, rolnika z Gogolina w zakresie tworzenia punktu sprzedaży w swoim gospodarstwie można zobaczyć tu: https://www.youtube.com/watch?v=e-lJ87CZpv4&feature=youtu.be

Ile konkretnie użytki rolne w Polsce będzie musiało być ekologiczne do 2030 r.?

Jeszcze nie wiadomo ponieważ negocjacje trwają co do ostatecznego kształtu Wspólnej Polityki Rolnej oraz kwestii na ile spełnione będą założenia Europejskiego Zielonego Ładu, w tym Strategii: od pola do stołu. Ostateczne ustalenia będą znane pod koniec roku.

Komisja Europejska zaproponowała aby do 2030 roku, 25% powierzchni użytków rolnych w Unii Europejskiej stanowiło rolnictwo ekologiczne. Intepretując to, że w każdym państwie UE trzeba będzie w ciągu najbliższych 10 lat wykazać 25% powierzchni ekologicznej, byłoby dla Polski ogromnym wyzwaniem mając na uwadze, że dzisiaj ekologiczne użytki rolne to mniej niż 4%. Propozycje co do liczby ze strony Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie są w tym momencie znane.

Dla rolnika będzie ważne coś innego. Mianowicie cele pro-ekologiczne będą miały swoją konsekwencję w formie wprowadzeni tzw. ekoschematów – nowy rodzaj płatności bezpośredniej, proponowany w przyszłej WPR. Każde państwo członkowskie będzie musiało stworzyć możliwość otrzymania tej płatności, natomiast dla rolnika podjęcie tych dodatkowych zobowiązań będzie dobrowolne. Ekoschematy przewidują, że płatność do wszystkich użytków rolnych w gospodarstwie otrzyma rolnik, który na np. 30% swoich gruntów realizuje jedną z określonych praktyk. Poszczególnym praktykom zostaną przypisane wagi zgodnie z ich znaczeniem środowiskowym i szacowanymi utrudnieniami, jakie wdrożenie danej praktyki powoduje. Ważne jest, że wyliczenie nie będzie więc do fizycznych hektarów.

Mieszkam w Poznaniu. Chciałbym się nawiązać współpracę z gospodarstwem ekologicznym w celu dokonywania regularnych zakupów?

Można dołączyć do Poznańskiej Kooperatywy Żywnościowej – https://poznanskakooperatywa.pl/jak-dolaczyc/dla-odbiorcow/  albo nawiązać kontakt bezpośrednio z gospodarstwami rolnymi, które prowadzę regularną sprzedaż/dostawy do Poznania.

 

Można też nawiązać kontakt z RWS Dobrodziej czyli gospodarstwo ekologiczne prowadzące dostawy do Poznania już od wielu lat – http://dobrodziej.com.pl/  oraz na fb https://www.facebook.com/Gospodarstwo.Ekologiczne.Dobrodziej

 

Warto też zapoznać się z ofertami rolników i producentów na E-Bazarku prowadzonego przez Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego – https://www.wielkopolskiebazarek.pl/

Czy ten raport EIP-AGRI Focus Group on Innovative Short Food Supply Chain Management: Final report (2015) https://ec.europa.eu/eip/agriculture/en/publications/eip-agri-focus-group-innovative-short-food-supply istnieje w wersji polskiej?

Tak. Istnieje. Można go pobrać tu. http://produktlokalny.pl/publikacje/

Co właściwie oznacza w praktyce „ekolistek”? Jaka jest podstawa prawna?

Certyfikat rolnictwa ekologicznego w Unii Europejskiej oznacza, że produkcja w określonym gospodarstwie rolniczym lub przetwórnie jest ekologiczna. W praktyce znak oznacza, że dany produkt został wyprodukowany zgodnie z przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego. Regulują one wszystkie obszary produkcji ekologicznej i opierają się na szeregu najważniejszych zasad, takich jak:

  • zakaz stosowania GMO
  • zakaz stosowania promieniowania jonizującego
  • zakaz stosowania nawozów sztucznych, środków chwastobójczych i pestycydów
  • zakaz stosowania mineralnych nawozów azotowych

Chodzi o ogólny system zarządzania gospodarstwem i produkcji żywności, łączący najkorzystniejsze dla środowiska praktyki, wysoki stopień różnorodności biologicznej, ochronę zasobów naturalnych, stosowanie wysokich standardów dotyczących dobrostanu zwierząt i metodę produkcji preferującą użycie substancji naturalnych i naturalnych procesów

Podstawa prawna w Polsce, to:

  • Rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych (Dz. Urz. L 189/1 z 20.7.2007, z późn. zm.);
  • Rozporządzenie Komisji (WE) nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli (Dz. Urz. L 250/1 z 18.9.2008, z późn. zm.);
  • Ustawa z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. 2015, poz. 497 tekst jednolity.).
  • Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1235/2008 z dnia 8 grudnia 2008 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w odniesieniu do ustaleń dotyczących przywozu produktów ekologicznych z krajów trzecich (Dz. Urz. L 334/25 z 12.12.2008, z późn. zm.);

W Polsce nad systemem kontroli rolnictwa ekologicznego oraz produkcji ekologicznej czuwa Inspekcja Jakości Handlowej i Artykułów Rolniczo-Spożywczych (IJHARS). IJHARS nadzoruje również jednostki certyfikujące. Szzczegóły:

https://www.gov.pl/web/ijhars/rolnictwo-ekologiczne

 

Uwaga, niektórzy producenci znakują towary logiem stworzonym przez samego siebie, nazywając je „ekologicznymi”, nawet jeśli nie są to produkty ekologiczne. Te prawdziwe oznaczone są oficjalnym znakiem unijnego rolnictwa ekologicznego – tzw. “Ekoliściem”.

Dlaczego jest tyle importowanych produktów ekologicznych w sklepach?

Produkcja ekologiczna w Polsce jest bardzo rozproszona geograficznie. Dla sieci supermarketów, importowana żywność ekologiczna jest po prostu tańsza i pewniejsza jeśli chodzi o dostawy. W konsekwencji, konsumenci postrzegają ekologiczne produkty krajowe jako droższe i niezbyt łatwo dostępne.

Wg. badań przeprowadzonych przez SGGW w 2019 roku dot. analizy wartości i struktury rynku produkcji ekologicznej w Polsce, popyt wewnętrzny na produkty ekologiczne faktyczne jest aktualnie zaspakajany przez żywność importowaną. Badania ankietowe rodzimych konsumentów wykazały, że krajowe produkty ekologiczne są postrzegane za zbyt drogie (aż 45% badanych). Kolejne 20% ankietowanych uznało, że nie ma zaufania do tych produktów, a 9% nie kupuje ponieważ nie potrafi odróżnić walorów dodatkowych.

Z jednej strony rozproszony charakter rolnictwa i przetwórstwa ekologicznego to poważne ograniczenie w wprowadzaniu produktów do szerokiej dystrybucji via supermarkety, które wymagają duże wolumeny produktów oraz regularność dostaw. Z drugiej strony, produkcja ekologiczna stanowi szansę – jak na razie nie wykorzystaną – dla rozwijania rynków lokalnych, ale wymagać to będzie wykreowania nowych systemów dystrybucji, np. w oparciu o rozwiązania krótkich łańcuchów dostaw żywności.

Rozwój rynku krajowego dla rodzimych produktów ekologicznych, wymaga w szczególności stymulowanie rozwoju przetwórstwa ekologicznego ponieważ jest to przede wszystkim sposób na zwiększenie wolumenu, wartości i konkurencyjności rodzimych produktów ekologicznym na rynku krajowym.

Pomimo spadku w liczbie certyfikowanych gospodarstw rolnych w ostatnich latach, wg. informacji Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przetwórni certyfikowanych ekologicznie przybywa w Polsce w ostatnich latach. Na koniec 2019 roku było ich 1022. Jeśli chodzi o przetwórstwo surowców ekologicznych to mamy 12% wzrost w 2019 r. w stosunku do danych z roku wcześniejszego. Jest ich wciąż mało w stosunku do skali rynku krajowego. Rozwój przetwórstwa wraz z skuteczniejszymi systemami dystrybucji w docieraniu do klienta wydają się ważnym kierunkiem rozwoju, mając na uwadze szybki rozwój rynku „bio”.  W tym zakresie niewątpliwie jest wskazane wsparcie ze strony Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Szacowana wartość rynku żywności ekologicznej wyrażonej w cenach detalicznych brutto wynosi 1,3 mld zł według danych za rok 2018. Z analizy raportów spółek notowanych na giełdzie papierów wartościowych wynika, że wartość polskiego rynku „bio” w 2018 r. wyniosła ok. 1,1 mld zł liczonych w cenach detalicznych brutto. Najwyższą wartość miał w 2018 r. rynek produktów zbożowych (231 mln zł), przetworów owocowo-warzywnych (191 mln zł) i mleka i przetworów mlecznych (161 mln zł). Dla porównania, opracowanie za 2012 r. IUNG w Puławach określiło wartość rynku żywności ekologicznej w Polsce na około 200 mln zł. Tak więc mamy prawie 6-cio krotny wzrost w przeciągu 8 lat

Opracowano na podstawie materiałów własnych, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz raportu SGGW z roku 2019 pt. Analiza wartości i struktury rynku produkcji ekologicznej w Polsce ze szczególnym określenie wartości jego poszczególnych branż

http://wzcz.sggw.pl/wp-content/uploads/2020/01/Raport_MRiRW_pdf_na_stron%C4%99_now%C4%85_Instytut-secured.pdf

Na czym polega dofinansowanie dobrostanu zwierząt gospodarskich UE?

Dopłaty dobrostanowe zwierząt realizowane były do tej pory w 18 krajach Unii Europejskiej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. W roku 2020 do ich grona dołączyła dopiero Polska.

Dla Polski, dofinansowanie dobrostanu zwierząt gospodarskich ze środków UE to nowe działanie.  Dobrostan zwierząt, rolnikom ma być udzielane na wsparcie realizacji zobowiązań w zakresie dobrostanu zwierząt, które wykraczają ponad obowiązkowe normy wynikające z powszechnie obowiązującego prawa. Wsparcie to ma na celu zrekompensowanie rolnikom dodatkowych poniesionych kosztów i utraconych dochodów w wyniku wprowadzenia praktyk hodowlanych związanych z podwyższonym dobrostanem zwierząt. W dniu 23 stycznia br, Sejm uchwalił nowelizację ustawy potocznie nazwaną “krowa plus” i “świnia plus” o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020. Nowe przepisy zakładają, że rolnicy hodujący krowy i świnie będą mogli otrzymać dodatkowe wsparcie finansowe, jeśli poprawią warunki utrzymania zwierząt ponad wymagane normy, np. zwiększając powierzchnię przypadającą na zwierzę o co najmniej 20 proc. ponad wymogi minimalne, albo dając zwierzętom dostęp do pastwiska lub wybiegu.

W wyniku tych nowelizacji, Agencja Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) uruchomiła Działanie 14 Dobrostan zwierząt – kampania 2020, w ramach której rolnicy mogą składać wnioski o dofinansowanie.  Według wyliczeń Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, łącznie z dotacji może skorzystać nawet 65 tys. gospodarstw rolnych, na które przeznaczono 50 mln euro.

Stawki dopłat krowa plus i świnia plus to:

  • 595 złotych na krowę mleczną za zwiększenie powierzchni na krowę w oborze,
  • 329 złotych na krowę „mamkę” za dostęp do wybiegu poza okresem wypasu,
  • 185 zł na krowę mleczną za wypas na pastwiskach przez min. 4 miesiące,
  • 301 zł na lochę za zwiększoną powierzchnię w chlewni,
  • 24 zł na warchlaka i tucznika za zwiększoną powierzchnię w chlewni.

Szczegóły i warunki:

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-14-dobrostan-zwierzat/dzialanie-14-dobrostan-zwierzat-kampania-2020.html

Na jakie rodzaje przetwórczej działalności gospodarczej (PKD) można otrzymać dofinansowanie? Gdzie znajdę szczegóły?

Najważniejszy program dofinansowania to tzw. „Małe Przetwórstwo” Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa (ARMIR). Nabór 26.10.2020 do 24.11.2020. Można pozyskać środki na przetwórstwo we własnym zakładzie w wysokości do 500 tyś złotych. Szczegóły  https://cutt.ly/ngz6Iih

 

Poniżej wykaz PKD działalności, które się kwalifikują w tym programie.

Jesteśmy Kołem Gospodyń Wiejskich. Gdzie znajdziemy wskazówki co do możliwości naszego zaangażowania w organizowania sprzedaży bezpośredniej naszych członków?

Polecamy poradnik Lokalne, regionalne i tradycyjne szansą dla Kół Gospodyń Wiejskich opracowany i wydany przez Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej. Poradnik zawiera cenne informacje i porady odnośnie angażowania się KGW w rozwój rynków lokalnych, w tym w zakresie promocji i sprzedaży produktów lokalnych i regionalnych:

  • dziedzictwo kulinarne w kontekście lokalnych, regionalnych produktów –odpowiedzi na takie pytania, jak: jakie znaczenie mają produkty regionalne i tradycyjne w budowanie dziedzictwa danego regionu? jak wyszukiwać takie produkty? jak potwierdzać ich tradycyjność?
  • krajowe i europejskie systemy jakości – w tym dziale została zebrana niezbędna wiedza dotycząca możliwości udziału w systemach jakości żywności, procedur rejestracji i  wymagań, jakie muszą być spełnione przy certyfikacji produktów w danym systemie.
  • wprowadzanie na rynek żywności przez rolników – w tym rozdziale została omówiona możliwość sprzedaży przez rolników swoich produktów.
  • krótkie łańcuchy dostaw żywności – koła gospodyń wiejskich są naturalnym ogniwem krótkich łańcuchów dostaw, stąd w poradniku została wyjaśniona definicja i system funkcjonowania takich łańcuchów.
  • formalno – prawne aspekty funkcjonowania kół gospodyń wiejskich – ta część poradnika prezentuje wszystkie możliwe ramy prawne, w których mogą działać KGW, również grupy, które chcą założyć nowe koła, znajdą w tym rozdziale podpowiedź jak to zrobić w poszczególnych systemach.

Poradnik można pobrać tu:

http://ksow.pl/fileadmin/user_upload/ksow.pl/PROJEKTY_2020/10/poradnik-min.pdf

Proszę podać informacje o pomocy finansowej dla rolników, których dotknęła pandemia.

Należy się zgłosić do najbliższego oddziału Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa (ARMIR). Aktualnie trwa nabór na dwa programy.

 

Pomoc Covid-19 dla rolników (nabór 9/09/2020 do 7/10/2020). Pomoc może zostać przyznana w wysokości nie wyższej niż równowartość w złotych kwoty 7 000 EURO. Warunki, szczegóły oraz formularze aplikacyjne:

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/platnosci-bezposrednie/pomoc-dla-rolnikow-szczegolnie-dotknietych-kryzysem-covid-19/pomoc-covid-19-informacje.html

 

Od dnia 13.08.2020 r. wnioski mogą składać producenci rolni, którym zagraża utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku rolnym w związku z epidemią COVID – 19 i którzy w dalszym ciągu odczuwają skutki finansowe zeszłorocznej suszy, huraganu, gradu, ulewy, wiosennych przymrozków i powodzi, a ich wnioski o pomoc złożone w 2019 r. w związku z wystąpieniem tych niekorzystnych zjawisk, nie zostały rozpatrzone. Warunki, szczegóły oraz formularze aplikacyjne:

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-krajowa/pomoc-krajowa-dla-producentow-rolnych-kontynuacja-pomocy-suszowej.html

Co się zmieniło odnośnie VAT od 1 lipca 2020 dla rolnika?

Zwolnione od podatku VAT są

  • wszystkie towary pochodzące z działalności rolniczej rolnika ryczałtowego. Oznacza to rozszerzenie katalogu tych produktów na wszystko, co jest w stanie wyhodować i wyprodukować rolnik.
  • Produkty roślinne i zwierzęce przetworzone w sposób nieprzemysłowy, z wyjątkiem:
    1. Przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach działów specjalnych produkcji rolnej, oraz
    2. Produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym (alkohole)

Zwolnienie z VAT obejmuje przetworzone produkty roślinnego i zwierzęcego pochodzenia, pod warunkiem że

  • Przetwarzanie i sprzedaż to własna praca rolnika (bez pracy najemnej) – z wyjątkiem uboju zwierząt i obróbki mięsa, przemiału zbóż, tłoczenia oleju lub soku i sprzedaży podczas wystaw, targów, festynów i kiermaszy.
  • Ilość produktów pochodzących od własnych upraw, hodowli lub chowu, użytych do produkcji stanowi co najmniej 50% produktu (z wyłączeniem wody).
  • Prowadzona jest stosowna ewidencja sprzedaży (będą ją prowadzić wyłącznie rolnicy sprzedający produkty przetworzone i wyłącznie na potrzeby sprzedaży – prowadzenie takiej ewidencji jest już obecnie warunkiem zwolnienia z podatku dochodowego). Nie ma potrzeby odrębnego prowadzenia ewidencji na potrzeby VAT.

 

Opracowano na podstawie:

Zmiany w VAT od lipca 2020 – Oficyna Księgowo Finansowa, FabrykaWiedzy.com

Chciałbym zostać rolnikiem? Jakie warunki muszę spełnić? Jakie kwalifikacje należy pozyskać?

Zgodnie z ustawą o kształtowaniu rynku rolnego, rolnik dysponuje gospodarstwem rolnym, które jest rozumiane w Kodeksie cywilnym jako nieruchomość rolna o powierzchni nieruchomości rolnych nie mniejszej niż 1 ha.

Ponadto prowadzenie gospodarstwa rolnego wymaga spełnienie wymogu kwalifikacji rolniczych czyli:

  1. a) wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe, zasadnicze branżowe, średnie, średnie branżowe lub wyższe lub
    b) tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i posiada co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub
    c) wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i posiada co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie albo wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe w zakresie związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie lub średnie branżowe inne niż rolnicze i posiada co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub
    d) wykształcenie podstawowe, gimnazjalne, zasadnicze zawodowe lub zasadnicze branżowe inne niż rolnicze i posiada co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie.

 

Opracowano na podstawie ustawy o kształtowaniu rynku rolnego –  http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20030640592/U/D20030592Lj.pdf

Jestem rolnikiem ryczałtowym, prowadzę też pasiekę taką do 80 uli. Oczywiście pasieka jest zgłoszona , mam też numer sprzedaży bezpośredniej. Chcielibyśmy legalnie sprzedać trochę miodu za granicą. Czy ja mogę sprzedać miód za granicą ? Jeżeli tak to jak mogę to legalnie zrobić?

Może Pan sprzedawać zagranicą, ale pod pewnymi warunkami. Możliwość takiej sprzedaży istnieje w ramach tzw. Rolniczego Handlu Detalicznego.

 

W ramach rolniczego handlu detalicznego rolnicy mogą sprzedawać żywność wyprodukowaną we własnym gospodarstwie, bez obowiązku płacenia podatku do kwoty 40 tysięcy zł. Zwolnienie o którym mowa ma charakter pomocy de minimis i jest udzielane zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 roku. Po przekroczeniu tego progu takowa sprzedaż będzie dalej możliwa, ale od uzyskanej nadwyżki trzeba już będzie płacić podatek ryczałtowy od przychodów ewidencjonowanych, w wysokości 2% – rozliczany w Urzędzie Skarbowym, poprzez złożenie na formularzu PIT stosownych danych.

 

Rolnicy zainteresowani tego typu sprzedażą zobowiązani są do urzędowej rejestracji na najmniej 30 dni przez dniem rozpoczęcia planowanej działalności. W Pana przypadku będzie to Powiatowy Lekarz Weterynarii

Ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu ma stanowić co najmniej 50% składu tego produktu, z wyłączeniem wody.

Sprzedaż w ramach rolniczego handlu detalicznego wymaga prowadzenia ewidencji sprzedaży produktów roślinnych i zwierzęcych, odrębnej dla każdego roku podatkowego. Zawierać ona musi co najmniej następujące informacje: numer kolejnego wpisu, datę uzyskania przychodu, kwotę przychodu, przychód narastająco od początku roku oraz ilość i rodzaj przetworzonych produktów. Można ją sporządzać w wersji elektronicznej lub papierowej.

Produkty pszczele nieprzetworzone, w tym miód, pyłek pszczeli, pierzga, mleczko pszczele)

do 5 rodzin pszczelich – 150 kilogram
do 10 rodzin pszczelich – 300
do 20 rodzin pszczelich – 600
do 30 rodzin pszczelich – 900
do 40 rodzin pszczelich – 1200
do 50 rodzin pszczelich – 1500
do 60 rodzin pszczelich – 1800
do 70 rodzin pszczelich – 2100
do 80 rodzin pszczelich – 2400

To co ważne – w przeciwieństwie do tzw. sprzedaży bezpośredniej – w ramach rolniczego handlu detalicznego, nie ma ograniczeń co do miejsca sprzedaży żywności zgodnie ze wspólnotową zasadą swobodnego przepływu towarów i usług. Jednakże sprzedaż nie może być dokonywana z udziałem pośrednika, z wyjątkiem zbywania takiej żywności podczas wystaw, festynów, targów lub kiermaszy, organizowanych w celu promocji żywności.

Szczegóły i dalsze informacje:

https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/rolniczy-handel-detaliczny

Kto jest odpowiedzialny za nadzór ochrony zwierząt w gospodarstwach rolnych?

Zwierzęta gospodarskie podlegają ochronie z co najmniej trzech powodów. Po pierwsze spełniają cały szereg ważnych funkcji użytkowych (ochrona użytkowa), po drugie są elementem środowiska (ochrona zachowawcza), po trzecie są istotami żywymi, wrażliwymi na ból i cierpienie (ochrona humanitarna).

Za nadzór ochrony odpowiedzialna jest Inspekcja Weterynarii, a przepisy dotyczące sposobu opieki i warunków utrzymywania zwierząt gospodarskich znajdują się w rozporządzeniach Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich:

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej

http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20112821652

Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 grudnia 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej

http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170000127

Czym jest dobrostan zwierząt w gospodarstwach rolnych? Dużo się o tym mówi ostatnio. Czy jest jakaś prawna definicja, która obowiązuje?

Pojęcie dobrostanu zwierząt obejmuje trzy elementy:

  • naturalne biologiczne funkcjonowanie zwierzęcia  (które m.in. oznacza pewność, że zwierzę jest zdrowe i dobrze odżywione),
  • jego stan emocjonalny (brak negatywnych emocji takich jak ból i chroniczny strach) oraz
  • jego zdolność do wyrażania pewnych standardowych zachowań.

Z praktycznego punktu widzenia, wyraźnym wskazaniem, że dane zachowanie jest ważne, jest sytuacja, gdy zwierzę wykazuje reakcję stresową lub zaburzone zachowanie w momencie uniemożliwienia wykonania tego zachowania. Budowanie gniazda przez ciężarną lochę lub odruch rycia u trzody są przykładami takich właśnie zachowań.

U podstaw przepisów prawnych Unii Europejskiej jest postępowanie zgodnie z zasadą „5 wolności”, które zapewniają dobrostan zwierzęcia:

  1. Zwierzę jest wolne od głodu, pragnienia i niedożywienia, ponieważ posiada stały dostęp do wody pitnej i odpowiedniego pokarmu.
  2. Zwierzę jest wolne od dyskomfortu fizycznego i termicznego, ponieważ ma dostęp do bezpiecznego schronienia  i wygodnego miejsca odpoczynku.
  3. Zwierzę jest wolne od bólu, urazów i chorób, dzięki odpowiedniej profilaktyce i/lub szybkiej diagnostyce i leczeniu.
  4. Zwierzę jest w stanie wyrazić większość swoich normalnych zachowań, ponieważ posiada wystarczającą ilość miejsca, zapewnione odpowiednie wyposażenie i towarzystwo innych zwierząt swojego gatunku.
  5. Dzięki odpowiednim warunkom mającym na celu zapobiegać psychicznemu cierpieniu, zwierzę nie odczuwa strachu lub niepokoju.

Systemy oceny dobrostanu zwierząt, takie jak Welfare Quality® (http://www.welfarequalitynetwork.net/en-us/reports/assessment-protocols/) , opierają się na kryteriach, które umożliwiają odpowiedzieć obiektywnie na następujące pytania:

  • Czy zwierzęta są odpowiednio żywione?
  • Czy zwierzęta są utrzymywane są w odpowiednich warunkach?
  • Czy zwierzęta są zdrowe?
  • Czy zachowanie zwierząt odzwierciedla ich zoptymalizowane stany emocjonalne?

Ostatnie kwestia może być najbardziej innowacyjnym i kontrowersyjnym aspektem. Mówiąc najprościej, odnosi się ona do faktu, że zwierzęta nie powinny odczuwać strachu, bólu, frustracji lub jakiegokolwiek  innego negatywnego stanu emocjonalnego,   przynajmniej w przewlekły lub bardzo intensywny sposób.

Sprawami dobrostanu od strony praktycznej w rolnictwie zajmuje się m. in. FAWEC (Farm Animal Welfare Education Centre – Centrum Edukacji nt.  Dobrostanu Zwierząt Hodowlanych), które zostało stworzone przez Serwis Żywienia Zwierząt i Dobrostanu (SNiBA) wchodzący w skład Wydziału Nauk o Zwierzętach i Żywieniu funkcjonującego w ramach Szkoły Weterynaryjnej Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie (UAB). Serwis jest dostępny również w j. polskim – https://www.fawec.org/pl/

Podstawowym aktem prawnym jest Dyrektywa Rady 98/58/WE z dnia 20 lipca 1998 r. dotycząca ochrony zwierząt hodowlanych – https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:31998L0058&from=PL

W Polsce minimalne warunki utrzymania zwierząt z podziałem na poszczególne gatunki reguluje:

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej. Rozporządzenie dotyczy cieląt, świń, kur, niosek i brojlerów. http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20100560344

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej. Dotyczy: bydła z wyjątkiem cieląt, koni, owiec, kóz, strusi, przepiórek, perlic, lisów polarnych, lisów pospolitych, jenotów, norek, tchórzy, królików, szynszyli, nutrii, jeleni, danieli, indyków, gęsi i kaczek. http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20101160778

Istotna jest Instrukcja ws. ochrony zwierząt gospodarskich wydana przez Inspekcję Weterenarii – https://www.wetgiw.gov.pl/nadzor-weterynaryjny/ochrona-zwierzat-gospodarskich

W roku 2018, Europejski Trybunał Obrachunkowy przeprowadził zbadał działania Komisji Europejskiej na rzecz zapewnienia dobrostanu zwierząt w UE pt. Dobrostan zwierząt w UE – zmniejszanie dystansu między ambitnymi celami a praktycznym wdrażaniem. Raport opisuje Strategie KE oraz jej realizację w zakresie dobrostanu zwierząt. Raport jest dostępny w j. polskim tu:

https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR18_31/SR_ANIMAL_WELFARE_PL.pdf

Warto przeczytać: Andrzej Elżanowski, Czym jest i czym nie jest dobrostan, [w:] Hanna Mamzer, Dobrostan zwierząt : różne perspektywy, wyd. Wydanie pierwsze, Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, 2018. Dostępne: https://www.researchgate.net/publication/326541091_Czym_jest_i_czym_nie_jest_dobrostan_What_is_and_what_is_not_welfare/link/5b5af658458515c4b24aa8ae/download

Jakie są konsekwencja dla rolników, którzy nie przestrzegają wymogów dobrostanu zwierząt gospodarskich wyznaczonych przez Unię Europejską?

Państwa członkowskie są odpowiedzialne za stosowanie przepisów UE w sprawie dobrostanu zwierząt na szczeblu krajowym, w tym za kontrole urzędowe. Rola Komisji Europejskiej (DG SANTE) polega na zapewnianiu, by państwa członkowskie prawidłowo wdrażały ustawodawstwo UE. Europejski. Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności jest z kolei odpowiedzialny za zapewnianie Komisji odpowiedniego doradztwa naukowego.

Państwa członkowskie przekazują Komisji co roku sprawozdania na temat wyników kontroli dobrostanu zwierząt w gospodarstwach i podczas transportu. Komisja może wszcząć postępowanie względem państwa członkowskiego, które nie dokona transpozycji i nie wdroży prawidłowo ustawodawstwa UE.

Przepisy dot. dobrostanu zwierząt gospodarskich wymaganych przez prawo UE są systematycznie i etapowo wdrażanie od roku 2009. Chodzi o podziały tzw. obszarów.

  • Obszar A – Od 2009 roku rolników utrzymujących zwierzęta obowiązują Wymogi Wzajemnej Zgodności z zakresu identyfikacji i rejestracji zwierząt
  • Obszar B – Od 2011 roku obowiązuję wymogi dotyczące zdrowia zwierząt oraz bezpieczeństwa żywności i pasz.
  • Obszar C – Od 2020 roku obejmują dobrostan zwierząt.

Szczegółowe omówienie powyższych „obszarów” jest dostępne tu:

https://www.dodr.pl/III/4/1/3/8/1/7/dobrostan_od_stycznia.pdf

oraz – http://piw.goleniow.ibip.pl/public/get_file_contents.php?id=225973

Skutkiem nieprzestrzegania przez rolników norm wzajemnej zgodności może być zmniejszenie dopłat bezpośrednich lub płatności w  ramach działań PROW.

Istotna jest Instrukcja ws. ochrony zwierząt gospodarskich wydana przez Inspekcję Weterenarii – https://www.wetgiw.gov.pl/nadzor-weterynaryjny/ochrona-zwierzat-gospodarskich

Na czym polega dofinansowanie dobrostanu zwierząt gospodarskich UE?

Dopłaty dobrostanowe zwierząt realizowane były do tej pory w 18 krajach Unii Europejskiej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. W roku 2020 do ich grona dołączyła dopiero Polska.

Dla Polski, dofinansowanie dobrostanu zwierząt gospodarskich ze środków UE to nowe działanie.  Dobrostan zwierząt, rolnikom ma być udzielane na wsparcie realizacji zobowiązań w zakresie dobrostanu zwierząt, które wykraczają ponad obowiązkowe normy wynikające z powszechnie obowiązującego prawa. Wsparcie to ma na celu zrekompensowanie rolnikom dodatkowych poniesionych kosztów i utraconych dochodów w wyniku wprowadzenia praktyk hodowlanych związanych z podwyższonym dobrostanem zwierząt. W dniu 23 stycznia br, Sejm uchwalił nowelizację ustawy potocznie nazwaną “krowa plus” i “świnia plus” o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020. Nowe przepisy zakładają, że rolnicy hodujący krowy i świnie będą mogli otrzymać dodatkowe wsparcie finansowe, jeśli poprawią warunki utrzymania zwierząt ponad wymagane normy, np. zwiększając powierzchnię przypadającą na zwierzę o co najmniej 20 proc. ponad wymogi minimalne, albo dając zwierzętom dostęp do pastwiska lub wybiegu.

W wyniku tych nowelizacji, Agencja Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) uruchomiła Działanie 14 Dobrostan zwierząt – kampania 2020, w ramach której rolnicy mogą składać wnioski o dofinansowanie.  Według wyliczeń Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, łącznie z dotacji może skorzystać nawet 65 tys. gospodarstw rolnych, na które przeznaczono 50 mln euro.

Stawki dopłat krowa plus i świnia plus to:

  • 595 złotych na krowę mleczną za zwiększenie powierzchni na krowę w oborze,
  • 329 złotych na krowę „mamkę” za dostęp do wybiegu poza okresem wypasu,
  • 185 zł na krowę mleczną za wypas na pastwiskach przez min. 4 miesiące,
  • 301 zł na lochę za zwiększoną powierzchnię w chlewni,
  • 24 zł na warchlaka i tucznika za zwiększoną powierzchnię w chlewni.

Szczegóły i warunki:

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-14-dobrostan-zwierzat/dzialanie-14-dobrostan-zwierzat-kampania-2020.html

Czy podstawą ubiegania się o wsparcia finansowego z programu „Dobrostan zwierząt” wymaga spełnienia w gospodarstwie minimalnych wymogów prawnych utrzymania zwierząt?

Tak. Rolnik musi spełnić wszystkie obowiązujące wymogi prawne zawarte w rozporządzeniach Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi:

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej. Rozporządzenie dotyczy cieląt, świń, kur, niosek i brojlerów. http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20100560344

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej. Dotyczy: bydła z wyjątkiem cieląt, koni, owiec, kóz, strusi, przepiórek, perlic, lisów polarnych, lisów pospolitych, jenotów, norek, tchórzy, królików, szynszyli, nutrii, jeleni, danieli, indyków, gęsi i kaczek. http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20101160778

W gospodarstwie realizującym zobowiązanie dobrostanowe, zapewnia się powierzchnię bytową przypadającą na jedno zwierzę (krowę, lochę, tucznika) zwiększoną o co najmniej 20% w stosunku do minimalnej powierzchni, wymaganej na podstawie obowiązujących przepisów w tym zakresie, albo zorganizowanie zwierzętom dostępu do pastwiska lub wybiegu. Powierzchnia bytowa dla pozostałych grup technologicznych musi być zgodna z odpowiednimi obowiązkowymi wymogami.

Szczegóły i warunki dofinansowania:

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-14-dobrostan-zwierzat/dzialanie-14-dobrostan-zwierzat-kampania-2020.html

Mówią, że zabraknie w Polsce wody i susze będą zjawiskiem powszechnym. Jakie działania należy propagować by nie zabrakło wody dla rolników?

Polska jest w Europie jednym z najuboższych w wodę krajów. W latach 1946-2016, średnia roczna zasobów wodnych przypadająca w Europie na głowę mieszkańca wynosiła 5000 m3 wody, natomiast w Polsce tylko 1800 m3. W latach o niższych opadach mamy do dyspozycji tylko nieco ponad 1100 m3 na osobę, w latach mokrych zaś 2600 m3 na osobę. Eksperci zaniepokojeni są tendencją spadkową ilości zasobów wodnych w Polsce. Warto zauważyć, że próg 1700 m3/os jest uważany jako granicą „stresu wodnego” czyli zagrożenia deficytem wody. Polska więc balansuje na krawędzi „stresu wodnego”. Przewiduje się, że nadchodzące zmiany klimatyczne spowodują pogorszenie aktualnej sytuacji, z uwagi nie tyle zmniejszenie opadów, ale zaburzenie ich rozkładu w rok (mniej wody pada latem, opady mają charakter nawalny, powodujący szybki odpływ, a zimą częstsze są opady deszczu niż śniegu). Natomiast prognozy rozwoju nawadniania w rolnictwie przewidują zwiększenie zapotrzebowana na wodę.

 

Rolnictwo dziś jest głównym użytkownikiem zasobów wodnych kraju i gospodaruje ok. 60% powierzchni zlewni. Ponadto, rolnictwo wykorzystuje około 70% odnawialnych zasobów wodnych. Na drugim miejscu jest przemysł (20%), a dopiero na trzecim wykorzystanie wody na cele komunalne (10%).  Dalszy rozwój rolnictwa, bazujący na aktualnym modelu, może spowodować zwiększenie deficytu wody.

 

Przeciwdziałanie pogorszeniu sytuacji w zakresie ilości i dostępności zasobów wodnych wymaga z jednej strony wypracowanie i wdrożenie mniej intensywnego modelu rolnictwa, który nie będzie przekładał się na wzrost nawadniania i zużyciu zasobów wodnych. Z drugiej strony potrzebne są działania, które podniosą ilość wody retencjonowanej w glebie oraz chroniące glebę pod erozją, a wody powierzchniowe przed eutrofizacją. W dużej mierze mogą to być działania możliwe do wdrożenia przez samych rolników. Wymaga to:

 

1) skuteczniejszego wykorzystywania dostępnych zasobów wodnych

2) przystosowaniu się do zmian

 

W obu przypadkach, działania winny się skupiać na zwiększaniu retencji wody, poprzez m. in.:

  • pozyskiwanie dyspozycyjnych zasobów wód podziemnych;
  • zatrzymywanie w rzekach i systemach melioracyjnych wody pojawiającej się w okresach mokrych;
  • magazynowanie wody w zbiornikach retencyjnych;
  • przechwytywanie wody opadowej spływającej bezproduktywnie po powierzchni terenu – np. z powierzchni sztucznie utwardzonych i dachów;
  • powtórne wykorzystanie wody zużytej –odpływającej do kanalizacji i oczyszczalni ścieków
  • zaprzestanie regulacji rzek, bo to powoduje szybsze odprowadzenie wody i jej stratę,
  • renaturyzowanie rzek, tam gdzie to możliwe,
  • ochrona i odtwarzanie obszarów podmokłych, w szczególności obszarów bagiennych,
  • szukanie naturalnej retencji w różnych obszarach aktywności, takich jak rolnictwo, leśnictwo, planowanie przestrzenne w miastach i inne,
  • kształtowanie szacunku do wody w świadomości społecznej.
  • wprowadzanie wodooszczędnych systemów nawadniających, eliminujących nieefektywne zużycie wody;
  • stosowanie zabiegów agrotechnicznych zmniejszających parowanie wody z powierzchni gleby oraz zabiegów powiększających zdolności retencyjne gleb;
  • przystosowanie praktyk rolniczych do ograniczonych zasobów wodnych;
  • wprowadzanie struktur upraw oraz gatunków i odmian roślin sprzyjających oszczędnej gospodarce wodnej;
  • dbałość o gleby i ich właściwości retencyjne

 

Opracowano na podstawie:

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/gospodarowanie-woda-w-rolnictwie-w-obliczu-susz

https://koalicjazywaziemia.pl/wp-content/uploads/2020/11/Ekspertyza_Woda-w-rolnictwie.pdf

Prowadzę działalność RHD, czy mogę sprzedawać do restauracji wysyłkowo do innego województwa?

Niestety nie. W ramach RHD wysyłkowo można wysyłać na cały kraj do klienta indywidualnego, natomiast do osób prawnych takich jak agroturystyka, sklep, czy restauracja to tylko w województwie gdzie jest zarejestrowany RHD oraz do powiatów przylegających do granicy województwa w którym jest zarejestrowany RHD. W przypadku restauracji, kupujący wystawia Fakturę VAT RR w celu zewidencjonowania kosztu u siebie i by odliczyć podatek VAT. Sprzedający prowadzi ewidencję sprzedaży, ale nie ma obowiązku wpisania imiennie komu sprzedano towar. Działając w ramach RHD, sprzedające nie ma prawa wystawiać jakichkolwiek pokwitowań czy też dokumentów finansowych typu Faktura VAT. Wyjątek jest wtedy, kiedy sprzedający zgłosił i rozlicza VAT. Ale w takim przypadku, sprzedający nie może skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania ryczałtowego dochodu do 40 000 zł.

 

Fakturę VAT RR wystawia nabywca produktu rolnego od producenta rolnego który nie jest płatnikiem podatku VAT i prowadzi działalność RHD. Faktura VAT RR jest potwierdzeniem nabycia a nie zbycia produktu. Faktura VAT RR może zatem być też dowodem i potwierdzeniem „miejsca sprzedaży”.

Jako prowadzący produkcję i sprzedaż serów w ramach RHD, czy są jakieś ograniczenia co do sprzedaży do restauracji?

Są dwa ograniczenia, które należy mieć na uwadze jako prowadzący sprzedaż w ramach RHD. Po pierwsze jest ograniczenie co do lokalizacji restauracji, do której produkty są sprzedawane. Restauracja musi być w województwie, w którym działalność RHD jest zarejestrowana. Można też sprzedawać do restauracji, znajdujących się na terenie powiatów, graniczących z województwem, w którym RHD jest zarejestrowany. Drugie ograniczenie to limit sprzedaży wszystkich produktów z mleka, w tym też serów, który wynosi 2.600 kg w roku kalendarzowym. Wlicza się wszystkie produkty wytworzone na bazie mleka, tzn. sery, masło, kefir, jogurt itp poza samym mlekiem surowym i śmietaną, które mają własne limity (mleko surowe i siara 52.000 litrów rocznie, surowa śmietana 10.400 litrów rocznie). Limit jest istotny dla sprzedaży, a nie produkcji. Jeśli chodzi o produkcję, to nie ma limitów. Limit dotyczy sprzedaży, a konkretnie kwoty zwolnionej z podatku ryczałtowego w ramach zwolnienia do 40.000 zł dochodu. Po przekroczeniu limitu 2.600 kg, nalicza się podatek dochodowy w wysokości 2%. Restauracja wystawia fakturę RR VAT, aby w ten sposób rozliczyć koszty oraz VAT w swojej księgowości.

Przeprowadzam się na wieś. Kupiłam małe gospodarstwo. Czy RHD jest tylko dla rolników? Chciałabym przetwarzać owoce w dżemy, a następnie je sprzedawać.

Nie. Działalność RHD nie jest związana z statusem rolnika. RHD umożliwia przetwórstwo w małej skali w domowych warunkach i umożliwia sprzedaż. Nie mając statusu rolnika nie można jednak skorzystać z zwolnienia od podatku dochodowego. Można produkować i sprzedawać produkty przetworzone. Warunki i szczegółowe informacje o RHD są dostępne tu: https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/rolniczy-handel-detaliczny

Dla przetwórstwa produktów pochodzenia roślinnego, należy zapoznać się z poradnikiem dobrych praktyk, które przygotował Główny Inspektorat Sanitarny: https://cpsz.cdr.gov.pl/

Warto zostać rolnikiem ponieważ daje to ciekawe możliwości pozyskania środków. Trzeba mieć ponad hektar gruntu (chodzi o hektar przeliczeniowy czyli umowna jednostka kalkulacyjna powierzchni gruntu, która równa się 1 ha klasy gruntów przyjętej za podstawę do przeliczania powierzchni innych klas gruntów. Za 1 hektar przeliczeniowy przyjęto 1 ha gruntów klasy IV, biorąc za podstawę plon zbóż z 1 ha gleby IV klasy. Termin hektara przeliczeniowego stosowany jest głównie do celów podatku rolnego – patrz https://www.rynek-rolny.pl/artykul/hektar-przeliczeniowy-wyjasniamy-czym-rozni-sie-od-hektara-i-kiedy-sie-go-stosuje.html ).

 

Drugi wymóg to spełnienie wymogu kwalifikacji rolniczej, czyli:

 

  1. a) wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe, zasadnicze branżowe, średnie, średnie branżowe lub wyższe lub
    b) tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i posiada co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub
    c) wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i posiada co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie albo wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe w zakresie związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie lub średnie branżowe inne niż rolnicze i posiada co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub
    d) wykształcenie podstawowe, gimnazjalne, zasadnicze zawodowe lub zasadnicze branżowe inne niż rolnicze i posiada co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie.

 

Opracowano na podstawie ustawy o kształtowaniu rynku rolnego –  http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20030640592/U/D20030592Lj.pdf

Czy w ramach RHD można sprzedawać przez Internet?

W praktyce odpowiedź jest tak. Chociaż słyszy się opinię odmienne i nie ma zapisu wprost w ustawie. W ramach RHD można sprzedawać w miejscu produkcji (gospodarstwie) lub na targu. Ważne jest by sprzedaż była bezpośrednia do klienta końcowego (a nie pośrednika). W przypadku RHD, sprzedaż przez Internet ponieważ miejsce sprzedaży jest traktowane jako siedziba RHD (miejsce produkcji) zgłoszona we wniosku rejestracyjnym.

Przygotowuję się do rozpoczęcia działalności RHD. Będę przetwarzał owoce i warzywa w dżemy i pikle. Jakie badania muszę wykonać? Czy są jakieś możliwości dofinansowania?

Zgodnie z przepisami prawa żywnościowego to co Pan będzie produkował (tzw. środki spożywcze) w ramach rolniczego handlu detalicznego powinno być badane, „w miarę potrzeb”, na zgodność z kryteriami mikrobiologicznymi, zawartymi w rozporządzeniu (WE) Komisji nr 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych (Dz. Urz. UE L 338 z 22.12.2005, str. 1, z późn. zm.). Jest to element potwierdzenia/weryfikacji prawidłowego funkcjonowania stosowanych przez nich procedur opartych na zasadach HACCP i dobrej praktyce higienicznej.

 

To Pan jako producent decyduje o odpowiedniej częstotliwości pobierania próbek do badań na zgodność z ww. kryteriami, z wyjątkiem przypadków, w których częstotliwości te zostały określone w załączniku I do ww. rozporządzenia. Wg. przepisów częstotliwość pobierania próbek do badań powinna być „…dostosowana do rodzaju i wielkości przedsiębiorstwa, pod warunkiem, że nie stworzy to zagrożenia dla bezpieczeństwa żywności”. Opracowując procedury opartych na zasadach HACCP można odwołać się do wytycznych zawartych w ”Zawiadomieniu Komisji w sprawie wytycznych dotyczących wdrażania systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności obejmujących programy warunków wstępnych i procedury oparte na zasadach HACCP, uwzględniających ułatwienia/elastyczność w zakresie wdrażania w niektórych przedsiębiorstwach spożywczych” Dostępne pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52016XC0730(01)&from=EN

 

Bezwzględnie należy się skonsultować z Powiatowym Inspektorem Sanitarnym, odpowiedzialny za obszar, na którym znajduje się gospodarstwo/zakład produkcyjny.

 

Koszty kontroli, w tym badań specjalistycznych i analiz stanowią koszt kwalifikowany w programie „Wsparcia na przystępowanie do systemów jakości”, w ramach PROW 2014-2020. Należy się skonsultować z najbliższym oddziałem Agencji Rozwoju i Modernizacji Rynków Rolnych (ARiMR)

Co to jest rzeźnia rolnicza?

W dniu 20 grudnia 2019, Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podpisał rozporządzenie ws niektórych wymagań weterynaryjnych, jakie powinny być spełnione przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego w rzeźniach o małej zdolności produkcyjnej, położonych na terenie gospodarstw. http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200000056

 

Rozporządzenie umożliwia producentom działających na małą skalę na lokalny rynek na podstawie rolniczego handlu detalicznego lub działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej, pozyskiwać mięso z własnych zwierząt do produkcji żywności na uproszczonych zasadach. Rozporządzenie:

 

  • Umożliwia powstawanie nowych rzeźni na terenach, na których obecnie one nie funkcjonują,
  • Wyrównuje szansę funkcjonowania rzeźni o małej zdolności produkcyjnej położonej na terenie gospodarstwa
  • Umożliwia konsumentom dostęp do mięsa bezpośrednio od znanych im gospodarstw.

 

W rozporządzeniu określono dla „rzeźni rolniczych” specjalne, mniej rygorystyczne wymagania weterynaryjne, w porównaniu do niektórych przepisów unijnych, które dotyczą struktury i wyposażenia zakładu. W szczególności „rzeźnia rolnicza” musi posiadać procedury zapewniające bezpieczeństwo mięsa (GHP, GMP, HACCP – z uwzględnieniem zasady elastyczności), jak i spełniać wymagania dotyczące dobrostanu zwierząt, w tym konieczne jest opracowanie pisemnych procedur operacyjnych dotyczących wszelkich czynności związanych z uśmiercaniem zwierząt, wykonywanych w rzeźni, a w szczególności do: przyjęcia zwierząt, obchodzenia się ze zwierzętami i opieki na nimi, unieruchamiania zwierząt, pętania lub podwieszania żywych zwierząt, ogłuszania zwierząt, kontroli ogłuszania, wykrwawiania zwierząt.

 

Wymogi związane z prowadzeniem „rzeźni rolniczej” są szczegółowo opisane przez Inspekcję Weterynaryjną w poradniku. Dostępny pod adresem:

https://www.poznan.uw.gov.pl/system/files/zalaczniki/rzeznie_rolnicze_poradnik_25_06_2020.pdf

Aktualnie prowadzą działalność RHD, ale przymierzam się do następnego etapu. Gdzię znajdę wytyczne dla uruchomienia działalności MLO?

Należy się przede wszystkim skontaktować z Powiatowym Inspektoratem Weterynaryjny.

 

Proces rejestracji działalności Marginalnej, Lokalnej, Ograniczonej (MLO) zostały opisane przez Centrum Doradztwa Rolniczego (CDR). Są dostępne tu: https://cpsz.cdr.gov.pl/images/site/pliki/Dzial_MLO2.pdf

 

CDR opracował również wytyczne

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wymagania-weterynaryjne-dla-prowadzenia-produkcji-i-sprzedazy-produktow-pochodzenia-zwierzecego-w-ramach-dzialalnosci-marginalnej-lokalnej-i-ograniczonej

Co to są działy specjalne produkcje rolnej? I jak się one mają do działalności RHD?

Rolnicy nie płacą podatku dochodowego tylko podatek rolny. Jego wysokość ustala się jako równowartość 2,5 decyton (1 decytona to 100 kg) żyta z hektara przeliczeniowego. Cena żyta do podatku rolnego w 2018 roku wynosi 52,49 zł za 1 dt. W ramach działalności rolniczej występują tzw. działy specjalne produkcji rolnej. Jeśli ktoś prowadzi taką działalność, jest zobowiązany zapłacić podatek zgodnie z ustawą o PIT (czyli normalny podatek dochodowy). Do działów specjalnych, zalicza się:

 

  • uprawy w szklarniach ogrzewanych powyżej 25 m2;
  • uprawy w szklarniach nieogrzewanych powyżej 25 m2;
  • uprawy w tunelach foliowych ogrzewanych powyżej 50 m2;
  • uprawy grzybów i ich grzybni – powyżej 25 m2 powierzchni uprawowej;
  • drób rzeźny – powyżej 100 szt. (kurczęta, gęsi, kaczki, indyki);
  • drób nieśny powyżej 80 szt. (kury nieśne i mięsne, gęsi, kaczki, indyki w stadzie reprodukcyjnym oraz kury do produkcji jaj konsumpcyjnych);
  • wylęgarnie drobiu (kurczęta, gęsi, kaczki, indyki);
  • zwierzęta futerkowe (lisy i jenoty, norki, tchórze, szynszyle, nutrie oraz króliki powyżej 50 sztuk samic stada podstawowego);
  • zwierzęta laboratoryjne (szczury białe, myszy białe);
  • jedwabniki (produkcja kokonów);
  • pasieki powyżej 80 rodzin;
  • uprawy roślin in vitro;
  • hodowla entomofagów;
  • hodowla dżdżownic;
  • hodowla i chów innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym (krowy powyżej 5 sztuk, cielęta powyżej 10 sztuk, bydło rzeźne powyżej 10 sztuk z wyjątkiem opasów, tuczniki powyżej 50 sztuk, prosięta i warchlaki powyżej 50 sztuk, chów i hodowla owiec powyżej 10 sztuk, tucz owiec powyżej 15 sztuk, konie rzeźne albo hodowlane, hodowla ryb akwariowych powyżej 700 dm3 objętości akwarium, hodowla psów rasowych albo kotów rasowych).

 

Dochody z działów specjalnych produkcji rolnej oblicza się według dwóch metod. Pierwsza jest identyczna z tą dotyczącą zwykłej działalności gospodarczej, czyli np. oblicza się na podstawie ewidencji z księgi przychodów i rozchodów. Drugi sposób jest właściwy dla tych podatników, którzy nie mają obowiązku prowadzenia ksiąg podatkowych. W tym wypadku dochód zależny jest od powierzchni upraw rolnika lub wielkości hodowanego stada. Wysokość tych norm ogłaszana jest każdego roku w rozporządzeniu Ministra Finansów.

 

Przychody ze sprzedaży produktów nieprzetworzonych przemysłowo, pochodzących z działów specjalnych nie korzystają z żadnych preferencji podatkowych, m. in. tych przysługujących z działalności RHD. Przychody z działów specjalnych należy zaliczać do pochodzących z działalności gospodarczej i rozliczać w ramach prowadzonego w ten sposób przedsiębiorstwa.

Czy przepisy, limity i możliwości sprzedaży prosto z gospodarstwa są gdzieś zebrane w jednym oficjalnym dokumencie?

Tak. W czerwcu 2020, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydało broszurkę pt. ŻYWNOŚĆ PROSTO Z GOSPODARSTWA – ŹRÓDŁEM DOCHODU ROLNIKÓW Jak rozpocząć produkcję i sprzedaż żywności z własnego gospodarstwa?

 

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/zywnosc-prosto-z-gospodarstwa—zrodlem-dochodu-rolnikow

Jak założyć spółdzielnię rolniczą?

W świetle ustawy z 4 października 2018 r., spółdzielnia rolników jest dobrowolnym zrzeszeniem osób fizycznych lub prawnych które:

  • muszą prowadzić gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym lub prowadzić działalność rolniczą w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej, być producentami produktów rolnych lub grup tych produktów lub prowadzić chów lub hodowlę ryb (rolnicy), albo
  • prowadzić działalność w zakresie przechowywania, magazynowania, sortowania, pakowania lub przetwarzania produktów rolnych lub grup tych produktów, lub ryb, wytworzonych przez rolników (podmioty niebędące rolnikami).

Przedmiotem działalności spółdzielni rolników jest prowadzenie działalności gospodarczej na rzecz jej członków. Zalicza się do niej planowanie prowadzonej przez rolników produkcji i dostosowywania jej do warunków rynkowych, ze szczególnym uwzględnieniem jej ilości i jakości. Spółdzielnia ma służyć też koncentracji podaży i organizowaniu zbycia produktów wytworzonych przez rolników oraz koncentracji popytu tudzież organizowania nabycia środków do produkcji.

Spółdzielnia rolników może także prowadzić działalność gospodarczą, w zakresie wytwarzanych przez swoich członków (rolników) produktów, odnośnie do:

  • przechowywania, konfekcjonowania i standaryzacji,
  • przetwarzania oraz obrotu uzyskanymi w ten sposób produktami przetworzonymi,
  • świadczenia usług na rzecz rolników,
  • sprzedaży

Kroki w zakładaniu spółdzielni:

  • Aby założyć spółdzielnię, należy znaleźć co najmniej 10 rolników. O ile członkiem spółdzielni rolników mogą być również osoby niebędące rolnikami, o tyle założycielem i członkiem rady nadzorczej nie może być nikt inny poza rolnikiem.
  • Konieczne jest uchwalenie statutu spółdzielni, a następnie zarejestrowanie spółdzielni w rejestrze KRS właściwym dla miejsca siedziby spółdzielni.
  • Każdy z członków spółdzielni rolników może przynależeć do jednej takiej spółdzielni w zakresie określonych produktów lub grup produktów.
  • Nazwa spółdzielni rolników musi zawierać oznaczenie „Spółdzielnia Rolników”

Szczegóły w ustawie: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180002073

Dalsze informacje oraz wykaz istniejących spółdzielni rolniczych zrzeszonych w Krajowy Związek Rewizyjny Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych (KZRSP) http://www.kzrrsp.pl

Kampania 2019

Jestem rolniczką i robię dżemy u siebie w domu w kuchni. Chciałabym je sprzedawać. Jakie muszę spełnić wymogi?

Może Pani sprzedawać dżemy wytworzone przez siebie w ramach powadzonej działalności rolniczej.  Nie ma obowiązku prowadzenia działalności gospodarczej. Najkorzystniejsza forma sprzedaży w ramach działalności rolniczej to tzw. Rolniczy Handel Detaliczny.  Jest to coraz bardziej popularna forma prawna sprzedaży w ramach działalności rolniczej, ponieważ pozwala ona na przetwarzanie produktów z własnych upraw i chowu w małej skali. Trzeba spełnić kilka warunków

Po pierwsze przetwarza Pani produkty własne, tj. co najmniej 50% końcowego produkt ma pochodzić z własnych upraw.

Po drugie, Pani przetwarza je u siebie w domu w małych ilościach, w sposób, który nie stanowi przetwarzania na skalę przemysłową. Tradycyjne formy wytwarzania są tu jak najbardziej pożądane.

Po trzecie do legalnego przetwarzania produktów rolnych w domu wymaga prowadzenie kuchni w sposób, który zapewnia że produkty żywnościowe przetwarzane są w sposób czysty, bezpieczny i niezagrażający wprowadzeniu do żywności zanieczyszczeń. Kuchnia musi funkcjonować zgodnie z wytycznymi Sanepidu –  Poradnik Dobrej Praktyki Higienicznej i Produkcyjnej przy produkcji żywności niezwierzęcego pochodzenia w warunkach domowych z wykorzystaniem surowców roślinnych z własnych upraw oraz w ramach rolniczego handlu detalicznego [https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/04/Poradnik-Dobrej-Praktyki-Higienicznej-i-Produkcyjnej-przy-produkcji-żywności-niezwierzęcego-pochodenia-w-warunkach-domowych-z-wykorzystaniem-surowców-roślinnych.pdf ]

Po czwarte, może Pani sprzedawać wytworzone przez siebie produkty końcowemu konsumentowi. Może to być  osoba fizyczna, czyli np. klient na targu, lub osoba, która przyjdzie do domu i tam kupi od Pani dżem. Od 1 stycznia 2019, może Pani również sprzedać swój dżem osobie prawnej, tzn, sklepu czy restauracji. Dokonując sprzedaż musi Pani spełnić wymogi Rolniczego Handlu Detalicznego m. in. związane z oznakowaniem oraz prowadzeniem ewidencji. Wymogi, które należy spełnić są opisane na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii, który nadzoruje Rolniczy Handel Detaliczny – https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/rolniczy-handel-detaliczny

Najlepiej nawiązać kontakt z osobą, która już prowadzi przetwórstwo domowe oraz sprzedaż w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego. Liczą się praktyczne doświadczenia. Możemy pomóc w nawiązaniu odpowiedniego kontaktu jeśli jest taka potrzeba.

Prowadzę restaurację i chce kupować bezpośrednio od rolników. Co to jest „rolnik ryczałtowy”? I na czym polega faktura RR?

Rolnik ryczałtowy to pojęcie wynikające z ustawy o podatku od towarów i usług (VAT). Dotyczy ono rolnika, który dostarcza produkty rolne pochodzące z własnej działalności rolniczej i korzysta ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3. W języku urzędu skarbowego, taki rolnik niej jest „podatnikiem czynnym VAT”. Kupując produkty od takiego rolnika do restauracji, należy wystawić dokument księgowy zwanym w ustawie o podatku od towarów i usług zwanym faktura VAT RR. W tym przypadku, to kupujący wystawia fakturę, a nie sprzedający.

Kupujący dolicza obowiązujący do produktu VAT do ceny uzgodnionej z rolnikiem ryczałtowym. Kupujący może odliczyć naliczony VAT jedynie w przypadku płatności przelewem na konto rolnika ryczałtowego w terminie nie później niż 14 dni. Kupujący może odliczyć naliczony VAT w następnym miesiącu, w którym dokonana zapłaty. Jeśli płatność jest gotówką, kupujący nie może odliczyć naliczony VAT.

Faktura VAT RR powinna zawierać następujące elementy:

  • Imię i nazwisko lub nazwę albo nazwę skróconą kupującego i sprzedającego oraz ich adresy;
  • numer identyfikacji podatkowej lub numer PESEL sprzedającego i kupującego;
  • numer dowodu osobistego dostawcy lub innego dokumentu stwierdzającego jego tożsamość, datę wydania tego dokumentu i nazwę organu, który wydał dokument, jeżeli rolnik ryczałtowy dokonujący dostawy produktów rolnych jest osobą fizyczną;
  • datę dokonania sprzedaży oraz datę wystawienia i numer kolejny faktury;
  • nazwy sprzedawanych produktów rolnych;
  • jednostkę miary i ilość kupionych produktów rolnych oraz oznaczenie (opis) klasy lub jakości tych produktów;
  • cenę jednostkową kupionego produktu rolnego bez kwoty zryczałtowanego zwrotu podatku;
  • wartość kupionych produktów rolnych bez kwoty zryczałtowanego zwrotu podatku;
  • stawkę zryczałtowanego zwrotu podatku;
  • kwotę zryczałtowanego zwrotu podatku od wartości nabytych produktów rolnych;
  • wartość nabytych produktów rolnych wraz z kwotą zryczałtowanego zwrotu podatku;
  • kwotę należności ogółem wraz z kwotą zryczałtowanego zwrotu podatku, wyrażoną cyfrowo i słownie;
  • czytelne podpisy osób uprawnionych do wystawienia i otrzymania faktury lub podpisy oraz imiona i nazwiska tych osób.
  • Dodatkowo: obowiązkowo na dokumencie Faktury RR, musi znaleźć się informacja z oświadczeniem, tj. “Oświadczam, że jestem rolnikiem ryczałtowym zwolnionym od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług.”

Wzór poniżej…

Jakie są podstawy prawne funkcjonowania i rozwijania tzw. systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) w Polsce?

KŁŻ to prosta idea – umożliwienie sprzedaży bezpośredniej pomiędzy producentem żywności a konsumentem, eliminując pośredników tak aby konsument miał dostęp do produktów świeżych, autentycznych i smacznych, a producent mógł zapewnić sobie trwałą sprzedaż i korzystniejszą cenę. Jedna na dzień dzisiejszy, w Polsce nie ma jednoznacznego określenia w przepisach prawa, czym jest system KŁŻ.

Dla potrzeb przygotowania programów wsparcia dla systemów KŁŻ w PROW 2014-2020, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjęło ogólną definicję systemów KŁŻ w oparciu o Rozporządzenie UE 1305/2014[1], w którym jest mowa o tworzeniu lub rozwoju krótkich łańcuchów dostaw w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. m rozporządzenia nr 1305/2013:

„krótki łańcuch dostaw” oznacza łańcuch dostaw, który obejmuje ograniczoną liczbę podmiotów gospodarczych zaangażowanych we współpracę, przynoszący lokalny rozwój gospodarczy oraz charakteryzujący się ścisłymi związkami geograficznymi i społecznymi między producentami, podmiotami zajmującymi się przetwórstwem a konsumentami.”

oraz o rynkach lokalnych w rozumieniu  art. 35 ust. 2 lit. d rozporządzenia nr 1305/2013, która wymaga:

„horyzontalnej i wertykalnej współpracy między podmiotami łańcucha dostaw na rzecz utworzenia i rozwoju krótkich łańcuchów dostaw i rynków lokalnych.”

Definicje cytowane wyżej zostały uzupełnione przez Komisję Europejską w ramach  art. 11 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1 z późn. zm.);

„1. Wsparcie na rzecz utworzenia krótkich łańcuchów dostaw, o którym mowa w art. 35 ust. 2 lit. d) rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, obejmuje wyłącznie łańcuchy dostaw, w które między rolnikiem a konsumentem zaangażowany jest nie więcej niż jeden pośrednik.”

Powyżej przytoczona definicja systemów KŁZ jest stosowana w PROW 2014-2020, w szczególności w działaniu „Współpraca” w ramach którego wyasygnowano pulę środków na innowacje w zakresie systemów KŁŻ[2]. Opierając się na definicji Unii Europejskiej, uznano że nie ma potrzeby wprowadzenia definicji systemu KŁŻ do prawa krajowego.

Istotą systemu KŁŻ, jest to, że zarówno producenci jak i konsumenci aktywnie go współtworzą, czerpiąc z niego korzyści. System KŁŻ skraca „odległość” pomiędzy producentem a konsumentem nie tylko w sensie geograficznym, premiując lokalne produkowanie i konsumowanie żywności, ale również społecznym, premiując bezpośredni i osobisty kontakt.[3]

Warto pamiętać, że z punktu widzenia prawnego producent-rolnik czy też producent-przedsiębiorca pozostaje odpowiedzialny za bezpieczeństwo wyprodukowanej przez siebie żywności, która trafia bezpośrednio do konsumenta. Zbiorowe działania, np. w zakresie korzystania ze wspólnej i dobrze wyposażonej kuchni czy też zbiorowego systemu logistycznego, nie zastępują tej indywidualnej odpowiedzialności.

 

[1] http://www.arimr.gov.pl/fileadmin/pliki/PB_2015/Akty_prawne/1305_2013skons.pdf

[2] Program Współpraca – szczegóły http://www.arimr.gov.pl/prow/dzialanie-16-wspolpraca.html

[3] Definicje systemów KŁŻ są omówione w raporcie ekspertów Komisji Europejskiej. http://produktlokalny.pl/wp-content/uploads/2015/02/30_PL-EIP-AGRI-SFC-REPORT.pdf

Dlaczego warto być rolnikiem ryczałtowym?

Rolnicy ryczałtowi korzystają z szeregu zwolnień i ulg. Zgodnie z art. 2 pkt 19 ustawy o VAT, przez rolnika ryczałtowego rozumie się rolnika dokonującego dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczącego usługi rolnicze, korzystającego ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT (z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych).

Przepis art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT zwalnia od podatku dostawę produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej, dokonywaną przez rolnika ryczałtowego oraz świadczenie usług rolniczych przez rolnika ryczałtowego.

Za produkty rolne i usługi rolnicze ustawa o VAT uznaje towary i usługi wymienione
w załączniku nr 2 do tej ustawy oraz towary wytworzone z nich przez rolnika ryczałtowego
z produktów pochodzących z jego własnej działalności rolniczej przy użyciu środków zwykle używanych w gospodarstwie rolnym, leśnym i rybackim (por. art. 2 pkt 20 i 21 ustawy
o VAT).

Stąd też w definicję produktów rolnych, których sprzedaż podlega zwolnieniu z VAT wpisują się owocowe dżemy, konfitury i soki, które mogą być wytwarzane (w sposób typowy dla gospodarstwa rolnego) przez rolników z owoców pochodzących z własnego gospodarstwa rolnego.

Rolnik nie ma też obowiązku posiadania kasy fiskalnej.!

Jak mogę sprawdzić czy rolnik faktycznie prowadzi działalność w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego?

W świetle przepisów regulujących RHD, rolnik decydujący się na tą formę działalności ma obowiązek zarejestrowania swojej działalności w Inspektoracie Weterynarii, który prowadzi publicznie dostępny rejestr. W rejestrze można sprawdzić czy dany rolnik prowadzi działalność RHD.  Na dzień 30/07/2019, 3703 gospodarstw rolnych prowadziło działalność RHD w Polsce. Rejestr jest w formie arkuszu excel, a więc można sortować wykaz województwami, powiatami, miejscowościami, nazwiskami oraz rodzajem prowadzonej działalności  https://pasze.wetgiw.gov.pl/spi/demo/index.php

Chciałabym przetwarzać jabłka, gruszki, truskawki, maliny i inne owoce na dżemy, konfitury i soki, a następnie sprzedawać je w sklepach, na targu i w swoim gospodarstwie. Od czego zacząć? Gdzie znajdę wiarygodne informacje i wskazówki?

Jeśli Pani ma status rolnika, to należy wykorzystać możliwości przepisów Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), które umożliwiają rolnikom – w ramach działalności rolniczej – przetwarzać i sprzedawać owoce z własnego gospodarstwa.  

Podstawowe informacje o RHD znajdzie Pani na: https://www.sodr.pl/swietokrzyski-portal-rolny/aktualnosci/-Rolniczy-handel-detaliczny-na-nowych-zasadach-od-2019-roku/idn:965 

Od 1 stycznia 2019 weszła w życie nowelizacja ustawy o rolniczym handlu detalicznym z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników do sklepów i restauracji. Nowelizacja zwiększyła limit zwolnienia z podatku dochodowego z 20 do 40 tyś zł oraz rozszerzyła możliwości sprzedaży produktów wytworzonych do instytucji (restauracje, stołówki, sklepy itp.). Wcześniej można było sprzedawać jedynie osobom indywidualnym.

Najlepiej się zgłosić do Ośrodka Doradztwa Rolniczego, w którym doradcy pomogą Pani znaleźć odpowiednie rozwiązanie w świetle aktualnych przepisów i pomogą w kontaktach z Sanepidem, który nadzoruje kwestie bezpieczeństwa żywności pochodzenia roślinnego.  

Każda sytuacja ma swoją specyfikę, ą więc warto zgłosić się do „doradcy rolniczego” w najbliższym ośrodku. Ośrodek i doradcę można zidentyfikować za pośrednictwem wyszukiwarki  https://doradca.cdr.gov.pl/szukaj.php 

Bardzo pożyteczne wskazówki, w szczególności dotyczące warunków sanitarno-higienicznych (wciąż aktualne),  znajdzie Pani w poradniku Centrum Doradztwa Rolniczego autorstwa Barbary Sałaty pt. Uruchamianie działalności przetwarzania żywności w małym zakładzie w gospodarstwie rolnym – rolniczy handel detaliczny (2017)  – https://www.cdr.gov.pl/transfer-wiedzy/broszury-publikacje/2320-uruchamianie-dzialalnosci-przetwarzania-zywnosci-w-malym-zakladzie-w-gospodarstwie-rolnym-rolniczy-handel-detaliczny 

Czy mogę przetwarzać warzywa i owoce w swojej kuchni w domu, a następnie je sprzedawać?

Można przetwarzać warzywa i owoce w kuchni w domu aby je następnie sprzedawać. Podstawowy warunek, to spełnienie warunków bezpieczeństwa żywności, które są określone w Rozporządzeniu Unii Europejskiej 852/2004 i obowiązuję we wszystkich krajach UE, w tym też w Polsce.  

Przepisy te przewidują, że w przypadku wykorzystania sprzętu i urządzeń gospodarstwa domowego w kuchni domowej, to należy zapewnić wymogi określone w  załączniku II w rozdziale III (uproszczone wymagania higieniczne). Podstawowa zasada jest taka, że to produkujący odpowiada za bezpieczeństwo żywności, a więc prowadzona produkcja i zbywanie żywności nie może stanowić zagrożenia dla bezpieczeństwa żywności i wpływać niekorzystnie na zdrowie publiczne.

 

Prawne dokumenty źródłowe są dostępne na: http://produktlokalny.pl/kampania-legalna-zywnosc-lokalna/ 

 

Praktyczny poradnik zastosowania przepisów bezpieczeństwa żywności przygotował Sanepid -pt. Poradnik Dobrej Praktyki Higienicznej i Produkcyjnej przy produkcji żywności niezwierzęcego pochodzenia w warunkach domowych z wykorzystaniem surowców roślinnych z własnych upraw oraz w ramach rolniczego handlu detalicznego. Do pobrania: http://www.psse-gostyn.pl/index.php?c=getfile&id=1 

 

Spełniając powyższe wymogi, rolnicy mogą przetwarzać i sprzedawać produkty pochodzące z własnych upraw i chowu w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego – w ramach działalności rolniczej. Nie muszą zakładać działalności gospodarczej.  

 

Aktualne informacje o Rolniczym Handlu Detalicznym dostępne na: https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/rolniczy-handel-detaliczny   

Jestem działkowiczem. Chciałbym skorzystać z Rolniczego Handlu Detalicznego i sprzedawać przetwory z warzyw i owoców z mojej działki. Gdzie mogę się zarejestrować?

Przepisy Rolniczego Handlu Detalicznego odnoszą się wyłączenie do rolników. Jeśli Pan nie jest rolnikiem i nie prowadzi działalności rolniczej, to nie może Pan korzystać z możliwości przepisów RHD. 

Jeśli Pan prowadzi działalność rolniczą, to należy zgłosić przystąpienie do RHD:

  • 30 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności do właściwego terytorialnie powiatowego lekarza weterynarii (PLW) w przypadku prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego i/lub żywności mieszanej tj. zawierającej jednocześnie produkty pochodzenia roślinnego i zwierzęcego,
  • 14 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności do właściwej terytorialnie powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej (PSSE) w przypadku prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia roślinnego.

Aby skorzystać z przywilejów podatkowych przewidzianych w działalności RHD, należy również złożyć oświadczenie w Urzędzie Skarbowym właściwym do 20 stycznia danego roku kalendarzowego, że będzie się odprowadzało podatek w formie ryczałtu od sprzedaży przetworzonych nadwyżek produktów rolnych (w przypadku rozpoczęcia działalności w ciągu roku, zgłoszenia dokonujemy nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu).

Jestem rolnikiem i jestem płatnikiem VAT. Czy mogę sprzedawać bezpośrednio klientom swoje produkty w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD)?

Tak można korzystać z możliwości RHD. Nie ma w tym wypadku kolizji prawnej. 

Aby skorzystać z przywilejów podatkowych przewidzianych w działalności RHD, należy złożyć oświadczenie w Urzędzie Skarbowym właściwym do 20 stycznia danego roku kalendarzowego, że będzie się odprowadzało podatek w formie ryczałtu od sprzedaży przetworzonych nadwyżek produktów rolnych (w przypadku rozpoczęcia działalności w ciągu roku, zgłoszenia dokonujemy nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu). 

Należy prowadzić ewidencje sprzedaży i zwracać uwagę, że zwolnienie z podatku dochodowego jest ograniczone do 40 tys. zł. Powyżej tej kwoty obowiązuje stawka 2%.

Czy sprzedaż bezpośrednia w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD) może być prowadzona przez internet, w tym poprzez sklepy internetowe?

Tak, jest to możliwe, pod warunkiem zapewnienia odpowiednich warunków zapewniających bezpieczeństwo zdrowotne tej żywności. Na każdym etapie sprzedaży to rolnik indywidualnie odpowiada za bezpieczeństwo zdrowotne produktów przez siebie sprzedawanych określonym sposobem. Pochodzenie produktu musi być jednoznacznie oznakowane, zgodnie z wymogami RHD.

We wniosku o rejestrację w Inspekcji sanitarnej czy też Inspekcji Weterynaryjnej należy podać także ten sposób sprzedaży. Podobnie przy sprzedaży (transport samochodem) pod drzwi klienta także należy podać te informacje we wniosku i nr rejestracyjny takiego pojazdu.

Kupując bezpośrednio od rolników, sprzedających w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), zwróciłem uwagę na fakt, że ich produkty muszą pochodzić tylko w 50% z własnej uprawy, hodowli czy chowu. Co z drugą połową? Jaką mam pewność, że są to surowce i składniki „przemysłowe”? Czy z punktu bezpieczeństwa, lepiej się sugerować certyfikacją rolnictwa ekologicznego?

Zapis dotyczący 50% zawartości produktu  jest zawarty w części podatkowej regulacji RHD, a więc jest istotny dla służb skarbowych). Jeśli rolnik chce korzystać z ulg podatkowych przewidzianych dla RHD, to musi on zapewnić, że ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji tego produktu, stanowi co najmniej 50% tego produktu z wyłączeniem wody. 

Dla służb weterynaryjnych i sanitarnych, które odpowiadają za bezpieczeństwo żywności istotny jest inny zapis, mianowicie, że produkt powinien być: „w całości lub w części z własnej uprawy, chowu, hodowli”. W przypadku nie ma określonej ilości procentowej), a więc chodzi o jakikolwiek udział własnej produkcji, nawet niewielkiej. Teoretycznie produkty mogą być nawet w większości wyprodukowane ze składników zakupionych lub obcych. 

Konsumenci poszukujący produktów wytworzonych przez rolników z własnych gospodarstw rolnych powinni zatem nie sugerować się regulacjami RHD, które gwarantują jedynie że rolnik wytworzył sprzedawany produkt. Dlatego też w sprzedaży bezpośredniej prowadzonej w ramach krótkich łańcuchach żywności, ważniejsze niż przepisy jest zaufanie konsumenta do rolnika i wice-wersa. Przepisy umożliwiają rolnikowi legalnie przetwarzać i sprzedawać produkty żywnościowe. Natomiast to rolnik musi przekonać konsumenta, że sprzedawany produkt jest wytworzony z własnych upraw, hodowli czy chowu, przedstawiając jego waloru oraz zapraszając konsumenta do odwiedzania gospodarstwa lub poprzez pozyskiwanie certyfikatów rolnictwa ekologicznego. 

Należy mieć na uwadze, że w sprzedaży bezpośredniej oraz systemach sprzedaży Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności, gwarantem bezpieczeństwa żywności oraz autentyczności pochodzenia jest zaufanie wynikające z bezpośrednią i trwałą relację pomiędzy producentem a konsumentem. Aby zapewnić sobie trwałą sprzedaż, nie leży to w interesie rolnika by oszukiwać konsumenta co do pochodzenia produktu. Z kolei, to konsument ma interes w tym by się z lepiej zorientować co do miejsca i metod produkcji aby zapewnić sobie najwyższej jakości produkt.

Jak wygląda zgłoszenie działalności Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD) do Urzędu Skarbowego? Jakie są obowiązki w prowadzeniu ewidencji?

Rolnicy, które sprzedają przetworzone przez siebie nadwyżki produktów rolnych są podatnikami w rozumieniu przepisów prawa, którzy mogą płacić podatek dochodowy na zasadach ogólnych (tj. 18 % lub 32% w zależności od wysokości osiągniętego dochodu) lub skorzystać z możliwości płacenia podatku w formie ryczałtu w wysokości 2 % od przychodu.  Żeby skorzystać z możliwości odprowadzania podatku w formie zryczałtowanej trzeba:

 

  • do 20 stycznia danego roku kalendarzowego złożyć w Urzędzie Skarbowym oświadczenie, właściwym do miejsca zamieszkania, że będzie się odprowadzało podatek w formie ryczałtu od sprzedaży przetworzonych nadwyżek produktów rolnych (w przypadku rozpoczęcia działalności w ciągu roku, zgłoszenia dokonujemy nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu)
  • prowadzić ewidencję sprzedaży 
  • płacić co miesiąc do 20- tego każdego miesiąca podatek od osiągniętego przychodu do Urzędu Skarbowego
  • do końca stycznia następnego roku podatkowego złożyć w Urzędzie Skarbowym PIT -28, w którym rolnik rozliczy przychód ze sprzedaży przetworzonych produktów rolnych. 

WZÓR OŚWIADCZENIA DO Urzędu Skarbowego o opodatkowaniu ryczałtem

Liszki/ Kaszów/ Cholerzyn…….., data ……Imię i Nazwisko 

Adres zamieszkania

NIP/ PESEL …..

Nr Tel. …………………………………..

Naczelnik Urzędu Skarbowego 

Pierwszy Urząd Skarbowy

ul. Rzemieślnicza 5

30-363 Kraków

 

OŚWIADCZENIE  O WYBORZE FORMY OPODATKOWANIA

Ja, ( imię i nazwisko ), legitymująca/y się dowodem osobistym serii … nr… i nr PESEL …. oświadczam, iż wybieram jako formę opodatkowania ryczałt od przychodów ewidencjonowanych ze sprzedaży przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu.

……………………………………………………………..

Podpis podatnika 

 

Rolnicy, którzy zgłoszą się do Urzędu Skarbowego jako podatnicy ryczałtowi muszą prowadzić EWIDENCJĘ SPRZEDAŻY. Ewidencja musi zawierać co najmniej: 

 

  • numer kolejnego wpisu, 
  • datę uzyskania przychodu, 
  • kwotę przychodu, 
  • przychód narastająco od początku roku. 

 

Dzienne przychody ewidencjonowane są w dniu sprzedaży. Ewidencję sprzedaży, należy posiadać w miejscu sprzedaży przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych.  

 

EWIDENCJA SPRZEDAŻY – może być prowadzona w zwykłym zeszycie, w którym odnotowywane będą informacje wymagane przez ustawodawcę. Poniższa tabela obrazuje, jak powinna wyglądać ewidencja sprzedaży. 

 

Lp. Data uzyskania przychodu Kwota przychodu Przychód narastająco od początku roku
1 10.02.2019 30 zł 30 zł
2 12.02.2019 50 zł 80 zł
3. 15.02.2019 100 zł 180 zł
4

 

EWIDENCJĘ SPRZEDAŻY zawsze trzeba mieć przy sobie w miejscu, gdzie dokonujemy sprzedaży, bowiem w przypadku kontroli musimy okazać ten dokument. Ponadto ewidencję należy uzupełniać w chwili dokonywania sprzedaży.  Kara za brak lub nieprawidłowo wypełnianą ewidencję wynosi 5-krotność stawki podatku 2%. Zatem jej wysokość będzie zależna od wysokości uzyskanego przychodu.

Prowadzę gospodarstwo sadownicze i jestem zarejestrowany w Rolniczym Handlu Detalicznym (RHD). Czy mogę zlecać tłoczenie soków?

Tak. Rolnik może zlecić tłoczenie soku ze swoich owoców tłoczni pod warunkiem, że jest zatwierdzona przez Państwową Inspekcje Sanitarną.

 

Stosownie do przepisów art. 20 ust. 1 c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych przetwarzanie produktów roślinnych i zwierzęcych i ich sprzedaż nie może odbywać się przy zatrudnieniu osób na podstawie umów o pracę, umów zlecenia, umów o dzieło oraz innych umów o podobnym charakterze, z wyłączeniem uboju zwierząt rzeźnych i obróbki poubojowej tych zwierząt, w tym również rozbioru, podziału i klasyfikacji mięsa, przemiału zbóż, wytłoczenia oleju lub soku oraz sprzedaży podczas wystaw, festynów, targów przez rolnika prowadzącego działalność w ramach RHD. 

 

A zatem nie ma przeszkód aby jako rolnik, Pan korzystał z usługi tłoczenia soku z własnych owoców lub warzyw.

Mając na uwadze fakt, że są różne formy i podstawy prawne tzw. sprzedaży bezpośredniej – nie tylko Rolniczy Handel Detaliczny (RHD). Czy jako rolnik musze wybrać jedną z nich czy też mogę prowadzić kilka form równocześnie?

Rolnik może prowadzić kilka form działalności, o ile stosuje właściwe wymagania dla każdej z tych działalności oddzielnie.

 

Dostępne formy prawne tzw. sprzedaży bezpośredniej są podsumowane w poniższej tabeli. 

Tu tabelka!

Forma prawna Rejestr Ograniczenie  geograficzne Punkty sprzedaży  (ewidencja) Urząd  skarbowy Limity sprzedaży (ewidencja) Ograniczenia produktowe
Działalność rolnicza Dostawy bezpośrednie Inspekcja Sanitarna Na terenie województwa i sąsiadujących województw
  • W gospodarstwie
  • Na targowisku,  kiermaszu
  • Przy drodze
  • Do podmiotu sprzedającego konsumentowi końcowemu
  • z obiektów lub urządzeń ruchomych lub tymczasowych 
  • Wysyłkowo, w tym przez Internet,
Nie Tak Tylko nieprzetworzone roślinnego pochodzenia wyłącznie z własnych upraw (w tym kiszonki)
Sprzedaż bezpośrednia Inspekcja Weterynaryjna Na terenie województwa i sąsiadujących województw
  • W gospodarstwie
  • Na targowisku,  kiermaszu
  • Przy drodze
  • Do podmiotu sprzedającego konsumentowi końcowemu
  • z obiektów lub urządzeń ruchomych lub tymczasowych 
  • Wysyłkowo, w tym przez Internet,
Nie Tak Tylko nieprzetworzone zwierzęcego pochodzenia wyłącznie z własnego chowu
RHD Inspekcja Weterynaryjna Na terenie województwa i sąsiadujących województw
  • W gospodarstwie
  • Na targowisku
  • Podmiot sprzedający konsumentowi ostatecznemu
  • Pośrednik w przypadku targów, festynów, wystaw i kiermaszy
  • Wysyłkowo, w tym przez Internet,
Zgłoszenie w przypadku korzystania z preferencji podatkowych (PDOF 0% do 40.000 zł, następnie 2%) Tak Przetworzone, zawierające co najmniej 50% surowca z własnego gospodarstwa
Tak, ale w miejscu produkcji bez limitu Przetworzone zwierzęcego pochodzenia z własnego chowu
MLO Inspekcja Weterynaryjna Na terenie województwa i sąsiadujących województw
  • W gospodarstwie
  • Podmiot sprzedający konsumentowi końcowemu
Gospodarstwo agroturystyczne Rejestr obiektów świadczących usługi hotelarskie W gospodarstwie W gospodarstwie Nie Nie Bez ograniczeń, ale z własnych upraw/chowu
Działalność gospodarcza CEIDG Bez ograniczeń Bez ograniczeń Zgłoszenie, VAT Nie Bez ograniczeń

Lokalna Grupa Działania w mojej gminie buduje inkubator kuchenny. Ogłosiła, że będzie wyposażony w urządzania do przetwarzania owoców i warzyw na dżemy, sosy i soki. Czy będę mogła korzystać z możliwości przetwórczych inkubatora zamiast dostosowywać i zatwierdzać własną kuchnię do tego celu i do obowiązujących wymogów bezpieczeństwa żywności?

Tak. W ramach Rolniczego Handlu Detalicznego, będzie Pani mogła korzystać z możliwości przetwórczych Inkubatora, pod warunkiem, że to Pani będzie osobiście przetwarzała swoje owoce i warzywa  pod nadzorem osoby odpowiedzialnej ze strony Inkubatora. Usługa powinna być odpłatna, a Inkubator musi być zatwierdzony i wpisany w rejestr właściwego organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej (w przypadku przetwórstwa produktów pochodzenia roślinnego) albo Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej (w przypadku przetwórstwa produktów pochodzenia zwierzęcego). 

 

Sytuacja w przypadku Inkubatora jest podobna do tej przyjętej w ustawie RHD jak w przypadku zlecenia wytłoczenie soków, oleju, uboju czy usługi w młynie. 

 

Należy podkreślić, że za bezpieczeństwo, jakość i autentyczność produktu wytworzonego odpowiada Pani jako producent, a nie organizacja prowadząca inkubator. 

Wytwarzam sery dojrzewające w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), ale zamierzam przejść do wyższego poziomu – produkcji w ramach przepisów działalności Marginalnej, Lokalnej, Ograniczonej (MLO). Jakie dodatkowe wymagania weterynaryjne będę musiał spełnić w zakresie wyposażenia pomieszczeń?

Nie ma dodatkowych wymogów higienicznych dla działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej. Są one analogiczne jak w RHD. 

Kupuję wędliny od rolnika, który je sam wytwarza w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD). Mówi, że mięso wieprzowe z którego produkuje wędliny pochodzi nie tylko z uboju świn z jego gospodarcza, ale że dokupuje surowiec wieprzowy i wołowy. Czy taka praktyka jest dopuszczalna w przepisach?

W ramach przepisów RHD oraz MLO, do wytworzenia produktów i wyrobów mięsnych można dokupywać zarówno mięso z legalnie działającego źródła, jak i niezbędne w procesie produkcji dodatki. Należy przy tym pamiętać, że do produkcji w ramach RHD i MLO nie można wykorzystywać mięsa pozyskanego w ramach tzw. „uboju na użytek własny”.

 

Jeśli rolnik działa w ramach RHD i korzysta ze zwolnień podatkowych, to zgodnie z przepisami,  ilość surowców zwierzęcych pochodzących z własnej hodowli użytych do produkcji wędlin muszą stanowić co najmniej 50% tego produktu, z wyłączeniem wody.

Gdzie znajdę ciekawe przykłady funkcjonujących aktualnie Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności w Europie?

Komisja Europejska propaguje rozwiązania Krótkich Łańcuchów dostaw Żywność (KŁŻ). W ramach tych działań Komisja Europejska sfinansowała 3-letni projekt pt. SKIN – Short supply chain knowledge and innovation network (SKIN – Sieć ds. Innowacji i wiedzy w zakresie Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności, który m. in. zebrał ponad 100 przykładów dobrych praktyk wykorzystywanych przez funkcjonujące KŁŻ. Stworzono bazę dobrych praktyk systemów KŁŻ, którą można przeszukać stosując różne kryteria.

http://www.shortfoodchain.eu/good-practices/ 

Warto również zapoznać się z przykładami opisanymi w ekspertyzach przygotowanych w ramach Kampanii Wiedz i Mądrze Jedz 

 

 

Jakie są dostępne możliwości finansowania uruchomienia i rozwijania systemu Krótkiego Łańcucha dostaw Żywności (KŁŻ)?

Największe i najważniejsze źródło publicznego finansowania na rozwój systemów KŁŻ znajduję się w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2014-2020 – program Współpraca. Jednym z priorytetów tego programu jest „tworzenie lub rozwój krótkich łańcuchów” poprzez innowacje technologiczne, produkcyjne, organizacyjne, marketingowe wypracowywane przez Grupy Operacyjne, składające się z współpracujących ze sobą rolników, producentów żywności, uczelni, oraz innych podmiotów. 

 

III nabór programu ma być ogłoszony pod koniec 2019 i nabór wniosków nastąpi w styczniu 2020. Program daje możliwość pozyskania finansowania w wysokości do 5 mln zł na okres 3 lat. 

 

Szczegóły programu 

https://www.arimr.gov.pl/ogloszenia-prezesa-arimr/artykuly/wspolpraca.html 

 

Oraz

 

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-16-wspolpraca.html

Jakie dotacje można pozyskać na małe przetwórstwo i rolniczy handel detaliczny?

Przepisy tzw. „sprzedaży bezpośredniej”, które wprowadzono w ostatnich 2 latach, mają na celu umożliwienie rolnikom przetwarzanie i sprzedawanie produktów żywnościowych z własnych upraw, hodowli i chowu, w szczególności rolników prowadzących małe gospodarstwa. Sprzedaż bezpośrednia oraz Krótkie Łańcuchy dostaw Żywności (KŁŻ) są dziś jednym z priorytetów Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW). 

Aktualnie dostępne jest wsparcie finansowe dla rolników, podejmujących się legalnego małego przetwórstwa oraz sprzedaży w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD) w postaci dotacji na:

  • małe przetwórstwo – do 500 tys. zł, 
  • rolniczy handel detaliczny (RHD) – do 100 tys. zł.

Oddziały regionalne ARiMR organizują stosowne konkursy i przyjmują wnioski o dofinansowanie. W przypadku przetwórstwa o pomoc mogą wnioskować rolnicy, domownicy i małżonkowie rolników, którzy podejmują dopiero prowadzenie takiej działalności. Natomiast w przypadku RHD – tylko rolnicy i małżonkowie rolników, ale zarówno tacy, którzy już prowadzą RHD, jak i ci, którzy zdecydowali się na podjęcie wykonywania takiej działalności. W obu przypadkach muszą to być osoby ubezpieczone w KRUS na mocy ustawy i w pełnym zakresie. 

Jeśli chodzi o przetwórstwo, pomoc jest udzielana w formie refundacji do 50% kosztów kwalifikowalnych inwestycji. Minimalna wysokość pomocy przyznana na realizację jednej inwestycji wynosi 10 tys. zł. Wsparcie na działalność gospodarczą związaną z przetwórstwem obejmuje produkcję wyrobów z mięsa, przetwarzanie i konserwowanie mięsa oraz owoców i warzyw. Kwalifikuje się do niego również produkcja cydru i win oraz olejów i pozostałych tłuszczów płynnych, przetwórstwo mleka i wyrób serów oraz wytwarzanie produktów przemiału zbóż. Pomoc dotyczy też produkcji gotowej paszy dla zwierząt gospodarskich i karmy dla zwierząt domowych. 

Jeśli chodzi o RHD wsparcie obejmuje produkty pochodzenia niezwierzęcego, przetwory z owoców i warzyw, w tym soki oraz przetwory z orzechów, przetwory zbożowe i koncentraty spożywcze (koncentraty warzywne, syropy owocowe). Dotacja uwzględnia też produkcję i sprzedaż olejów, mleka surowego, siary oraz surowej śmietany. Pomoc dotyczy również jaj, produktów pszczelich nieprzetworzonych, w tym miodu, pyłku pszczelego, pierzgi oraz mleczka pszczelego. Ponadto do wspieranych produktów należą świeże mięso: wołowe, wieprzowe, baranie, kozie, końskie lub produkowane z tego mięsa surowe wyroby mięsne lub mięso mielone oraz świeże mięso drobiowe. Z myślą o podmiotach działających w zakresie rolniczego handlu detalicznego katalog kosztów kwalifikowalnych poszerzono m.in. o koszty związane z dostosowaniem pomieszczeń pomocniczych służących przygotowaniu posiłków (np. kuchni) i pomieszczeń gospodarczych służących do przechowywania produktów żywnościowych. Rolnicy zyskają możliwość dofinansowania zakupu wyposażenia niezbędnego do prowadzenia działalności w zakresie przetwarzania i zbywania przetworzonych produktów rolnych. Dotychczas był to wyłącznie zakup technologii. 

Szczegóły aktualnego naboru to:

Poddziałanie 4.2 “Wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi lub ich rozwój”. 

Nabór 2019: 21 listopada – 20 grudnia https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/poddzialanie-42-wsparcie-inwestycji-w-przetwarzanie-produktow-rolnych-obrot-nimi-lub-ich-rozwoj.html 

Gdzie znajdę poradnik oraz inne informacje nt. uruchamiania zagrodowej produkcji serów?

Najważniejsze źródło informacji i doświadczenia w zakresie zagrodowej i farmerskiej produkcji serów, to Stowarzyszenie Serowarów Farmerskich i Zagrodowych oraz jej członkowie Kontakt – https://www.serowarzy.pl

Przydatne poradniki to:

Jaka jest różnica pomiędzy przetwórstwem farmerskim a przetwórstwem rzemieślniczym serów?

Przetwórstwo farmerskie to przetwórstwo prowadzone przez zakład, który zajmuje się przetwórstwem mleka pozyskanego wyłącznie we własnym gospodarstwie. Z kolei, przetwórstwo rzemieślnicze prowadzi je zakład, który produkuje również w oparciu o mleko pozyskane z innych gospodarstw.

Więcej o serach farmerskich i rzemieślniczych na portalu Stowarzyszenia Serowarów Farmerskich i Zagrodowych https://www.serowarzy.pl

Gdzie znajdę najlepsze szkolenia w zakresie małego przetwórstwa serów i wędlin?

Możliwości szkoleniowych jest sporo. Natomiast warto zacząć od oferty Centrum Praktycznego Szkolenia w zakresie małego przetwórstwa, które działa w ramach Centrum Doradztwa Rolniczego (CDR) w Radomiu – https://cpsz.cdr.gov.pl/

Centrum CDR w Radomiu również szkoli doradców rolniczych, pracujących w Ośrodkach Doradztwa Rolniczego w całej Polsce oraz inspektorów służb weterynaryjnych i sanitarnych. Dla rolników, szkolenia i doradztwo są świadczone w dużej mierze nieodpłatnie. Oddział CDR w Radomiu wydał również mnóstwo poradników i przygotował również filmy instruktarzowe. Warto z Centrum nawiązać kontakt ponieważ jest ono na bieżąco nie tylko w kwestii obowiązujących przepisów, ale również odnośnie ich weryfikacji i kontroli.

Chciałbym więcej informacji o firmie SERY BASI, o której było w pierwszym programie Wiedz i Mądrze Jedz.

Firma Sery Basi Barbara Żeliszczak prowadzi swoją działalność w gminie Wiżajny niedaleko Suwałk na Podlasiu. Można ją odnaleźć na Podlaskim Szlaku Kulinarnym http://www.podlaskiszlakkulinarny.pl/spizarnia-suwalska/sery-basi-barbara-zeliszczak/ oraz za pośrednictwem profilu facebook – https://www.facebook.com/SeryBasi/

Wybieram się do Austrii i chcielibyśmy odwiedzić gospodarstwa występujące w filmie Wiedz i Mądrze Jedz. Czy możecie podać adresy/kontakt?

Gospodarstwa występujące w filmie znajdują się w Dolnej Austrii. Są to (1) Wilhelmsburger Hoflieferanten, Pömmern 4, 3150 Wilhelmsburg

www.hoflieferanten.at; (2) Gospodarstwo Rodzinny Bayer Hauptstraße 44, 2100 Leobendorf, Austria oraz (3) Gospodarstwo Rodziny Gugerell

Hauptstraße 8, 3143 Pyhra, Austria. Wszystkie 3 gospodarstwa uczestniczą w programie Gutes vom Bauernhof (Dobre od Rolnika), który zrzesza 1600 gospodarstw z całej Austrii. Można odnaleźć informacje o wszystkich tych gospodarstwach w wyszukiwarce, którą można zainstalować w telefonie (tylko po niemiecku)

https://www.gutesvombauernhof.at/oesterreich/app.html

Przyjeżdżam do Krakowa i chciałbym odwiedzić Marchewka Bistro, o którym było w filmie Wiedz i Mądrze Jedz

Bistro Marchewka mieści się w Nowohuckim Centrum Kultury w centrum Nowej Huty. Bieżące informacje oraz jak dojechać znajdzie Pan na profilu społecznym – https://www.facebook.com/MarchewkaBistro/

Chciałbym więcej się dowiedzieć o tym jak działa Klub Zakupowy. Proszę o informacje

Formuła Klubu Zakupowego jest opisana obszernie w dziale dobrych praktyk – https://prostoodrolnika.pl/dobre-praktyki/

Koszyk Lisiecki to przykład funkcjonującego Klubu Zakupowego w Liszkach pod Krakowem. Oferta – www.zakupy.koszyklisiecki.pl oraz profil społeczny https://www.facebook.com/KZ.koszyklisiecki

Na jakiego typu innowacji Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności można uzyskać finansowanie w ramach PROWu?

Kluczowy program w ramach PROW to Działanie 16 – Program Współpraca. Priorytet innowacji w zakresie tworzenie lub rozwoju krótkich łańcuchów żywności jest omówiony na stronach Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa  pt. Podstawowe informacje w zakresie tworzenia lub rozwoju krótkich łańcuchów dostaw lub rynków lokalnych w ramach działania “Współpraca” PROW 2014-2020

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-16-wspolpraca/podstawowe-informacje-w-zakresie-tworzenia-lub-rozwoju-krotkich-lancuchow-dostaw-lub-rynkow-lokalnych-w-ramach-dzialania-wspolpraca-prow-2014-2020.html

 

Jak wyglądają sprzedaż bezpośrednia i krótkie łańcuchy dostaw we Francji?

Sprzedaż bezpośrednia oraz krótkie łańcuchy dostaw są propagowane we Francji od dawna. Opis doświadczeń francuskich wraz z prezentacjami jest dostępny na:  https://mir.krakow.pl/artykuly/Wyjazd-studyjny-do-Francji,11646.html

Jakie jest miejsce problematyki Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności w negocjacjach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR)?

Ważnym punktem negocjacyjnym Rządu RP dotyczy instrumentów i możliwości poprawienia pozycji rolników w łańcuchach wartości w sektorze rolno-spożywczym (jest to jeden z 9 celów szczegółowych proponowanych przez stronę Polską). Komisja Europejska, tak jak i Rząd RP, postrzegają potencjał i potrzebę wspierania działań na rzecz rozwoju systemów KŁŻ w tym zakresie. Aktualnie trwają konsultacje nt. Plan strategiczny WPR na lata 2021-2027, które koordynuje specjalnie powołany zespół powołany w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Informacje i materiały z konsultacji z 26 września 2019 dostępne na https://mir.krakow.pl/artykuly/Plan-strategiczny-WPR-na-lata-2021-2027,12308.html

 

Stanowisko Rządu RP ws WPR po 2020 już uwzględnia priorytet i problematykę Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności. Patrz

Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 16 maja 2017 r. http://www.minrol.gov.pl/Ministerstwo/Biuro-Prasowe/Informacje-Prasowe/Rada-Ministrow-przyjela-dokument-Wspolna-polityka-rolna-po-2020-roku-polskie-priorytety

Co to jest zbiorowy punkt sprzedaży produktów spożywczych? Słyszałam, że takie punkty robią furorę we Francji ponieważ ułatwiają zakupy wprost od rolnika.

We Francji najkorzystniejszą i najbardziej popularną formą sprzedaży bezpośredniej konsumentom końcowym produktów wytworzonych przez rolników są tzw. punkty sprzedaży zbiorowej. Jest to prawnie dozwolona forma sprzedaży, która pozwala rolnikom wprowadzać na rynek produkty ze swoich gospodarstw poprzez zbiorowe działanie w formie wspólnie prowadzonego sklepu. Punkt sprzedaży zbiorowej jest miejscem sprzedaży, z którego korzysta grupa współpracujących ze sobą rolników. W punkcie tym konsumentom końcowym producenci rolni oferują, w formie sprzedaży bezpośredniej oraz w ramach działalności rolniczej, produkty pochodzące ze swoich gospodarstw. Producenci są zobowiązani do obecności przy sprzedaży (ewentualnie może ich reprezentować pracownik zatrudniony w gospodarstwie rolnym). Producenci pozostają właścicielami produktów aż do momentu przekazania ich konsumentowi końcowemu (formalnie nie dokonuje sprzedaży punkt ale indywidualnie rolnik). Płatność za produkt jest przekazywana bezpośrednio tym producentom. Punkt sprzedaży może zatrudniać personel, który działa w imieniu rolników indywidualnie i zbiorowe.

Francuscy rolnicy sprzedają w takich punktach różnorodne produkty, wytworzone we własnych gospodarstwach (np. wino, dżemy, soki i wędliny), przy czym sprzedaż taka jest określana wspólnym mianem – jako „sprzedaż bezpośrednia”. Ponadto punkt sprzedaży, działający jako handel detaliczny, może odsprzedawać zakupione u producentów produkty, pod warunkiem, że produkty, jeśli są pochodzenia zwierzęcego, pochodzą z wytwórni zatwierdzonych lub korzystających ze zwolnienia od obowiązku posiadania pozwolenia.

Więcej o Punktach Zbiorowej Sprzedaży: https://mir.krakow.pl/artykuly/Wyjazd-studyjny-do-Francji,11646.html

Punkty Sprzedaży Zbiorowej nie są możliwe w Polsce, z uwagi na to, że aktualnie obowiązujące przepisy sprzedaży bezpośredniej wymagają, że rolnik ma sprzedawać swoje produkty bezpośrednio konsumentowi końcowemu i nie może sprzedawać produktów innych rolników.

Ile jest gospodarstw rolnych w Polsce? Jeśli jest ich tak dużo, to dlaczego dostęp do żywności jest tak ograniczony?

W Polsce przeważają małe gospodarstwa. Wg. badań GUS, najwięcej gospodarstw rolnych ma powierzchnię do 10 hektarów  W grupie obszarowej 1–10 ha powierzchni użytków rolnych było w Polsce 1.03 mln gospodarstw, czyli 73,2 proc. gospodarstw rolnych. Zajmowały one 28,2 proc. powierzchni gospodarstw rolnych. Liczba gospodarstw rolnych obejmujących 1–3 ha użytków rolnych to ok. 446 tys. Polska jest potęgą pod kątem małych gospodarstw rolnych. W Unii Europejskiej, tylko Rumunia ma ich więcej.

Niestety sektor małych gospodarstw rolnych – często rozproszonych geograficznie – jest wciąż postrzegany w Polsce jako problem społeczny, a nie jako szansę dla ożywienia gospodarczo i społecznie tereny wiejski oraz dla innowacji organizacyjnych, technologicznych oraz informatycznych. Do niedawna Polityka Państwa skupiała się na zwiększaniu produkcji dużych gospodarstwach towarowych oraz przetwórstwie żywności w dużej, przemysłowej skali. Polityka ta przyniosła pozytywne efekty (30 mld zł nadwyżki w eksporcie żywności), jednak ignorowała sektor małych gospodarstw rolnych oraz małych przetwórców żywności z nimi związanych, de facto, wykluczając ich z wielu programów pomocowych skierowanych na wieś. Ta sytuacja się zmienia dopiero teraz, ale nowe możliwości przetwórstwa i sprzedaży dla rolników, które pojawiły się w ostatnich latach, są wciąż mało znane.

Jak wygląda sprzedaż bezpośrednia we Włoszech?

We Włoszech „sprzedaż bezpośrednia” (vendita diretta) produktów rolniczych jest dość szerokim pojęciem; w ramach takiej sprzedaży dopuszczalna jest bowiem nie tylko sprzedaż produktów nieprzetworzonych, ale również sprzedaż różnorodnych przetworów roślinnych oraz zwierzęcych (w tym – mlecznych). W strukturze włoskiej sprzedaży bezpośredniej przetwory mleczne i mięsne mają jednak mniejsze znaczenie niż przetwory roślinne, takie jak np. wino lub oliwa. Największe znaczenie w zakresie sprzedaży bezpośredniej mają wino i inne produkty sektora winorośli, owoce i warzywa, oliwki i oliwa, mleko i produkty mleczne (w tym sery), mięso i mięso „spreparowane” (np. przetwory mięsne przygotowane do dalszej obróbki), wędliny i miód.

Najwięcej gospodarstw sprzedaje swoje produkty bezpośrednio w gospodarstwie (63,4% całkowitej sprzedaży bezpośredniej), oraz – na targowiskach, lokalnych kiermaszach, targach itp. (24%). Najmniejszy, 14% udział w sprzedaży bezpośredniej mają sklepy sprzedające produkty dostarczane bezpośrednio z gospodarstw (tzw. „farm shops”). Rodzaje produktów objętych sprzedażą bezpośrednią mogą różnić się w zależności od regionu. We Włoszech, zgodnie z Konstytucją i z dekretem ministerstwa rolnictwa, żywności i leśnictwa z 20 listopada 2007 r., szczegółowe zasady sprzedaży bezpośredniej są bowiem określane w przepisach poszczególnych regionów.

Przykładem mogą być rozwiązania stosowane w regionie Veneto, położonym w północnych Włoszech. W ramach decyzji Rady Regionalnej Veneto nr 1526 z 31 lipca 2012 r., dotyczącej małych ilości produktów lokalnych (Piccole Produzioni Locali – PPL), zostały określone zasady produkcji i wprowadzania do obrotu małych ilości produktów żywnościowych (w większości  – przetworów). Z informacji zamieszczonych na stronie internetowej władz lokalnych Veneto wynika, że te przepisy, dotyczące sprzedaży bezpośredniej produktów lokalnych, odnoszą się zarazem do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego przy sprzedaży produkcji marginalnej, lokalnej i ograniczonej. Zasadą podstawową w takiej sprzedaży jest to, że produkty mają pochodzić od rolnika (z jego gospodarstwa). Działalność taka musi być zarejestrowana. Należy także spełniać wymogi sanitarne, podane w przepisach tego rozporządzenia, przy czym produkcja żywności ma stanowić uzupełnienie dochodów, a nie główną działalność rolnika.

Produkty przetworzone mogą być oferowane do sprzedaży bezpośredniej dla konsumenta końcowego w danej prowincji regionu i/lub w prowincjach sąsiednich. Sprzedaż ma być prowadzona przez rolnika, który dane produkty wytworzył. Produkty takie mogą być  sprzedawane na rynku, targowisku, festynie, jak  również oferowane w sklepach (prowadzonych przez tego rolnika). Rolnik może również  dostarczać te produkty do sklepów lub placówek handlu detalicznego bezpośrednio zaopatrujących konsumenta końcowego, pod warunkiem, że sklep lub inna placówka detaliczna znajduje się na terytorium prowincji, w której znajduje się farma produkcyjna, lub w prowincjach graniczących.

Czy jest jakieś wsparcie finansowe dla organizowania działań zbiorowych rolników i producentów żywności?

Do 13 grudnia 2019 r. można składać wnioski o wsparcie na Tworzenie grup i organizacji producentów.

Pomoc kierowana jest do nowych grup producentów rolnych, uznanych od 22 grudnia 2018 r. W ich skład muszą wchodzić wyłącznie osoby fizyczne, działające jako przedsiębiorcy prowadzący mikro, małe lub średnie przedsiębiorstwo. Ponadto o wsparcie mogą starać się  grupy, które spełniają następujące warunki:

  • zostały uznane przez dyrektora oddziału regionalnego ARiMR na podstawie planu biznesowego;
  • łączą producentów jednego produktu lub grupy produktów, którzy nie byli członkami grupy producentów lub organizacji producentów, utworzonej ze względu na ten sam produkt lub grupę produktów, której przyznano i wypłacono pomoc na rozpoczęcie działalności ze środków UE po 1 maja 2004 r.;
  • w skład grupy producentów nie wchodzą małżonkowie członków, o których mowa powyżej oraz osoby powiązane bezpośrednio z nimi kapitałowo lub osobowo;
  • zadeklarują realizację planu biznesowego w celu osiągnięcia jego założeń w trakcie trwania 5-letniego okresu wsparcia.

Wsparcia nie można otrzymać na tworzenie grup producentów zajmujących się hodowlą drobiu, wyrobami z mięsa drobiowego i jego podrobów.

Pomoc przyznawana jest w okresie pierwszych 5 lat funkcjonowania grupy liczonych od dnia jej uznania. Wysokość pomocy finansowej, jaką może otrzymać grupa zależy od wartości przychodów netto uzyskanych ze sprzedaży produktów lub grupy produktów, wytworzonych przez jej członków w poszczególnych latach. Ważne jest, że odbiorcami produktów nie mogą być osoby należące do grupy producentów, współmałżonkowie takich osób, podmioty powiązane kapitałowo lub osobowo w sposób bezpośredni lub pośredni z beneficjentem lub jego współmałżonkiem.

Wysokość wsparcia od 2019 r. wzrosła i wynosi obecnie: w pierwszym roku – 10% przychodów netto, w drugim roku – 9%, w trzecim roku – 8%, w czwartym roku – 7 %, w piątym roku – 6%. Maksymalny limit pomocy to 100 tys. euro w każdym roku pięcioletniego okresu przyznawania wsparcia.

Złożone wnioski poddawane są ocenie. Na podstawie liczby przyznanych punktów ustalona zostanie kolejność przyznawania pomocy. W rejestrze prowadzonym przez ARiMR znajduje się obecnie 840 uznanych grup producentów rolnych.

Szczegółowa informacja i wnioski – https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-9-tworzenie-grup-producentow-i-organizacji-producentow-dzialanie-9-prow-2014-2020.html

Mieszkam w Poznaniu. Czy działa w Poznaniu Kooperatywa Spożywcza, do której mógłbym przystąpić?

W Poznaniu działa – Poznańska Kooperatywa Spożywcza POKOSPOKOO – www.poznanskakooperatywa.pl oraz https://www.facebook.com/pg/PoznanskaKooperatywaSpozywcza

Oglądałam program Wiedz i Mądrze Jedz o kooperatywach spożywczych w Warszawie. Jak można przystąpić do nich?

Dwie kooperatywy Warszawskie przedstawiono w filmie. Pierwsza to Grochowska Kooperatywa Spożywcza – http://kooperatywagrochowska.pl oraz profil – https://www.facebook.com/Kooperatywa-Grochowska

Druga to Kooperatywa Spożywcza „Dobrze” – https://www.dobrze.waw.pl/ Kooperatywa to prowadzi również dwa sklepy. Jeden przy ul. Wilcza 29a  /Śródmieście południowe/ Tel: 786 867 610, a drugi na Muranowie przy ul. Andersa 27, Tel: 690 345 931. Kooperatywa ma też swój profil społeczny – https://www.facebook.com/kooperatywadobrze/

Jestem rolnikiem. Czy są jakieś nowe rozwiązania nawożenia bio?

W Polsce jest realizowany aktualnie projekt na temat produkcji i wykorzystania bio-nawozów pt. NUTRIMAN ►https://nutriman.net/farmer-platform/info/pl.  Można się do niego zapisać. Jest to sieć tematyczna dotyczącą azotu i fosforu, która gromadzi wiedzę na  temat “gotowych do zastosowania” technologii w zakresie produkcji i wykorzystania bio-nawozów, łączących innowacyjne wyniki badań naukowych z praktyką. Projekt jest realizowany w ramach programu Horyzont 2020 i finansowany z funduszy Unii Europejskiej.
Projekt jest skierowany do rolników, doradców rolniczych, producentów  i innych podmiotów działających w sektorze rolnym. Bieżące informacje na temat prac realizowanych w projekcie można uzyskać zapisując się na prenumeratę newslettera.
►Proces rejestracji krok po kroku

Jak wygląda sprzedaż bezpośrednia w Rumunii?

W Rumunii, wyróżnione są dwie kategorie sprzedaży bezpośredniej produktów spożywczych przez rolników:

  • sprzedaż bezpośrednia, w ramach której drobni producenci mogą sprzedawać swoje produkty pierwotne (mleko, produkty rybołówstwa, jajka, dziczyznę) na targach, placach i wystawach organizowanych okresowo przez władze lokalne/ regionalne;
  • handel detaliczny, który obejmuje dostarczanie środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego i niezwierzęcego, wytwarzanych w przedsiębiorstwach zarejestrowanych pod względem sanitarnym i weterynaryjnym oraz bezpieczeństwa żywności, sprzedających produkty pochodzenia zwierzęcego (mięso surowe, mięso mielone, mięso gotowane i/lub produkty na bazie mięsa, sery, ryby, jaja, dziczyzna, mięso drobiowe lub zajęczaków) oraz pieczywo, warzywa i owoce.

Rolnicy mogą sprzedać na targach, placach i wystawach oraz w handlu obwoźnym. Drobni producenci muszą stosować wszystkie środki zapobiegające ryzyku zanieczyszczenia produktów pochodzenia zwierzęcego podczas ich wytwarzania oraz sprzedaży. Drobni producenci, którzy rozpoczynają działalność w zakresie bezpośredniej sprzedaży, aby móc prowadzić działalność, muszą się zarejestrować w Dyrekcji ds. Sanitarno-Weterynaryjnych i Bezpieczeństwa Żywności. Rolnicy mogą przetwarzać i sprzedawać produkty tradycyjne, które to produkty nie muszą być zarejestrowane na poziomie unijnym (np. jako „Chroniona Nazwa Pochodzenia”). Wystarczająca jest rejestracja „produkcji tradycyjnej” na poziomie krajowym.

W Rumunii, począwszy od 2007 r. produkcja, dystrybucja i sprzedaż żywności musi spełniać wymagania zawarte w unijnym rozporządzeniu nr 852/2004. Aby spełnić wszystkie te wymagania, niezbędny jest duży wkład finansowy, który jest nieosiągalny dla większości rolników. Co więcej, większość tych wymagań ma sens jedynie dla wielkoskalowych operacji, jako że ryzyko zanieczyszczenia żywności jest tam znacznie większe. Przykładowo, wymóg wydzielenia osobnych korytarzy do transportu surowych produktów i produktów końcowych jest rozsądnym wymaganiem w warunkach ciągłego, wzmożonego ruchu w dużych zakładach, jednakże jest uważany za „kompletny  nonsens” w małych gospodarstwach, które przetwarzają produkty rolne pochodzące tylko z ich własnej produkcji.

Jak wygląda sprzedaż bezpośrednia i sprawa krótkich łańcuchów w Austrii?

Jak wygląda sprzedaż bezpośrednia i sprawa krótkich łańcuchów w Austrii?

W jakim kierunku idą innowacje w rozwijaniu Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności?

Możliwe kierunki rozwoju systemów KŁŻ należy rozważać w odniesieniu do zmian, które następują w społeczeństwie i gospodarce, innowacji technologicznych i organizacyjnych, i kształtują tym samym gospodarkę żywnościową w skali Europy i świata. Najważniejsze kierunki wydają się następujące:

  1. Rolnictwo się zmienia. Zmiany następują ponieważ coraz więcej ludzi mieszka w miastach. Największe rynki zbytu są w miastach. To, na ile modele systemów KŁŻ będą w stanie dotrzeć do miejskich konsumentów, zadecyduje o ich znaczeniu i konkurencyjności w gospodarce żywnościowej. Rozwiązania marketingowe, kanały dystrybucji oraz systemy sprzedażowe muszą docierać do środowisk miejskich i uwzględniać ich potrzeby. Wydaje się, że współpraca z samorządami oraz innymi instytucjami publicznymi w tym zakresie jest niezbędna. Na pewno do wykorzystania jest również potencjał innowacji i przedsiębiorczości miast. Szereg miast dostrzega korzyści współpracy z rolnikami oraz propagowania produkcji żywności w środowisku miejskim (np. Paryż, Wiedeń, Ghent, Bruksela). Chodzi tu o nowe miejsca pracy oraz ograniczanie oddziaływania miasta na środowisko naturalne.
  2. Systemy KŁŻ to przede wszystkim przedsięwzięcia biznesowe, które muszą konkurować na rynku. Jest to trudne zadanie dla rolnika, czy też grupy współpracujących rolników, ponieważ często brakuje im doświadczenia i wszechstronności. Wiele inicjatyw KŁŻ w Europie, w tym też w Polsce, jest zagrożonych, ponieważ:
  • Propozycja wartości systemu KŁŻ oparta na ofercie świeżych, lokalnych, ekologicznie wyprodukowanych produktów wprost od producentów, którzy stosują zasady rozwoju zrównoważonego, jest już dziś również ofertą hipermarketów. Nie jest łatwo się wyróżnić na rynku nawet jeśli oferta marketów nie jest tożsama jakościowo z ofertą rolnika.
  • Mnogość marek, nagród, certyfikatów oraz innych wyróżnień atestujących „lokalność” produktu jest często niezrozumiała dla konsumenta.
  • Zwolennicy systemów KŁŻ często argumentują, że kupowanie produktów wprost od rolnika jest korzystniejsze dla ochrony środowiska naturalnego. Jednak produkcja w systemach tzw. upraw wertykalnych (vertical farming) jest potencjalnie  bardziej przyjazna środowisku naturalnemu ponieważ redukuje emisję gazów cieplarnianych, ogranicza potrzebę stosowania nawozów czy też środków ochrony roślin . Z kolei zlokalizowanie produkcji w mieście oznacza zredukowanie oddziaływania na środowisko naturalne transportu.
  1. Większość systemów KŁŻ boryka się z różnymi kłopotami organizacyjnymi:
  • Są często niezbyt przyjazne dla konsumenta, ponieważ często do gospodarstwa lub punktu odbioru trudno jest dojechać/ trafić, ponieważ nie są zbyt dobrze oznakowane;
  • Oferta jest często ograniczona pod kątem różnorodności asortymentu, a jakość nie jest równa (wynika to z faktu, że rolnik może sprzedawać jedynie produkty własne);
  • Deklaracje co do „ekologiczności” produkcji i dystrybucji są często trudne do zweryfikowania i czasem nieprawdziwe;
  • Wykorzystanie rozwiązań informatycznych jest ograniczone. Większość gospodarstw nie jest przygotowanych do konkurowania w gospodarce cyfrowej (zresztą w wielu krajach, w tym też w Polsce, przepisy ograniczają rolnikom możliwości prowadzenia sprzedaży w Internecie)
  • Promocja i marketing bazują często na nostalgii, wartościach gospodarstwa rodzinnego czy też na hasłach nawiązujących do tradycji i kultury. Nie trafia to do konsumentów, którzy poszukują jakościowej żywności po konkurencyjnych cenach oraz zdrowszego stylu życia;
  • Nastawienie na stosunkowo niszowego klienta z brakiem możliwości zwiększenia grona odbiorców.

 

  1. Pokonanie konkurencji na rynku wymaga wypracowania zupełnie nowych strategii marketingu, dystrybucji i sprzedaży, które wymagają zazwyczaj prowadzenia nowatorskiej polityki cenowej. Większość systemów KŁŻ opiera się na dofinansowaniu ze strony instytucji publicznych, pracy wolontariuszy, a więc nie jest w stanie samodzielnie przetrwać na rynku.
  2. Dość radykalne zmiany następują obecnie w gospodarce żywnościowej w wyniku stosowania nowych technologii w zakresie sprzedaży, dystrybucji, transportu, logistyki oraz samej produkcji. Niestety b ma wyraźnego zaplecza badań i rozwoju dla diagnozowania i rozwiązywania problemów ze „skalowaniem” oddziaływania systemów KŁŻ.

Czy rolnictwo tradycyjne jest najbardziej przyjazną środowisku naturalnemu formą produkcji?

Rolnictwo wertykalne (vertical farming) polega na prowadzenia upraw przy wykorzystaniu nowoczesnych rozwiązaniach technologicznych 24 godziny, 7 dni w tygodniu –https://en.wikipedia.org/wiki/Vertical_farming. Zwolennicy tej formy upraw, argumentują że jest to najbardziej przyjazna środowisku naturalnemu forma produkcji ze względu na to, że (1) produkcja może się odbywać bez stosowania jakichkolwiek pestycydów oraz (2) możne zminimalizować transport z uwagi na to, że produkcja może być nawet bezpośrednio u klienta (np. w piwnicy lub podziemiu pod restauracją). Kalkulacje firmy Urban Crop Solutions z Belgii podane poniżej, potwierdzają tą tezę.

  Tradycyjne gospodarstwa Szklarnie Rolnictwo wertykalne
Wegetacja 70 dni 40-50 dni 21 dni
Uprawy/m2 18 25 25-300
Cykl upraw Sezon Sezon 365 dni
Zużycie wody 351 151 1,51
Pestycydy + herbycydy Często Rzadko Nigdy
Lokalizacja Pole Pole W dowolnym miejscu
Intensywność pracy po zbiorach Wysokie Średnie Niskie

 

Jest to jednak nie pełny obraz ponieważ tradycyjne rolnictwo przynosi wiele korzyści dla środowiska naturalnego ze względu na swój często rozdrobniony charakter, w szczególności w zakresie utrzymywania różnorodności biologicznego, krajobrazów kulturowych, zachowania starych i rodzimych odmian oraz dostarczania innych „usług ekologicznych” takich jak mała retencja wody.

Właściwsze by było porównać koszty i korzyści rolnictwa tradycyjnego do rolnictwa przemysłowego czy też produkcji wertykalnej do rolnictwa przemysłowego.

Jakie są najważniejsze bariery dla rozwoju sprzedaży bezpośredniej i krótkich łańcuchów dostaw żywności? Mamy przecież ogromną ilość rolników w naszym kraju.

Najbardziej istotnym czynnikiem, jeśli chodzi o zainteresowanie systemami KŁŻ, wynika nie tyle z przepisów sprzedaży bezpośredniej, polityki Państwa lub jej braku w tym zakresie, ale ze zmian zachodzących po stronie konsumentów. W ostatnich latach, to dla konsumentów liczy się coraz bardziej jakość żywności, chociaż kryteria cenowe wciąż dominują. Rosnący popyt na kupowanie żywności wprost od rolnika uwidacznia bariery, które muszą być pokonane by zapewnić podaż. Kluczowa sprawa to pokonanie barier dla zwiększenia skali oddziaływania systemów KŁŻ na rynkach żywności w rozumieniu liczby zaangażowanych producentów i konsumentów, różnorodności asortymentu produktów oferowanych na sprzedaż oraz wolumenu sprzedaż. Jak  skutecznie wspierać i kształtować współpracę partnerską by zwiększyć skale oddziaływania KŁŻ stanowi podstawową barierę i wyzwanie dla funkcjonowania i rozwoju systemów KŁŻ nie tylko w Polsce. Najistotniejsze bariery (i co za tym idzie, szanse na innowacje) dla rozwijania systemów KŁŻ zidentyfikowane w ostatnich latach, to:

  1. Zaniechanie produkcji i przetwórstwa żywności w małej skali (w tym na małym areale);
  2. Brak odpowiednich form finansowania systemów KŁŻ (organizatorów oraz uczestników);
  3. Brak dopasowania produktów do zapotrzebowania konsumentów – potrzebne są działania na rzecz tworzenia nowych produktów dostosowanych do potrzeb konsumentów z jednej strony i do możliwości producentów z drugiej;
  4. Fałszerstwo żywności na rynku – potrzebna jest sprawniejsza kontrola jakości i autentyczności, która równocześnie zapewnienia bezpieczeństwo żywności;
  5. Trudności dla małych producentów w uzyskaniu dostępu do rynków zbytu i utrzymanie się na nim;
  6. Bariery logistyczne pojawiające się przy rozproszeniu geograficznym małych gospodarstw oraz potrzebą ze strony konsumenta wygodnej dla niego formuły kupowania
  7. Brak świadomości wśród konsumentów, że żywność sezonowa wyprodukowana lokalnie stanowi wartość
  8. Postrzeganie rolnictwa, w szczególności przez ludzi młodych, jako mało atrakcyjny sposób na życie i pracę.

Jaka jest rola Ośrodków Doradztwa Rolniczego w propagowaniu sprzedaży bezpośredniej i rozwijaniu krótkich łańcuchów dostaw żywności w Polsce?

Obecny system doradztwa rolniczego w Polsce obejmuje sieć zdecentralizowanych 16 wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego oraz Centrum Doradztwa Rolniczego (CDR) jako jednostkę koordynująca i doskonalącą system. Ośrodki wojewódzkie z kolei prowadzą działalność poprzez 312 powiatowych zespołów doradczych  zatrudniających ponad 3000 doradców pracujących bezpośrednio z rolnikami i mieszkańcami obszarów wiejskich. Obecnie ich działalność zdominowania jest w dużej mierze przez wspieranie rolników w wykorzystywaniu wsparcia w ramach Unii Europejskiej (Wspólna Polityka Rolna). W skutek koncentracji prac służb doradztwa rolniczego na wsparciu rolników w obsłudze wniosków o fundusze pomocowe, ograniczeniu uległ zakres doradztwa technologicznego w zakresie metod produkcji rolniczej, a więc realnego transferu wyników naukowych do praktyki, co stanowi tradycyjnie fundament funkcjonowania służb tego typu!

Ustanowienie sprzedaż bezpośrednią oraz rozwój rynków lokalnych jako priorytet Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmienia stan rzeczy. Mając na uwadze doświadczenie i potencjał Ośrodków Doradztwa Rolniczego, wydaje się że będą odgrywać coraz większą rolę w propagowaniu systemów KŁŻ oraz wspierania ich rozwoju, w szczególności poprzez doradztwo dla rolników, którzy je tworzą. Kierunek ten wymaga jednak sprecyzowania zadań i ról ODRów :

  1. Ośrodki mogły by koordynować pomoc publiczną w zakresie wspierania systemów KŁŻ na poziomie regionalnym i centralnym. Sieć KSOW, SIR i ośrodki doradztwa rolniczego już współpracują ze wszystkimi potencjalnymi interesariuszami, a więc są dobrym adresatem i wykonawcą takich działań.
  2. Ośrodki mogły by wykonać przegląd istniejących ogólnopolskich i regionalnych systemów wyróżniających żywność wysokiej jakości pod kątem ich przydatności dla wspierania systemów KŁŻ zarówno z punktu widzenia rolnika (w tym małych gospodarstw) jak i konsumenta. Jest to istotne gdyż potrzebny jest najpierw czytelny, prosty i jednolity przekaz do konsumenta. Dzisiaj wydaje się mamy do czynienia z nadmiarem oznaczeń, co negatywnie wpływa na cały sektor jakościowej żywności.
  3. Wykorzystując potencjał Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy dążyć do zwiększania liczby zarejestrowanych produktów, ale nie tylko w ramach listy prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Potrzebna  jest  identyfikacja  produktów oraz producentówktórzy mogliby przystąpić do systemu chronionych nazw pochodzenia, chronionych oznaczeń geograficznych i gwarantowanych tradycyjnych specjalności w ramach systemów jakościowych polskich i europejskich.
  4. Należy wykorzystać „siły odr-ów” a szczególnie brokerów innowacji dla utworzenia jak największej liczby Grup Operacyjnych na rzecz Innowacji, szczególnie w zakresie Krótkich Łańcuchów Żywności, które stanowią priorytet w PROW (w szczególności w Programie „Współpraca”). Rozwój systemów KŁŻ wymaga innowacyjność i testowanie praktycznych rozwiązań zarówno organizacyjnych jak i tych w zakresie procesów technologicznych przetwórstwa oraz upraw i chowu w skali małych gospodarstw.
  5. Pozostawiając autonomię poszczególnych regionalnych Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy zadbać o podniesienie kompetencji i ujednolicenie wiedzy specjalistów w nich zatrudnionych w zakresie problematyki systemów KŁŻ. Sprawami tymi winno zająć się Centrum Doradztwa Rolniczego organizując szkolenia i być może doprowadzając do wypracowania wspólnych minimalnych standardów pracy ODR w zakresie żywności wysokiej jakości.
  6. Niezbędne jest powstanie przy współpracy ODRrów, CDR i KSOW bazy dobrych praktyk zarówno w zakresie stworzenia łańcuchów sprzedaży (od rolnika do konsumenta), możliwości otrzymania dofinansowania takich działań (różne źródła finansowania), jak i wskazanie podmiotów, które mogłyby się włączyć w realizację takich działań (np. samorządy gminne/powiatowe, NGO, LGD, grupy producentów, stowarzyszenia, kooperatywy zakupowe i inne podmioty).
  7. Problematyka systemów KŁŻ oraz wyzwanie polegające na wspieraniu i rozwijaniu systemów KŁŻ tak aby z nich mogły korzystać przede wszystkim małe gospodarstwa rolne, w dużej mierze nie prowadzących sprzedaży, wymaga kompleksowych działań ze strony instytucji publicznych (problematyka systemów KŁŻ nie jest sensu stricte problemem rolniczym – jest to wyzwanie wielowymiarowe i interdisciplinarne). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien ustanowić zespół koordynujący działania instytucji publicznych oraz organizacji nie publicznych na rzecz rozwoju systemów KŁŻ, w tym pełnomocnika, w celu zadbania o interesy rolników, w szczególności małych gospodarstw rolnych. Zespół/pełnomocnik miałby za zadanie wyłonić stałą grupę doradców z ODR, CDR Departamentów Ministerstwa Rolnictwa, i Rozwoju Wsi, KOWR, Polskiej Izby Produktu Regionalnego i Lokalnego oraz innych podmiotów. Na wzór grup tematycznych funkcjonujących w ramach Europejskiej Sieci Innowacji w Rolnictwie, zespół podejmowałaby ważne tematy dotyczące żywności wysokiej jakości w systemach KŁŻ w sposób systematyczny, bazujący na doświadczeniach lokalnych i regionalnych i realizując prowadzoną politykę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie rozwoju wsi i rolnictwa w szczególności w zakresie wsparcia dla małych gospodarstw rolnych

Jak najlepiej nawiązać kontakt z doradcą, który zna się na sprzedaży bezpośredniej i krótkich łańcuchach?

Należy odnaleźć najbliższy Ośrodek Doradztwa Rolniczego. Można zidentyfikować zarówno Ośrodek jak i doradcę (w tym do niego kontakt) za pośrednictwem wyszukiwarki  https://doradca.cdr.gov.pl/szukaj.php

Chciałbym korzystać z możliwości RHD i zarejestrować się jako rolnik i prowadzić działalność rolniczą , proszę o informacje gdzie powinienem się zgłosić – zarejestrować?

Niestety jest wiele definicji rolnika – w zależności do jakich celów definicja jest stosowane. Żeby być rolnikiem trzeba spełnić określone warunki. Podstawowa definicja to posiadanie gospodarstwa rolnego i prowadzenie działalności rolniczej, tzn: jest Pan posiadaczem samoistnym (własność, użytkowanie wieczyste) lub zależnym (np. dzierżawa):

 

  1. gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 553 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, z późn. zm.2)), obejmującego co najmniej 1 ha i nie więcej niż 300 ha gruntów ornych, sadów, łąk trwałych, pastwisk trwałych, gruntów rolnych zabudowanych, gruntów pod stawami lub gruntów pod rowami,

lub

  1. nieruchomości służącej do prowadzenia produkcji w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r. poz. 704, z późn. zm.3)) w brzmieniu z dnia 12 grudnia 2014 r.

 

Czyli jeśli jest albo będzie Pan posiadaczem np. gruntów rolnych to podstawowe kroki należy skierować do urzędu gminy (podatki: rolny, leśny, od nieruchomości) lub urzędu skarbowego w przypadku prowadzenia działów specjalnych, jeśli nie jest Pan ubezpieczony w ZUS to wtedy podlega i zgłasza Pan to w placówce terenowej KRUS, gdzie trzeba przedstawić posiadanie 1 ha użytków rolnych, lub dział specjalny lub 1 ha użytków rolnych tzw. przeliczeniowy. Jeśli chce się Pan ubiegać np. o dopłaty do gruntów – rejestruję się w ARiMR.. W gospodarstwie pracują tylko: rolnik, małżonek i domownicy (w rozumieniu KRUS) i bez umów o pracę.

 

Jeśli chodzi o RHD, to jak już Pan uzyska status rolnika, to należy zgłosić przystąpienie do RHD:

  • 30 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności do właściwego terytorialnie powiatowego lekarza weterynarii (PLW) w przypadku prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego i/lub żywności mieszanej tj. zawierającej jednocześnie produkty pochodzenia roślinnego i zwierzęcego,
  • 14 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności do właściwej terytorialnie powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej (PSSE) w przypadku prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia roślinnego.

Aby skorzystać z przywilejów podatkowych przewidzianych w działalności RHD, należy również złożyć oświadczenie w Urzędzie Skarbowym właściwym do 20 stycznia danego roku kalendarzowego, że będzie się odprowadzało podatek w formie ryczałtu od sprzedaży przetworzonych nadwyżek produktów rolnych (w przypadku rozpoczęcia działalności w ciągu roku, zgłoszenia dokonujemy nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu).

Co to jest rolnictwo społeczne? Czy ma to związek z krótkimi łańcuchami dostaw żywności?

Rolnictwo społeczne nie ma bezpośredniego związku ze sprzedażą bezpośrednią oraz KŁŻ, aczkolwiek takie działania mogą być uwzględnione w rolnictwie społecznym jako część wielofunkcyjności gospodarstwa rolnego.

Rolnictwo społeczne to innowacyjne podejście do rolnictwa, polegające na wprowadzaniu usług społecznych do funkcjonujących gospodarstw rolnych. Ważne jest, aby świadczenie tych usług bazowało na zasobach i aktywnościach gospodarstwa rolnego. Istotą zatem jest wielofunkcyjność gospodarstwa rolnego rozumiana jako możliwość zaspokojenia w gospodarstwie rolnym potrzeb nie tylko produkcyjno-rynkowych, ale także pozarolniczych – środowiskowych, kulturowych, gospodarczych i społecznych Warto podkreślić, że rolnictwo społeczne to nie tylko idea, ale przede wszystkim działalność praktyczna. W zakresie rolnictwa społecznego mieszczą się:

  • działania pedagogiczne,
  • integracja w świecie pracy i włączenie społeczne,
  • zajęcia reedukacyjne i terapeutyczne,
  • usługi opiekuńcze.

Usługi świadczone w ramach rolnictwa społecznego mogą być kierowane do różnych grup odbiorców, w tym m.in. do dzieci, młodzieży, a także do osób niepełnosprawnych, osób opuszczających zakłady penitencjarne, osób uzależnionych, czy osób starszych.

Ideą rolnictwa społecznego jest omówiona szerzej na: https://cdr.gov.pl/rozwoj-obszarow-wiejskich/rolnictwo-spoleczne

Pionierskim przedsięwzięciem rolnictwa społecznego w Polsce jest Ogólnopolska Sieć Zagród Edukacyjnych, której koncepcja została opracowana i jest wdrażana przez Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie od roku 2012. Sieć skupia rozproszone po kraju indywidulane podmioty prowadzące działania edukacyjne oparte o własny potencjał rolniczy, na ogół łączące w swej działalności przedsiębiorczej funkcje produkcyjne z usługami turystycznymi i edukacyjnymi.  https://www.facebook.com/Og%C3%B3lnopolska-Sie%C4%87-Zagr%C3%B3d-Edukacyjnych-328571687274445/

Jaka jest Polityka Państwa ws. małych gospodarstw rolnych?

Dokument WSPÓLNA POLITYKA ROLNA PO 2020 ROKU – POLSKIE PRIORYTETY został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 16 maja 2017. http://www.minrol.gov.pl/Ministerstwo/Biuro-Prasowe/Informacje-Prasowe/Rada-Ministrow-przyjela-dokument-Wspolna-polityka-rolna-po-2020-roku-polskie-priorytety

 

Według tego dokumentu, POLITYKI PAŃSTWA przewiduje: zwiększenie udziału małych gospodarstw w gospodarce żywnościowej oraz rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z następującym wytycznymi:

  • konieczne jest wzmocnienie siły przetargowej producentów rolnych i przetwórców w łańcuchu żywnościowym.
  • należy skuteczniej wspierać alternatywne kanały dystrybucji, w tym krótkie łańcuchy dostaw oraz lokalne rynki, które zwiększają udział rolników w łańcuchu wartości dodanej, sprzyjają rozwojowi produkcji ekologicznej i tradycyjnej oraz wzmacniają więzi między rolnikami a konsumentami.

Wprowadzenie do priorytetów Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) w latach 2018-19 problematyki KŁŻ, zmiany legislacyjne w zakresie sprzedaży bezpośredniej oraz Plan dla Wsi ogłoszony przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2019 stanowią próby realizowania przyjętej Polityk. Natomiast działania te nie wyróżniają i nie uwzględniają „małych gospodarstw rolnych” jako wyodrębnioną grupę odbiorców.

Dlaczego tak mało rolników rejestruje się w RHD?

Aktualnie jest ok. 5000 gospodarstw zarejestrowanych w Inspekcji Weterynaryjnej – https://pasze.wetgiw.gov.pl/spi/demo/index.php

Liczba ta zwiększa się dynamicznie (ok. 5% przybywa co miesiąc). Rozważając czy to jest duża czy mała liczba, mając na uwadze ponad 1 mln gospodarstw rolnych w Polsce, należy mieć na uwadze, że:

  • RHD jako podstawa prawna dla przetwórstwa i sprzedaży jest wciąż stosunkowo nowa – weszła w życie w 2017 roku, i była nowelizowana w 2019 roku.
  • RHD to jedna z kilku form prawnych umożliwiających sprzedaż bezpośredniej, a więc rolnicy korzystają z innych podstaw prawnych
  • RHD jest podstawą prawną jedynie dla rolników prowadzących działalność rolniczą. Sporo rolników i małych przetwórców przechodzi na MLO czy też działalność gospodarczą gdy osiągają większe obroty.
  • Wielu rolników – w szczególności związanych z małymi gospodarstwami rolnymi – produkuje głównie dla własnych potrzeb i nie sprzedaje na rynku.

Gdzie znajdę informacje o innowacjach w rolnictwie, w tym też w zakresie KŁŻ?

Pożyteczne źródło informacji to SIEĆ NA RZECZ INNOWACJI W ROLNICTWIE I NA OBSZARACH WIEJSKICH (SIR), którą koordynuje Centrum Doradztwa Rolnictwa we współpracy z Wojewódzkimi Ośrodkami Doradztwa Rolniczego. Główny cel sieci to wspieranie innowacji w rolnictwie, produkcji żywności, leśnictwie i na obszarach wiejskich.  Więcej:  https://sir.cdr.gov.pl/o-sir/

O innowacjach w zakresie KŁŻ – https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-16-wspolpraca/podstawowe-informacje-w-zakresie-tworzenia-lub-rozwoju-krotkich-lancuchow-dostaw-lub-rynkow-lokalnych-w-ramach-dzialania-wspolpraca-prow-2014-2020.html

Na czym polega problem finansowania rozwoju systemów KŁŻ?

Systemy KŁŻ opierają swoją działalność na współpracy (często nieformalnej) pomiędzy rozproszonymi geograficzne producentami i konsumentami. Często napotykają na trudności związane z zapewnieniem środków finansowych dla prowadzenia działalności oraz dla inwestowania w nowe rozwiązania organizacyjne, technologie i urządzenia – zarówno jako rozwiązania systemowe (wspólne) jak i w przypadku indywidualnych potrzeb partycypujących producentów. Banki i instytucje są często niechętne do inwestowania ze względu na postrzegany wysoki poziomem ryzyka i brak technologicznych i ekonomicznych odniesień dotyczących projektów realizowanych za pośrednictwem systemów KŁŻ.

 

Możliwe rozwiązania

  • Ustalenie wiarygodnych odniesień i wskaźników, które mogą być wykorzystane przez potencjalnych partnerów finansowych oraz inwestorów do pełnego zrozumienia ryzyka i zwrotów.
  • Inicjowanie i ocena innowacyjnych modeli finansowania, takich jak crowdfunding; są one coraz bardziej popularne, ale nie są ugruntowane i dobrze rozumiane pod względem ich długoterminowego wpływu i opłacalności ekonomicznej.
  • Wykorzystanie nowych możliwości tzw. „inwestorów impaktowych”, myślenie w kategoriach „prosumentów” oraz rozwój ekonomii społecznej mogą być dopasowane do potrzeb, uwarunkowań i możliwości systemów KŁŻ.
  • Wykorzystanie możliwości współpracy z korporacjami oraz innymi podmiotami gospodarczymi, które konkurują na rynku żywności, ale nie mają łatwego dostępu do żywności lokalnej.
  • Inne?

Na czym polega problem innowacji w produktach w systemach KŁŻ?

Systemy KŁŻ opierają swoją działalność na współpracy i zbiorowym działaniu małych gospodarstw rolnych oraz licznych małych lub nawet mikro przedsiębiorstw, które nie są w stanie indywidualnie doskonalić swoje produkty oraz wypracowywać i produkować nowe pod katem potrzeb i oczekiwań konsumentów. Uzyskując bezpośredni kontakt z konsumentem z pośrednictwem udziału w systemie KŁŻ, producenci zyskują również ważną informacje rynkową (czego poszukują konsumenci). Jednak pozostaje problem tworzenia i produkcji produktów, które oczekują konsumenci. Mali producenci mają trudności w uzyskaniu dostępu do innowacji technologicznych ze względu na koszty, braku wiedzy, oraz braku urządzeń dostosowanych do małej skali gospodarstwa czy przedsiębiorstwa. Technologia, o jaką chodzi może obejmować urządzenia do przetwarzania i pakowania, rozwiązania IT lub logistyczne. Dla wielu producentów partycypujących w systemach KŁŻ, wpływ na środowisko będzie kluczowym kryterium przy wyborze odpowiednich rozwiązań technologicznych ponieważ konsumenci coraz częściej uwzględniają kwestie ekologii w swoich decyzjach zakupowych.

 

Możliwe rozwiązania

  • Ustanowienie systemu wspierania nowatorskich rozwiązań technologicznych i organizacyjnych odpowiadających do potrzeb biznesowych małych producentów wśród dostawców technologii lub badań.
  • Tworzenie inkubatorów kuchennych w celu udostępniania nowoczesnych technologii małym producentom w przyjazny i ciągły sposób.
  • Wykorzystanie możliwości współpracy z korporacjami, instytucjami publicznymi, które mają zapotrzebowania na nowe produkty żywnościowe odpowiadające na potrzeby konsumentów.
  • Inne?

Na czym polega problem zagwarantowania jakości i autentyczności w systemach KŁŻ?

W ostatnich latach, rynek został zalany tzw. produktami „lokalnymi” lub rzekomo pochodzących „z gospodarstwa”. Niemal w każdym sklepie i na każdym targowisku pojawiają się dziś produkty określane jako „lokalne”. Ale konsumentom jest trudno ocenić autentyczność tych stwierdzeń. Moda na produkt lokalny stwarza spore wyzwanie dla systemów KŁŻ oraz partycypujących w nich producentów, dla których wyróżnienie swoich produktów w warunkach coraz większej konkurencyjności nie jest łatwe. Jak zatem promować i chronić wartość rynkową systemu KŁŻ oraz wartość dodaną autentycznych produktów lokalnych wiadomego pochodzenia.

 

Możliwe rozwiązania

  • Systemy certyfikacji pochodzenia produktów
  • Partycypacyjne systemy kontroli
  • Gwarancje dla konsumentów

Inne?

Na czym polega problem dostępu do rynku dla uczestników systemów KŁŻ?

Podstawowa bariera dla rozwijania systemów KŁŻ i zwiększania skali sprzedaży to trudności z zapewnieniem trwałości dostaw. Trudno zaspokoić potrzeby większych odbiorców, którzy z założenia pragną kupować produkty lokalne wprost od rolników, tak jak w przypadku sektora publicznego czy też w żywieniu zbiorowego szkół czy szpitali. Inna przeszkoda to uzyskanie trwałego i systematycznego dostępu do rynku zbytu w miastach oraz pokonanie barier stwarzanych przez zamówienia publiczne.

 

Możliwe rozwiązania

  • Nakłaniać instytucje publiczne do stosowania klauzuli „społecznej” jako narzędzia dla kontraktowania systemy KŁŻ do wprowadzania produkty od lokalnych producentów na rynek konsumentów miejskich.
  • Tworzyć miejscowe „centra żywnościowe”, inaczej mówiąc „centra oferujące wszystko pod jednym dachem”, które pozwolą grupom rolników i producentów współpracować ze sobą w celu zaspokojenia potrzeb dużych klientów (np. szpitale, szkoły. Centra żywnościowe można by też wykorzystać do wzmocnienia potencjału systemu KŁŻ do obsługi miejscowego przemysłu turystycznego. W centrach żywnościowych należałoby stworzyć infrastrukturę do transportu, gromadzenia i przetwarzania zamówień oraz przetwarzania płatności.
  • Budowanie wiedzy, umiejętności i kompetencji partycypujących producentów i organizatorów systemów KŁŻ w zakresie zarządzania, marketingu, finansów, informatyki, sprzedaży, negocjacji, rozwiązywania konfliktów itp.
  • Wypracowania nowatorskich kanałów dystrybucji, wykorzystując nowoczesne rozwiązania informatyczne oraz media społecznościowe.
  • Wypracowania i stosowanie przez Miasta i Regiony aktywną politykę zakupów od lokalnych dostawców żywności (np. wdrożenie zasad Mediolańskiego Paktu Polityki Żywnościowej)
  • Inne?

Na czym polega problem logistyki w KŁŻ?

Wielu małych rolników i producentów na własną rękę dostarcza produkty do gospodarstw domowych, sklepów i na targowiska, a przecież współdziałanie w zakresie logistyki i dystrybucji mogłoby doprowadzić do opracowania bardziej wydajnych, ekologicznych i opłacalnych rozwiązań. Działając w pojedynkę, mali producenci doświadczają coraz większe problemy na coraz bardziej konkurencyjnym rynku. Dla małych gospodarstw zlokalizowanych daleko od miast i rynków zbytu, problemy logistyczne wykluczają ich z uwagi na bariery kosztowe.

 

Możliwe rozwiązania

  • Stworzyć rozwiązania logistyczne i dystrybucyjne oparte na współpracy oraz wykorzystaniu możliwości partycypujących w systemie KŁŻ producentów i konsumentów.
  • Zastosowanie rozwiązania umożliwiające wykorzystanie najbardziej odpowiednich i oszczędnych typów pojazdów (np. pojazdy pozwalające na przechowanie produktu do następnego dnia), czy rozwiązania informatyczne pozwalające określać najbardziej opłacalne trasy przewozu i identyfikować możliwości ładunków powrotnych i dostaw wspólnych.
  • Tworzenie portalów internetowych, którego koszt będzie rozłożony na dużą liczbę producentów, i dzięki któremu producenci będą dysponować profesjonalnym narzędziem zapewniającym widoczność w Internecie i służącym także do obsługi i przetwarzania zamówień, dostaw i płatności.
  • Opracowanie nowatorskich kolaboratywnych rozwiązań logistycznych, które wykorzystują zasoby tych, którzy partycypują w systemie KŁŻ
  • Inne?

Na czym polega brak świadomości konsumentów w rozwijaniu sprzedaży bezpośredniej i KŁŻ?

Coraz więcej konsumentów,  w szczególności takich którzy nie mają kontaktu bezpośredniego z producentami żywności, po prostu nie przywiązują wartości do lokalnie-wytworzonego jedzenia oraz jego sezonowości. Wybierają tzw. żywność przemysłową ponieważ jest ona łatwo dostępna, tania i wygodna, a żywność nie stanowi wartością w prowadzonym stylu życia.

 

Możliwe rozwiązania

  • Wykreować programy edukacji konsumenckiej, oparte na budowaniu na nowo relacji pomiędzy miejskimi konsumentami, a wiejskimi producentami, pomagając w ten sposób budując świadomość i zrozumienie funkcjonowania gospodarka żywnościowej.
  • Angażowanie miejskich konsumentów w regularne prace w gospodarstwach rolnych
  • Szkolne programy edukacyjne.
  • Inne?

Czy małe gospodarstwa rolne faktycznie mają istotne znaczenie dla rozwoju społeczno-gospodarczego naszego kraju?

Małe gospodarstwa rolne mają znaczenie społeczne, gospodarcze i środowiskowe ponieważ

  • Pomimo tendencji spadkowej w ostatnich latach, jest ich wciąż dużo. badań GUS z 2016, najwięcej gospodarstw rolnych ma powierzchnię do 10 hektarów W grupie obszarowej 1–10 ha powierzchni użytków rolnych było w Polsce 1.03 mln gospodarstw, czyli 73,2 proc. gospodarstw rolnych. Zajmowały one 28,2 proc. powierzchni gospodarstw rolnych. Liczba gospodarstw rolnych obejmujących 1–3 ha użytków rolnych to ok. 446 tys. Polska jest potęgą pod kątem małych gospodarstw rolnych. W Unii Europejskiej, tylko Rumunia ma ich więcej.
  • Są postrzegane wciąż jako problem (obciążenie dla budżetu Państwa z racji świadczeń społecznych), a nie szansą dla ożywienia gospodarki wiejskiej (produkcja żywności wiadomego pochodzenia). Ponadto, żywność produkowana (oraz która mogła by być potencjalnie produkowana) w małych gospodarstwach jest postrzegana jako bez znaczenia dla gospodarki żywnościowej.
  • Kształtują charakter użytków rolnych, zachowując ich charakter rolny oraz utrzymując różnorodność biologiczną, krajobrazy, dziedzictwo kulturowe itp.
  • Zapewniają utrzymanie (wyżywienie, mieszkanie) znaczącego segmentu populacji (rodziny i domownicy), skupiając przy tym grupę osób wykluczonych społecznie i ekonomicznie.
  • Nie partycypują w gospodarce rynkowej (tylko niewielka liczba uczestniczy w tzw. sprzedaży bezpośredniej pomimo ostatnich zmian prawnych w tym zakresie – ok 10%)
  • Nie są wykorzystywane/uwzględniane, jako szansa dla wypracowania innowacji społecznych, organizacyjnych, technologicznych i finansowych związane ze zmianami następującymi na rynkach żywności (konsumenci miejscy chcą żywność wiadomego pochodzenia).

Na czym polega „szansa dla rozwoju” sektora małych gospodarstw rolnych w Polsce?

Małe gospodarstwa rolne stanowią szansę dla rozwoju przede wszystkim dlatego, że jest ich wciąż dużo w naszym kraju:

  • Małe gospodarstwa prowadzą produkcję w większości ekstensywną. Wytwarzane produkty są wysokiej jakości, niski stopień stosowania nawozów, produkty mogą być wytwarzane i wprowadzane na bieżąco na rynek. Coraz więcej małych gospodarstw rolnych poszukuje dodatkowych możliwości zwiększenia przychodów do budżetu domowego i jest zainteresowana nowymi możliwościami sprzedaży swoich produktów.
  • Rozwija się moda na produkty naturalne i ekologiczne. Rynek ten wzrasta zarówno w Polsce jak i w Europie w tempie dwucyfrowym rdr. Pojawia się ewidentnie korzystna sytuacja rynkowa i swoista nisza rynkowa, którą można zagospodarować. Rośnie jednocześnie świadomość społeczna, przez co konsumenci są w stanie zaakceptować wyższą cenę za wysokiej jakości towar krajowy; niestety w tą niszę rynkową wkraczają firmy oraz produkty żywnościowe z poza Polski ponieważ brakuje rozwiązań organizacyjnych;
  • Małe gospodarstwa w coraz większym stopniu widzą szansę na rynku i dostrzegają możliwość jej wykorzystania. Głównymi problemami to bariery finansowe i logistyczne, które są związane z ograniczoną możliwością zbytu towarów (dostęp do rynku). Uzyskanie pierwszej rundy finansowania takich gospodarstw i ich doinwestowanie pozwoliłoby na uzyskanie dostępu do dalszych źródeł finansowania, w tym w szczególności o charakterze komercyjnym. Zwiększenie możliwości finansowych małych gospodarstw pozwoli również na zbudowanie bazy kapitałów (wkładów) własnych wymaganych w realizacji projektów dofinansowanych ze środków europejskich. To może stanowić dalszą dźwignię finansową rozwoju i jeszcze zdynamizować cały proces.
  • Rodziny, w szczególności następcy, prowadzących gospodarstwa rolne stanowią zasób i szansę dla nadania impulsu rozwojowego, w tym inwestycyjnego, z uwagi że często mieszkają w mieście albo zagranicą i w związku z tym mają rozeznanie trendów konsumenckich oraz zapotrzebowania na rynku zbytu. To następcy będą decydować w dużej mierze o tym, czy gospodarstwo będzie miało długofalową przyszłość w branży spożywczej. We wielu przypadkach są oni otwarci na nowatorskie rozwiązania, które by zachowały i poszanowały dziedzictwo swoich rodziców.

Gdzie znajdę informacje o działaniach na rzecz rolnictwa ekologicznego w Polsce?

Działania i programy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz rolnictwa ekologicznego, w tym też informacja o przepisach, można znaleźć na: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolnictwo-ekologiczne1

 

Prowadzę sprzedaż produktów żywnościowych w ramach RHD? Jak poprawnie znakować moje produkty?

Każdy rolnik, który będzie produkował i sprzedawał żywność powinien ją oznakować zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach. Przepisy obowiązujące w tym zakresie w  Rolniczym Handlu Detalicznym kontroluje Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Przydatny jest bardzo zatem praktyczny poradnik pt. Znakowanie żywności wprowadzanej do obrotu

w ramach rolniczego handlu detalicznego, wydany przez IJHARS oraz przykłady etykiet. Dostępne na: https://ijhars.gov.pl/rolniczy-handel-detaliczny.html

Gdzie znajdę listę upoważnionych jednostek certyfikujących rolnictwa ekologiczna?

Na stronach Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/kontrola-i-certyfikacja2

Jakie korzyści wynikają z oznaczenia „Chronione Oznaczenie Geograficzne” i gdzie mogę się więcej dowiedzieć o tym oznaczeniu?

Chronione Oznaczenie Geograficzne (znak ChOG) to część Europejskiego Systemu Ochrony Produktów Regionalnych i Tradycyjnych (ESOPRiT). Jest to rejestr ustanowiony przez Komisję Europejską dla produktów żywnościowych wysokiej jakości. O znak ChNP mogą ubiegać się produkty rolne przeznaczone do spożycia przez ludzi (płody ziemi, produkty pochodzące z hodowli, rybołówstwa oraz produkty pierwszego przetworzenia, będące w związku z tymi produktami) lub środki spożywcze (m. in. piwo, chleb, ciasto, ciastka, wyroby cukiernicze, inne wyroby piekarnicze, makarony, korek i bawełna).

Można wymienić cztery zasadnicze korzyści: (1) Oznaczenia umożliwiają łatwą identyfikację oryginalnych i wartościowych produktów o wysokiej jakości; (2) produkty zarejestrowane jako Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne ora Gwarantowana Tradycyjna Specjalność podlegają ochronie prawnej na terenie Unii Europejskiej; (3) umieszczenie na produkcie znaku jakości daje kupującemu gwarancję, że płaci za wysoką jakość; (4) Ochrona prawna eliminuje nieuczciwą konkurencję, zabezpiecza przed nieuprawnionym posługiwaniem się nazwą produktu i jego podrabianiem.

Do tej pory oznaczeniem ChOG wyróżniono w Polsce 19 produktów: andruty kaliskie, cebularz lubelski, chleb prądnicki, fasola korczyńska, jabłka grójeckie, jabłka łąckie, jagnięcina podhalańska, kiełbasa lisiecka, kołocz śląski/kołacz śląski, miód drahimski, miód kurpiowski, miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich, obwarzanek krakowski, rogal świętomarciński, ser koryciński swojski, suska sechlońska, śliwka szydłowska, truskawka kaszubska/kaszëbskô malëna, wielkopolski ser smażony, .

Więcej o znaku ChOG oraz innych znakach ESOPRiT – http://www.trzyznakismaku.pl/oznaczenia

(Opracowano na podstawie – www.trzyznakismaku.pl )

Co to jest znak „Gwarancja Tradycyjna Specjalność”? I jak można się ubiegać o przyznanie tego znaku?

Gwarantowana Tradycyjna Specjalność (znak GTS) to część Europejskiego Systemu Ochrony Produktów Regionalnych i Tradycyjnych (ESOPRiT). Jest to rejestr ustanowiony przez Komisję Europejską dla produktów żywnościowych wysokiej jakości. Jest to europejski znak jakości, przyznawany produktom noszącym tradycyjną nazwę, odnoszącą się do jego specyficznego charakteru lub tradycyjnie stosowaną dla tego produktu. Produkt z oznaczeniem GTS musi być wytwarzany z tradycyjnych surowców, według tradycyjnej, przekazywanej z pokolenia na pokolenie receptury lub tradycyjnymi metodami. Do tej pory oznaczeniem GTS wyróżniono w Polsce 9 produktów: półtorak, dwójniak, trójniak, czwórniak,  kabanosy, kiełbasa jałowcowa, kiełbasa myśliwska, olej rydzowy, pierekaczewnik.

O oznaczenie GTS mogą ubiegać się produkty rolne przeznaczone do spożycia przez ludzi (płody ziemi, produkty pochodzące z hodowli, rybołówstwa oraz produkty pierwszego przetworzenia, będące w związku z tymi produktami) lub środki spożywcze (m. in. piwo, napoje z ekstraktów roślinnych, czekolada, chleb, ciasto, ciastka, wyroby cukiernicze,  makarony) a także gotowe dania.

O przyznanie europejskiego znaku jakości może się ubiegać grupa producentów lub przetwórców składa ona wniosek do ministra właściwego do spraw rynków rolnych, nim się to jednak stanie, członkowie grupy muszą sami ustalić zasady, które będą obowiązywać jej członków. Czyli, między innymi, uzgodnić reguły i częstotliwość kontroli oraz mechanizmy samokontroli, a także wybrać organ kontrolujący.  Procedura oraz szczegółowe informacje – http://www.trzyznakismaku.pl/oznaczenia

(Opracowano na podstawie – www.trzyznakismaku.pl )

Jakie produkty polskie mogą posługiwać się oznaczeniem - Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP)?

Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP) to część Europejskiego Systemu Ochrony Produktów Regionalnych i Tradycyjnych (ESOPRiT). Jest to rejestr ustanowiony przez Komisję Europejską dla produktów żywnościowych wysokiej jakości.

Jest to europejski znak przyznawany produktom regionalnym wyjątkowej jakości, o nazwie nawiązującej do miejsca w którym jest wytwarzany i podkreślającej ich związek z tym miejscem. Wszystkie surowce, potrzebne do wytworzenia tego produktu pochodzą z określonego obszaru geograficznego oraz wszystkie fazy wytwarzania odbywają się na tym obszarze.

Do tej pory oznaczeniem ChNP wyróżniono w Polsce 9 produktów: bryndza podhalańska, fasola Piękny Jaś z Doliny Dunajca, fasola wrzawska, karp zatorski, miód z Sejneńszczyzny/Łoździejszczyzny, oscypek, podkarpacki miód spadziowy, redykołka, wiśnia nadwiślanka.

Więcej – http://www.trzyznakismaku.pl/oznaczenia

(Opracowano na podstawie – www.trzyznakismaku.pl )

Co to jest certyfikat „Rasa Rodzimy”?

Państwowy Instytut Badawczy – Instytut Zootechniki opracował system certyfikacji marką „Rasa Rodzima” surowców oraz przetworzonych produktów od zwierząt objętych programami ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarczych oraz utrzymywanych w tradycyjnych systemach produkcji. Certyfikacja wymaga spełnienie następujących warunków: (1) tradycyjny, powolny chów ras rodzimych na naturalnych paszach; (2) ekstensywność hodowli; (3) dobrostan zwierząt i warunków sanitarnych; (4) ochrona bioróżnorodności i genetyczności rasy rodzimej; (5) ochrona przyrody i krajobrazu; (6) jakość i walory odżywczych produktów; (7) zdrowie zwierząt i naturalność produktów; (8) brak stosowania sztucznych konserwantów i wypełniaczy; (9) manufakturowa skala produkcji w oparciu o tradycyjne receptury.

 

Opis systemu – https://wz.izoo.krakow.pl/files/WZ_2017_5_art27.pdf

Więcej: https://www.facebook.com/IZOO.PIB

 

(opracowano na podstawie materiału Instytutu Zootechniki)

Jak wygląda zanikanie małych gospodarstw rolnych w Polsce na tle całej Unii Europejskiej?

Od czasu ustanowienia Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) liczba gospodarstw maleje. W latach 2003-2013, aż 25% gospodarstw rolnych uległo likwidacji. W tym okresie, w Polsce uległo likwidacji co trzecie gospodarstwo rolne. Było to głównie małe i średnie gospodarstwa. Małe gospodarstwa poniżej 10ha wciąż stanowią ok 80% gospodarstw rolnych w całej Europie, ale gospodarują na jedynie 10% gruntów rolnych. U podłoża tych tendencji leżą m. in. płatności i zasady rynkowe WPR, które faworyzuję duże gospodarstwa produkujące na sprzedaż. W Polsce tak jak i w krajach Europy Wschodniej, dominuje wciąż produkcja na własne potrzeby (w Polsce ok. 60% gospodarstw przeznacza co najmniej 50% na potrzeby własne). Liderami pod względem produkcji na własne potrzeby to Rumunia (92%) oraz Słowenia (93%). Po przystąpieniu Polski do UE, środki unijne kierowano przede wszystkim do dużych gospodarstw, które przeznaczały środki na modernizację gospodarstw i zwiększenie produkcji. Małe gospodarstwa otrzymywały za mało środków by się rozwijać. Dopłaty traktowano jako formę wsparcia socjalnego. O skali dysproporcji świadczy fakt, że w 2017 roku 20% rolników posiadających największe gospodarstwa rolne, otrzymało 74% środków wypłaconych w ramach płatności bezpośrednich.

 

(Na podstawie raportu Atlas Rolny: dokąd zmierza WPR? Przygotowany przez Fundację Heinricha Bolla oraz Instytut na rzecz Ekorozwoju – www.ine-isd.org.pl/kluczowe-publikacje )

Gdzie znajdę informacje statystyczne o gospodarstwach rolnych w Unii Europejskiej oraz ich strukturze?

Najważniejsze i najbardziej wiarygodne źródło to Eurostat.

Patrz Eurostat small and large farms in the EU -statistics from the farm structure survey  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Glossary:Farm_structure_survey_(FSS)

 

Jak wyglądają przychody rolników w Polsce w porównaniu z rolnikami w innych krajach Unii Europejskiej?

Badania przeprowadzone na zlecenie Komisji Europejskiej wykazują jak wrosły średnie przychody gospodarstw rolnych po rozszerzeniu Unii Europejskiej w krajach członkowskich.

 

Raport:  https://ec.europa.eu/agriculture/rica/pdf/Brief201101.pdf

Czy rolnictwo ekologiczne jest bardziej opłacalne niż rolnictwo konwencjonalne? Jak to wygląda w Unii Europejskiej?

Ciekawy i pożyteczny raport pt. Rolnictwo ekologiczne w porównaniu z konwencjonalnym – które się bardziej opłaca? (Organic versus conventional farming, which performs better financially?) przedstawia badania, w których uwzględniona jest Polska, konkluduje że, Trudno jest porównywać rolnictwo ekologiczne z konwencjonalnym pod kątem opłacalności ze względu na rolę subsydiów w jednym i drugim. Obraz jest zróżnicowany i niejednoznaczny. Badania przeprowadzone na zlecenie Komisji Europejskiej sugerują, że gospodarstwa ekologiczne skuteczniej wykorzystują zasoby i możliwości, ale wymagają więcej pracy przy mniejszej produkcji. Wyższe ceny pozyskiwane dla produktów ekologicznych kompensują mniejszą wydajność produkcyjną. Jeśli chodzi o subsydia, to gospodarstwa konwencjonalne korzystają przede wszystkim z dopłat bezpośrednich.

 

Patrz: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/food-farming-fisheries/farming/documents/farm-economic-brief-4-organic-farming.pdf

Ile jest gospodarstw ekologicznych w Polsce? Jak to wygląda na tle innych krajów Unii Europejskiej?

Liczy się nie tylko liczba gospodarstw, ale również powierzchnia upraw. Powierzchnia gruntów rolnych uprawianych zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego i potwierdzonym certyfikatem, wyniosła w całej Unii Europejskiej (EU-28) 12,6 milionów hektarów czyli ok 7% gruntów rolnych. Proporcjonalnie najwięcej gruntów uprawianych ekologicznie jest w Austrii, w Szwecji i Estonii (ponad 19% gruntów). Polska dość słabo wypada, mając mniej niż 5%. W całej Unii Europejskiej tylko 2% gospodarstw rolnych było certyfikowanych jako w pełni ekologiczne w 2016 roku. Jest to wciąż margines pomimo trendów wzrostowych – od roku 2013 liczba gospodarstw ekologicznych powiększyła się o 30%..

 

 

Udział gospodarstw uprawiających ekologicznie TYLKO lub CZĘSCIOWO w EU-28, 2016
(% udziału upraw ekologicznych)
  Razem – liczba gospodarstw posiadających uprawy ekologiczne. Gospodarstwa posiadające TYLKO uprawy ekologiczne Gospodarstwa, posiadające CZĘŚCIOWO uprawy ekologiczne   Udział gospodarstw posiadających TYLKO uprawy ekologiczne. Udział gospodarstw posiadających CZĘŚCIOWO uprawy ekologiczne
  Liczba gospodarstw %
EU-28 246 380 163 640 82 740 66,4% 33,6%
 
Czechia 2 980 2 930 50 98,3% 1,7%
Germany 20 290 19 730 560 97,2% 2,8%
Austria 22 510 21 550 960 95,7% 4,3%
Estonia 1 670 1 500 170 89,8% 10,2%
Italy 65 280 54 740 10 540 83,9% 16,1%
Slovenia 3 590 2 910 680 81,1% 18,9%
Slovakia 430 340 90 79,1% 20,9%
France 28 250 21 320 6 930 75,5% 24,5%
Finland 4 230 3 030 1 200 71,6% 28,4%
Netherlands 1 370 970 400 70,8% 29,2%
Sweden 5 650 4 000 1 650 70,8% 29,2%
Belgium 1 490 1 000 490 67,1% 32,9%
Denmark 2 570 1 370 1 200 53,3% 46,7%
Spain 28 150 14 430 13 720 51,3% 48,7%
Bulgaria 4 300 2 160 2 140 50,2% 49,8%
Cyprus 570 250 320 43,9% 56,1%
Greece 12 670 4 460 8 210 35,2% 64,8%
Portugal 2 050 720 1 330 35,1% 64,9%
Croatia 3 520 1 160 2 360 33,0% 67,0%
Lithuania 2 470 800 1 670 32,4% 67,6%
Hungary 2 500 740 1 760 29,6% 70,4%
United Kingdom 2 600 630 1 970 24,2% 75,8%
Romania 2 370 540 1 830 22,8% 77,2%
Latvia 3 680 410 3 270 11,1% 88,9%
Poland 19 620 1 830 17 790 9,3% 90,7%
Ireland 1 570 120 1 450 7,6% 92,4%
Żródło:: Eurostat (Farm Structure Survey)

Co to jest produkt regionalny?

Produkt regionalny – określany jest też jako produkt „znanego pochodzenia” – to produkt spożywczy, który może być sprzedawany w krajach całej Unii Europejskiej. Jest objęty systemem ochrony i promocji produktów charakteryzujących się tradycyjną, unikatową i charakterystyczną dla danego miejsca metodą produkcji. Daje on pewność konsumentom, że kupują  żywność o unikatowych walorach smakowych oraz bardzo wysokiej jakości. By ułatwić identyfikację i wybór poszczególnych wyrobów stosuje się specjalne oznaczenia: Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne oraz Gwarantowana Tradycyjna Specjalność. Podstawą prawną funkcjonowania  tego systemu w Unii Europejskiej jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych (Dz. U. L 343 z 14.12.2012, str. 1).

Co to jest HACCP?

HACCP – skrót od Hazard Analysis and Critical Control Points, polskie tłumaczenie System Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli, stworzony został ponad pół wieku temu dla NASA. System ten miał zagwarantować bezpieczną żywność dla pierwszych kosmonautów. Gdy sprawdził się w kosmosie, zainteresowała się nim Światowa Organizacja Zdrowia. W latach 80-tych eksperci WHO uznali go za istotne narzędzie w nadzorze nad produkcją żywności, a w 1993 roku zasady jego stosowania zostały określone przez najwyższe gremium – komisję Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius). Obecnie obowiązek wdrożenia i korzystania z systemu HACCP ciąży na wszystkich „operatorach żywności” poza tzw. produkcją pierwotną (czyli uprawą roślin lub chowem i hodowlą zwierząt, łowiectwem, rybołówstwem i zbieraniem runa leśnego). Wynika to z zapisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych. Przepisy te zaczęły obowiązywać w Polsce od 1 stycznia 2006 roku.

W systemie HACCP chodzi przede wszystkim o zapobieganie zagrożeniom, które mogą pojawić się na różnych etapach produkcji i dystrybucji żywności . Każdy przedsiębiorca musi stworzyć niejako swój system dostosowany do indywidualnych warunków. Ważne jest bowiem, że HACCP to system polegający na samokontroli. Firma sama decyduje, które momenty w produkcji lub sprzedaży wiążą się z zagrożeniem dla żywności, są to właśnie krytyczne punkty kontroli. Zagrożenie określane jest dzięki obserwacji każdego etapu procesu produkowania żywności pod kątem możliwości wystąpienia  niebezpiecznych zjawisk przynoszących szkodę  konsumentowi. Wyróżnia się trzy rodzaje zagrożeń: mikrobiologiczne (bakterie, wirusy), fizyczne (szkło, piasek) oraz chemicznych (środki ochrony roślin, detergenty). Po ustaleniu takich krytycznych punktów kontroli firma musi określić jak zamierza nadzorować swoją produkcję i dystrybucję żywności aby nie dopuścić do wystąpienia zdefiniowanych zagrożeń oraz co zrobi , gdy jednak do takiego zagrożenia dojdzie.

Więcej: https://gis.gov.pl/dzialalnosc-gospodarcza/wymagania-higieniczne-system-haccp-ghp-gmp/

Co to jest produkt tradycyjny?

Produkt tradycyjny – listę produktów tradycyjnych prowadzi Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wnioski o wpis produktu na Listę Produktów Tradycyjnych przyjmują Marszałkowie Województw. Pozytywnie zweryfikowane wnioski przesyłane są do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Obecnie liczy ona 1234 produktów z czego 110 pochodzi z Małopolski. Prowadzenie Listy Produktów Tradycyjnych ma na celu rozpowszechnianie informacji dotyczących wytwarzania produktów tradycyjnych oraz rozwijania wiedzy konsumentów na temat tradycyjnej żywności i dziedzictwa kulturowego regionu. Prawo do wpisu na Listę Produktów Tradycyjnych mają produkty, które charakteryzują się tradycyjną, ugruntowaną w czasie metodą wytwarzania, których jakość lub wyjątkowe cechy i właściwości wynikają ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Podstawą rejestracji jest tradycja wytwarzania, minimum 25 lat, i szczególna oraz niepowtarzalna jakość związana z historycznie ugruntowanymi przepisami, metodami produkcji i sposobami przetwarzania czy dojrzewania żywności, które gwarantują wysoką jakość otrzymanego produktu. Lista Produktów Tradycyjnych  jest przewodnikiem po regionalnej kuchni polskiej, a także skarbnicą informacji na temat tradycji, sposobów wytwarzania oraz wyjątkowych walorów najstarszych przysmaków.

Listę wszystkich polskich produktów tradycyjnych można zobaczyć na stronie https://www.gov.pl/web/rolnictwo/lista-produktow-tradycyjnych12

Gdzie mogę się dowiedzieć więcej o tradycjach pasterskich?

Przede wszystkim należy się udać do Centrum Pasterskiego w Koniakowie, które działa jako zagroda edukacyjna. Centrum realizuje prelekcje, pokazy i warsztaty. Kontakt i więcej informacji – www.centrumpasterskie.pl

Warto również zapoznać się z programem Owca Plus Województwa Śląskiego, który jest wdrażany od 2007 roku – www.owca-plus.pl oraz ze Szlakiem Oscypkowym – https://www.polskieszlaki.pl/malopolski-szlak-oscypkowy.htm

Jak obliczyć wielkości ekonomicznej gospodarstw?

Wielkość ekonomiczna gospodarstwa rolnego to suma SO ze wszystkich działalności występujących w gospodarstwie. Wyrażana jest w euro. Kalkulacja jest potrzebna m. in. na potrzeby korzystania z wsparcia finansowego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) i poddziałań takich jak:

  • Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych (typ: Modernizacja gospodarstw rolnych)
  • Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników (typ: Premie dla młodych rolników),
  • Pomoc na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw (typ: Restrukturyzacja małych gospodarstw).
  • Premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej (typ: Pomoc na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich)

Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy opracował kalkulator on-line do oszacowania wielkości ekonomicznej gospodarstwa rolnego w Euro w odniesieniu do współczynników Standardowej Produkcji opracowanych zgodnie z rozporządzeniem unijnym obowiązującym wszystkie państwa UE – https://kalkulator-so.pl/

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacja Rolnictwa (ARMiR) – https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/kalkulator-obliczania-wielkosci-ekonomicznej-gospodarstw-so.html

Gdzie mogę się dowiedzieć więcej o szlakach kulinarnych?

Polska Organizacja Turystyczna przygotowała informację o 16 najważniejszych szlakach kulinarnych w Polsce, podając linki do każdego.

https://www.polska.travel/pl/poznaj-atrakcje-i-zabytki/kulinaria/szlaki-kulinarne

Gdzie mogę się dowiedzieć więcej o producentach żywności ekologicznej w Polsce?

Warto zacząć od Stowarzyszenia Polska Ekologia, które powstało w 2006 roku i skupia producentów, którzy podjęli produkcję żywności z surowców ekologicznych z przekonaniem, że produkty te są bardziej wartościowe dla człowieka. Stowarzyszenie jest aktywne w sprawach rolnictwa i żywności ekologicznej w Polsce.

Patrz – http://www.polskaekologia.org  oraz profil społecznościowy  https://www.facebook.com/ekologiapopolsku/

Które kraje UE mają najwięcej gospodarstw rolnych?

Według Eurostatu, liczba gospodarstw rolnych w krajach UE to 10,5 mln. Dwie trzecie z nich liczyło mniej niż 5 ha.  Jedna trzecia wszystkich gospodarstw rolnych UE, czyli ok. 3,7 mln, albo 33,5 proc. jest w Rumunii, w Polsce jest ich 1,4 mln, albo 13,2 proc., we Włoszech 1 mln lub 9,3 proc. a w Hiszpanii prawie 1 mln albo 8,9 proc. Liczba gospodarstw gwałtownie spada w ostatnich latach. Szacuje się, że zniknęło ok. 4.2 milionów gospodarstw w latach 2005-2016 (w Polsce ok. 1.1 miliona czyli 43% gospodarstw!). Natomiast powierzchnia upraw utrzymywała się na mniej więcej tym samym poziomie.  Gospodarstwa rolne to ok. 39% powierzchni UE.

 

(Na podstawie danych Eurostat – https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Farms_and_farmland_in_the_European_Union_-_statistics#The_evolution_of_farms_and_farmland_from_2005_to_2016 )

Co to jest działalność Marginalna, Lokalna, Ograniczona?

Działalność Marginalna, Lokalna, Ograniczona albo tzw MOL to forma prawna, która umożliwia przedsiębiorcom i rolnikom prowadzić działalność na małą skalę w zakładach rodzinnych wytwarzających określonego rodzaju produkty, często o specyficznych cechach, na które istnieje zapotrzebowanie głównie na rynku lokalnym. Ta forma prawna wychodzi naprzeciwko potrzebom producentów, którzy są  zainteresowani wprowadzeniem swoich produktów na rynki lokalne.

 

Szczegółowe warunki pozwalające na uznanie działalności za działalność marginalną, lokalną i ograniczoną, w tym zakres i obszar produkcji, a także wielkość dostaw produktów pochodzenia zwierzęcego do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem do konsumenta końcowego zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków uznania działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej. Rozporządzenie to wskazuje również niektóre dodatkowe wymagania weterynaryjne, jakie powinny być spełnione przy prowadzeniu tego rodzaju działalności (poza wymaganiami określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych).

 

W odróżnieniu od „sprzedaży bezpośredniej” nie ma tu obowiązku ograniczania działalności do produktów pozyskanych tylko z własnego gospodarstwa. Ponadto produkcja obejmuje produkty pochodzenia zwierzęcego również przetworzone, w przeciwieństwie do „sprzedaży bezpośredniej”, gdzie działalność ogranicza się do produktów nieprzetworzonych i przetworzonych w niewielkim stopniu. Na przykład, sprzedaż surowego mleka i surowej śmietany to sprzedaż bezpośrednia, natomiast sprzedaż wytworzonego z nich sera bądź masła to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona. Sprzedaż tuszek drobiowych to sprzedaż bezpośrednia, jednak rozbiór tych tuszek i sprzedaż elementów to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona, która wymaga rejestracji działalności gospodarczej wraz ze wszystkimi  płynącymi z tego tytułu obowiązkami. Działalność typu MOL ograniczona jest terytorialnie tzn. sprzedaż prowadzona może być tylko na terenie konkretnego województwa, gdzie działalność jest zarejestrowana oraz województw ościennych. Prowadzący te działalność przedsiębiorca czy też rolnik może sam sprzedawać swoje produkty konsumentom końcowym lub prowadzić dostawy części swojej produkcji ale wyłącznie do innych zakładów detalicznych , nie może natomiast być dostawcą do zakładów produkcyjnych.

 

Regulacje prawne MLO dotyczą jedynie produktów pochodzenia zwierzęcego.

Szczegóły dotyczące zakresu, procedur i rejestracji – https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/dzialalnosc-marginalna-lokalna-i-ograniczona

Czy są międzynarodowe standardy tworzenia i rozwijania systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności?

Standardów nie ma. Nie mniej międzynarodowe instytucje, takie jak Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) opracowała i promuje modele funkcjonowania systemów KŁŻ.  Przykładem modelu, który został wykorzystany przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska do wykreowania systemu KŁŻ pn. Produkt Lokalny z Małopolski, to poradnik  Publikacja „Człowiek, miejsce, produkt – tworzenie szczególnej więzi”. Poradnik wskazuje na 5 elementów dobrze funkcjonującego modelu wytwarzania i sprzedaży produktów lokalnych – „jakościowego koła korzyści”: identyfikację lokalnych produktów, kwalifikacja produktów, wynagrodzenie związane z działaniami marketingowymi, odnawianie lokalnych zasobów, polityki publiczne określające ramy instytucjonalne i potencjalne wsparcie na poszczególnych regionach koła.

Człowiek, miejsce, produkt – tworzenie szczególnej więzi Poradnik promowania jakości szczególnego pochodzenia i zrównoważonych oznaczeń geograficznych Redakcja Emilie Vandecandelaere, Filippo Arfini, Giovanni Belletti, Andrea Marescotti Kraków 2014 pobierz PDF

Co to jest produkt lokalny?

Wg. definicji wypracowanej przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska, produkt lokalny (ang. local product) to wyrób lub usługa, z którą utożsamiają się mieszkańcy regionu, produkowana w sposób niemasowy i przyjazny dla środowiska, z surowców lokalnie dostępnych. Definicja ta zawiera w sobie takie pojęcia, jak: produkt tradycyjny, produkt regionalny, produkt z oznaczeniem lokalnym (marka lokalna), jak również wszelkie produkty, które są istotne dla mieszkańców danego terenu, a których szeroka opinia publiczna nie uznała jeszcze za wyśmienite. W/w nazwa została wypracowana w wyniku wielu spotkań oraz konsultacji z producentami, instytucjami i pasjonatami produktów lokalnych współpracujących w ramach Programu Produkt Lokalny Fundacji Partnerstwo dla Środowiska w latach 90-tych. Pojęcie produkt lokalny nie ma umocowań czy też podstaw prawnych tak jak w przypadku produkt regionalny, produkt ekologiczny czy też produkt tradycyjny.

(na podstawie materiałów Fundacji Partnerstwo dla Środowiska)

Co to jest system QAFP?

System Gwarantowanej Jakości Żywności (QAFP) to krajowy system kontroli jakości żywności, który łączy wszystkie ogniwa łańcucha produkcyjnego od hodowli zwierząt, poprzez ubój, rozbiór, przetwórstwo, aż po dystrybucję. Na każdym etapie łańcucha, muszą być spełnione restrykcyjne wymagania, które gwarantują najwyższą jakość produktu końcowego. QAFP potwierdza pochodzenie produktu – identyfikując źródła – od hodowli aż po produkt końcowy. Kontrola jest potwierdzona niezależną jednostką certyfikującą. QAFP jest wdrażany w Polsce od 10 lat przez Unię Producentów i Pracodawców Przemysłu Mięsnego (UPEMI), która podejmuje różne akcje promocyjne producentów w kraju i zagranicą.

 

Jak pozyskać certyfikat QAFP oraz inne szczegóły i aktualności – www.qafp.pl

Co to jest integrowana produkcja roślinna?

Integrowana Produkcja Roślin (IP) to nowoczesny system zapewnienia jakości żywności, który opiera się na wykorzystywaniu postępu technicznego i biologicznego w uprawach, ochrony roślin i nawożeniu oraz zwracającym szczególną uwagę na ochronę środowiska i zdrowie ludzi. Podstawowym elementem systemu jest stosowanie zasad integrowanej ochrony roślin. Wykorzystanie metod nie chemicznych stanowi priorytet.  System certyfikacji w integrowanej produkcji roślin prowadzą jednostki certyfikujące upoważnione i kontrolowane przez wojewódzkich inspektorów ochrony roślin i nasiennictwa.

 

Stosowanie IP daje m.in.: gwarancje produkcji bezpiecznej i wysokiej jakości żywności (wolnej od przekroczeń dopuszczalnych pozostałości substancji szkodliwych), mniejszych nakładów na produkcję (stosowanie nawozów na podstawie faktycznego zapotrzebowania roślin na składniki pokarmowe, określonego w szczególności na podstawie analiz gleby lub roślin) i racjonalnego stosowania środków ochrony roślin. Ponadto wpływa na ograniczenie zanieczyszczenia środowiska przez chemiczne środki ochrony roślin, zwiększa bioróżnorodności agrocenoz oraz podnosi świadomość społeczną konsumentów i producentów owoców i warzyw.

 

Pozyskanie certyfikatu integrowanej produkcji roślin wymaga prowadzenie produkcji zgodnie z metodykami zatwierdzonymi przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa, który nadzoruje system. Metodyki odnoszące się do upraw określonych owoców i warzyw zawierają m.in. takie elementy jak:

  1. planowanie i zakładanie uprawy z uwzględnieniem doboru odmian;
  2. nawożenie z uwzględnieniem analiz gleby;
  3. stosowanie racjonalnych sposobów regulowania zachwaszczenia;
  4. pielęgnacja upraw;
  5. ochrona przed chorobami i szkodnikami z uwzględnieniem metod niechemicznych;
  6. zasad higieniczno-sanitarne;
  7. ogólne zasady wydawania certyfikatów IP.

Metodyki są dostępne na stronie:  http://piorin.gov.pl/publikacje/metodyki-ip/

Przepisy prawne dotyczące Integrowanej Produkcji Roślin reguluje ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz.U. z 2015 poz. 547 z późn. zm), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie dokumentowania działań związanych z integrowaną produkcją roślin (Dz.U. poz. 788) oraz rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie kwalifikacji osób prowadzących czynności kontrolne przestrzegania wymagań integrowanej produkcji roślin oraz wzoru certyfikatu poświadczającego stosowanie integrowanej produkcji roślin (Dz.U. poz. 760) i rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 maja 2013 r. w sprawie szkoleń w zakresie środków ochrony roślin (Dz.U. poz. 554).

 

Szczegóły – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/integrowana-produkcja-roslin

 

Gdzie znajdę aktualne informacje o Rolniczym Handlu Detalicznym?

W internecie jest wiele informacji o Rolniczym Handlu Detalicznym. Polecamy prezentacje na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, które są okresowo aktualizowane.  https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolniczy-handel-detaliczny-informacje-podstawowe

Co oznacza znak Kulinarne Dziedzictwo?

Znak Kulinarne Dziedzictwo mogą pozyskać producenci, przetwórcy, restauratorzy, sprzedawcy, którzy bazują na żywnościowych produktach regionalnych i lokalnych. Kulinarne Dziedzictwo to znak zarządzany przez Europejską Sieć Regionalnego Dziedzictwa Kulinarnego (ESRDzK), która powstała z inicjatywy szwedzkiej Skanii w 1995 roku.

ESRDzK promuje potrawy regionalne, aby w ten sposób wzmacniać tożsamość regionów. ESRDzK stanowi platformę współpracy, która umożliwia wymianę wiedzy i doświadczeń pomiędzy certyfikowanymi wytwórcami, przetwórcami, restauratorami i sprzedawcami, bazujących na lokalnych i regionalnych zasobach żywności. Członkami sieci to regiony i to one rekrutują producentów, przetwórców, restauratorów i sprzedawcó. W Polsce, 10 regionów przystąpiło do sieci:

Sieć jest oparta na wspólnych kryteriach i standardach określonych dla wszystkich podmiotów członkowskich -bez względu na to z jakiego regionu europejskiego się wywodzą. Wspólny logotyp umożliwia marketing oraz działania na poziomie europejskim i regionalnym.

Więcej o sieci i jak do niej przystąpić – https://www.culinary-heritage.com/

Na czym polega serwis Polska Smakuje? W jaki sposób wspiera sprzedaż bezpośrednią?

Serwis Polska Smakuje – www.polskasmakuje.pl –  to strona internetowa i aplikacja mobilna które zostały stworzone przez Krajowy Ośrodek Wspierania Rolnictwa,  który został stworzony by pomóc przetwórcom i rolnikom docierać ze swoją ofertą żywności wysokiej jakości do odbiorców. Producenci mogą rejestrować swoje produkty i korzystać z promocji witryny oraz wydarzeń przez nią promowanych.

 

 

Dla konsumenta serwis udostępnia nieodpłatnie bazę produktów, które można sortować:

  • certyfikatami produktów regionalnych (Jakość Tradycja, Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczanie Geograficzne, Gwarantowana Tradycyjna Specjalność) certyfikowane Produkty Ekologiczne, certyfikowane Produkty Spożywcze (Integrowana Produkcja Roślinna, System Jakości Wieprzowin – PQS, System Gwarantowanej Jakości Żywności – QAFP, Dobra Wołowina – QMP), produkty spożywcze z oznaczeniami (Dziedzictwo Kulinarne, Poznaj Dobrą Żywność, Produkt Polski, Produkt Tradycyjny, Produkt Górski). Produkty wprost od rolnika lub od Kół Gospodyń Wiejskich są oznakowane znakiem „Bezpośrednio od Polskiego Rolnika”.
  • Kategoriami produktu – mięsa, wędliny; miody, nabiał, napoje, oleje, potrawy, produkty zbożowe, przetwory, przyprawy, ryby, słodycze, warzywa, owoce.
  • Województwami. Można wyświetlić informacje o każdym produkcie oraz dane kontaktowe jego producenta i punkty sprzedaży, w którym można kupić produkt. Informacje te również można wyświetlić na google maps.

 

Na dzień 20 października 2019, w bazie było 6383 produktów i 783 producentów

Zajmuję się przetwórstwem owoców i jarzyn w ramach RHD. Moja kuchnię w domu zatwierdził Sanepid. Czy mogę wynajmować moją kuchnię innym rolnikom do przetwarzania produktów?

Tak jest to możliwe. Przepisy regulujące RHD nie zabraniają wynajmu pomieszczeń, w których prowadzona jest działalność przetwórcza. Jako rolnik jest Pan zobowiązany jedynie do uzyskania wpisu do rejestru zakładów prowadzonego przez właściwy terenowo organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej (PIS).  Zatem kuchnia domowa w budynku mieszkalnym rolnika nie podlega zatwierdzeniu. Musi ona jednak spełniać wymogi sanitarne, które gwarantują bezpieczeństwo żywności i może być skontrolowana przez PIS (w przypadku przetwórstwa roślinnego).

 

Jeżeli rolnik chciałby skorzystać z Pana kuchni i sam prowadzi RHD, to powinien zgłosić ten zamiar przy składaniu wniosku o wpis do rejestru. Powinien Pan również posłużyć się umową użyczenia pomieszczeń (kuchni), która szczegółowo reguluje zakres odpowiedzialności Pana jako udostępniającego pomieszczenia oraz rolnika korzystającego z kuchni. Umowa powinna określić odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa żywności oraz zgodność przetwarzanych surowców z wymogami RHD.

 

Takie rozwiązania mogą być zastosowane w organizacji „rozproszonego inkubatora kuchennego”, które udostępnia kilka kuchni grupie współpracujących rolników.

Jestem rolnikiem i chcę prowadzić przetwórstwo w ramach RHD. Czy na pewno mogę przetwarzać owoce i warzywa w mojej kuchni, wykorzystując urządzenia domowe?

Tak. W ramach RHD, rolnik może przetwarzać żywność we własnej kuchni domowej, ale pod warunkiem zapewnienia warunków bezpieczeństwa żywności, które odnoszą się do uproszczonych wymagań higienicznych określonych w rozporządzeniu nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego (Załącznik II w rozdziale III). Należy mieć na uwadze, że każda kuchnia domowa jest inna, a jej powierzchnia i wyposażenie powinno być dostosowane do rodzaju i wielkości produkcji. Ważne jest aby wszystko było wykonywane w sposób higieniczny, minimalizując ryzyko zanieczyszczenia. Należy pamiętać, że to rolnik jako przetwórca jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żywności, którą wprowadza do obrotu. Należy więc stosować zasady Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) i Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) oraz uproszczoną procedurę opartą na zasadach systemu HACCP.

 

Warto korzystać ze stosownych poradników w tym zakresie – w szczególności:

Gdzie znajdę podstawy prawne przepisów bezpieczeństwa żywności (wymogów sanitarnych) oraz interpretacje dotyczące elastyczności wdrażania tych przepisów?

Podstawa przepisów prawnych dotyczących wymogów sanitarnych to prawo unijne –  Rozporządzenie (WE) nr. 852/2004

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004R0852&from=PL

Wytyczne dotyczące wykonania niektórych przepisów rozporządzenia (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych” dostępne pod adresem:

https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/biosafety_fh_legis_guidance_reg-2004-852_pl.pdf

 

Jeśli chodzi o interpretacji przepisów oraz ich elastyczności, to najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi są dostępne (po angielsku) pod adresem:

https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/biosafety-hygienefaq_all_business_pl.pdf

Moje produkty są sprzedawane okazjonalnie na festynach i targach przez pracowników lokalnej grupy działania, z którą współpracuję. Prowadząc RHD, jaką dokumentacje powinni pracownicy prowadzić w moim imieniu?

Pracownicy LGD, którzy sprzedają okazjonalnie Pana produkty na festynach i targach powinni prowadzić dokumentację umożliwiającą określenie ilości sprzedanych produktów. Przepisy nie określają jaką dokumentację powinien prowadzić pośrednik, natomiast powinna ona bezwzględnie odnosić się do Pana produktów. Dokumentacja sprzedaży powinna zatem wskazać imię, nazwisko oraz adres albo nazwę, oraz datę, ilość i cenę sprzedanych produktów.

Sprzedaję swoje produkty bezpośrednio konsumentom na targu. Czy muszę mieć przy sobie „decyzję" o rejestracji RHD w Państwowej Inspekcji Sanitarnej lub Inspekcji Weterynaryjne?

Na stoisku na targu musi Pan umieścić tablicę, która jest czytelna i widoczna dla kupującego, zawierająca następujące informacje:

  1. napis „rolniczy handel detaliczny”,
  2. dane obejmujące imię i nazwisko albo nazwę i siedzibę podmiotu prowadzącego RHD,
  3. adres miejsca prowadzenia produkcji tej żywności oraz weterynaryjny numer identyfikacyjny RHD, o ile taki numer został nadany.

 

Przepisy nie nakładają obowiązku posiadania przez rolnika w miejscu sprzedaży żywności dokumentu potwierdzającego rejestrację.

Chciałabym produkować wędliny w swoim gospodarstwie. Jakie kroki muszę podjąć by spełnić wymogi weterynaryjne?

Po pierwsze musi Pani podjąć decyzję, czy będzie Pani produkowała wędliny w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD) czy też działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (MLO). W obu przypadkach, wymogi higieniczne są analogiczne.  Przydatne będę wskazówki, szkolenia, poradniki oraz filmy instruktarzowe Centrum Doradztwa Rolnictwa w Brwinowie, Oddział w Radomiu  – https://cpsz.cdr.gov.pl/

Wymagania weterynaryjne dla prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego w ramach działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wymagania-weterynaryjne-dla-prowadzenia-produkcji-i-sprzedazy-produktow-pochodzenia-zwierzecego-w-ramach-dzialalnosci-marginalnej-lokalnej-i-ograniczonej

Procedura rejestracji podmiotów prowadzących rolniczy handel detaliczny – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolniczy-handel-detaliczny-informacje-podstawowe

Chcę produkować w domu soki z własnych jabłek i następnie sprzedawać sok w moim gospodarstwie rolnym i na targu. Jakie muszę mieć pozwolenia?

Musi Pani spełnić wymogi przepisów bezpieczeństwa żywności oraz przepisów podatkowych. Jako rolnik ma Pani możliwość przetwarzania i sprzedawania swoich jabłek, rejestrując się jako podmiot prowadzący rolniczy handel detaliczny (RHD) – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolniczy-handel-detaliczny-informacje-podstawowe

 

Z punktu widzenia przepisów z zakresu bezpieczeństwa żywności dotyczące jabłek (żywność pochodzenia roślinnego), powinna się Pani zarejestrować w Państwowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (PSSE) terenowo właściwej dla prowadzonej przez Panią działalności (tj. tam gdzie Pani będzie produkowała sok ze swoich jabłek).

 

Z punktu widzenia przepisów podatkowych, należy zarejestrować działalność rolniczego handlu detalicznego w Urzędzie Skarbowym właściwym.

Prowadząc RHD jak należy znakować produkty?

Sprzedając w ramach RHD, należy się kierować przepisami w rozporządzeniu nr 1169/2011 oraz rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych.

 

Podstawowe informacje, które powinny znaleźć się w oznakowaniu opakowanego produktu to:

  1. a) nazwa żywności,
  2. b) wykaz składników, ze wskazaniem składników powodujących alergie lub nietolerancję oraz procentowej zawartości najważniejszych składników,
  3. c) ilość netto żywności,
  4. d) data trwałości,
  5. e) wszelkie specjalne warunki przechowywania lub warunki użycia,
  6. f) imię i nazwisko oraz adres producenta,
  7. g) instrukcja użycia, w przypadku gdy w razie braku takiej instrukcji odpowiednie użycie danego środka spożywczego byłoby utrudnione,
  8. h) numer partii produkcyjnej.

 

Należy również zwrócić uwagę o ewentualnym możliwym zanieczyszczeniu alergennymi substancjami, które nie były celowo dodawane, a mogą stanowić zagrożenie dla konsumenta.

 

W przypadku produktów sprzedawanych bez opakowań lub pakowanych na życzenie konsumenta miejscem prezentacji informacji o danym środku spożywczym powinna być wywieszka w miejscu jego sprzedaży.  Informacje, które wywieszka powinna zawierać to:

  1. a) nazwa środka spożywczego,
  2. b) imię i nazwisko producenta (rolnika),
  3. c) wykaz składników zaprezentowany w ten sam sposób jak w przypadku żywności opakowanej,
  4. d) klasa jakości handlowej albo inny wyróżnik jakości handlowej, jeżeli zostały one ustalone w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych lub ich grup albo jeżeli obowiązek podawania klasy jakości handlowej albo wyróżnika wynika z odrębnych przepisów,
  5. e) w przypadku pieczywa – dodatkowo: masa jednostkowa, informacja „pieczywo produkowane z ciasta mrożonego” albo „pieczywo produkowane z ciasta głęboko mrożonego” – gdy został zastosowany taki proces technologiczny.

 

W przypadku sprzedaży produktów do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego powyższe informacje o produkcie muszą być przez rolnika przekazane odbiorcy w postaci dokumentów towarzyszących produktowi.

 

Szczegółowe wytyczne dotyczące znakowania znajdują się w opracowaniu pt. „Rolniczy handel detaliczny – informacje dotyczące oznakowania ” dostępnym na stronie internetowej MRiRW pod adresem: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolniczy-handel-detaliczny-informacje-podstawowe .

Czy ustawa odnośnie rolniczego handlu detalicznego obejmuje sprzedaż grzybów i jagód z lasu? Jakie wymagania będą obowiązywały w tym zakresie?

Rolniczy handel detaliczny nie obejmuje runa leśnego. Rolniczy handel detaliczny dotyczy wyłącznie surowców z własnych upraw rolnika.

Jakie jest miejsce dla systemów KŁŻ i małych gospodarstw rolnych w Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030?

Rada Ministrów zatwierdziła „Strategię zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” w dniu 15 października 2019 i tym samym uznała, że rozwój obszarów wiejskich i rolnictwa jest konieczny do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju całego kraju, co jest priorytetowym zadaniem rządu. Wspieranie zrównoważonego rozwoju małych, średnich i dużych gospodarstw rolnych jest wymienione explicite jako priorytet i zadanie dla osiągnięcia głównego celu strategii jakim jest rozwój gospodarczy wsi umożliwiający trwały wzrost dochodów jej mieszkańców, przy minimalizacji rozwarstwienia ekonomicznego, społecznego i terytorialnego oraz poprawie stanu środowiska naturalnego. Strategia 2030 zastępuje obowiązującą dotychczas „Strategię zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa” na lata 2012-2020.

 

Więcej: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/strategia-zrownowazonego-rozwoju-wsi-rolnictwa-i-rybactwa-2030

Jakie są najważniejsze elementy Polityki Państwa, mającej na celu rozwój sektora małych gospodarstw rolnych?

W ramach projektu Unii Europejskiej pn. SALSA (http://www.salsa.uevora.pt/en/) odbyły się debaty pod auspicjami FAO nt. jak wspierać rozwój sektora małych gospodarstwa rolnych by zdynamizować rozwój lokalny, zwiększyć bezpieczeństwo żywnościowe i polepszyć odżywianie społeczeństwa. Uznano, że skuteczna polityka na rzecz rozwoju małych gospodarstw rolnych określa i wspiera:

  1. standardy w zakresie instrumentach wsparcia, jakości pasz oraz sprawiedliwych cen rynkowych i kosztów produkcji;
  2. organizacje producentów w zakresie budowania ich zdolności technicznych, technologicznych oraz umiejętności aktywizowania współpracy;
  3. możliwości przetwórstwa oraz logistyki po żniwach;
  4. nowe metody produkcji
  5. nisko-oprocentowane kredyty
  6. blokady importu produktów, które konkurują bezpośrednio z produkcją małych gospodarstw
  7. zaangażowanie młodzieży w rolnictwo,
  8. klarowniejsze przepisy dostosowanych do małych gospodarstw rolnych,
  9. większą różnorodność produkcji małych gospodarstw rolnych.

Do powyższych należy dodać tworzenie rynków lokalnych poprzez wsparcie dla organizowania współpracy pomiędzy rolnikami i producentami żywności w zakresie produkcji, przetwórstwa oraz dystrybucji i sprzedaży oraz edukację konsumentów.

Gdzie mogę się więcej dowiedzieć o rozwoju wsi i rolnictwa w Europie?

Tematyka rozwoju wsi i rolnictwa jest bardzo szeroka. Warto zacząć od Europejskiej Sieci na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (ENRD) – https://enrd.ec.europa.eu/about/brief_pl

ENRD to ośrodek wymiany informacji w dziedzinie praktycznego funkcjonowania oraz sposobów usprawniania polityki, programów, projektów i innych inicjatyw związanych z rozwojem obszarów wiejskich. Na stronie internetowej znajdziecie aktualności oraz liczne raporty w języku polskim.

Czy jest możliwość zakupu cytrusów wprost od producenta?

Jest coraz więcej inicjatyw, które próbują ominąć pośredników. Jeśli chodzi o cytrusy i inne produkty, których nie uprawia się w naszym kraju, to warto zapoznać się z przedsięwzięciem Crowdfarming https://www.crowdfarming.com/en  Można zamówić pomarańcze, cytryny oraz inne produkty wprost od producenta. Można wesprzeć rolnika poprzez zasponsorowanie drzewa, albo część upraw. Wszystko się odbywa za pośrednictwem internetu. Możliwe są dostawy do Polski.

Gdzie znajdę poradniki o partnerstwie oraz organizowaniu współpracy?

Jeśli chodzi o zasady i podstawy organizowania partnerstwa, to warto zacząć od poradników przygotowanych w języku polskim przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska http://www.fpds.pl/pl/publikacje-partnerstwo-i-ekonomia-spoleczna

 

Wiele aktualności i praktycznych informacji o metodach partnerstwa są dostępne na www.partnershipbrokers.org

W jaki sposób problematyka krótkich łańcuchów dostaw mieści się problematykę rozwoju zrównoważonego i zmian klimatycznych?

W globalnym kontekście, znaczenie skracania łańcuchów dostaw żywności należy rozważać w odniesieniu do 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju, które wypracował i promuje ONZ. Problematyka KLŻ mieści się w Celu 2 – Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo.

 

Więcej:  https://www.un.org/sustainabledevelopment/hunger/

 

Warto również zapoznać się z działaniami FAO w odniesieniu do dekady rodzinnych gospodarstw rolnych (2019-2028), którą zainaugurowano w tym roku – http://www.fao.org/family-farming-decade/en/

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Napisz do nas, a odpowiemy tak szybko, jak to możliwe!

W naszej bazie wiedzy znajdziecie wyjaśnienie najważniejszych pojęć dotyczących specyfiki projektu oraz obszarów z nim związanych.

Produkt regionalny

Określany jest też jako produkt „znanego pochodzenia” – to produkt spożywczy, który może być sprzedawany w krajach całej Unii Europejskiej. Jest objęty systemem ochrony i promocji produktów charakteryzujących się tradycyjną, unikatową i charakterystyczną dla danego miejsca metodą produkcji. Daje on pewność konsumentom, że kupują  żywność o unikatowych walorach smakowych oraz bardzo wysokiej jakości. By ułatwić identyfikację i wybór poszczególnych wyrobów stosuje się specjalne oznaczenia: Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne oraz Gwarantowana Tradycyjna Specjalność. Podstawą prawną funkcjonowania  tego systemu w Unii Europejskiej jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych (Dz. U. L 343 z 14.12.2012, str. 1).

ChNP – Chroniona Nazwa Pochodzenia

Może być przyznana tylko  produktowi pochodzącemu z określonego miejsca lub regionu, a jego jakość lub cechy charakterystyczne są w istotnej lub wyłącznej mierze zasługą szczególnego środowiska geograficznego  oraz, co ważne,  wszystkie etapy produkcji odbywają się na tym właśnie obszarze. W Małopolsce takie oznaczenia posiadają: bryndza podhalańska, oscypek, redykołka, karp zatorski i fasola Piękny Jaś z Doliny Dunajca.

ChOG – Chronione Oznaczenie Geograficzne

Może być przyznane produktowi  także pochodzącemu z określonego miejsca lub regionu, którego renoma lub inna cecha charakterystyczna w głównej mierze wynika z tego właśnie pochodzenia, ale tylko co najmniej jedna faza wytwarzania  musi odbywać  się na tym terenie. W Małopolsce takie oznaczenie posiadają: suska sechlońska, kiełbasa Lisiecka, obwarzanek krakowski, chleb prądnicki, jabłka łąckie, jagnięcina podhalańska.

GTS – Gwarantowana Tradycyjna Specjalność

Oznacza, że produkt musi posiadać „specyficzny charakter”, to znaczy cechę lub zespół cech, które wyraźnie odróżniają go od innych, należących do tej samej  kategorii spożywczej. Musi być wytwarzany przy użyciu tradycyjnych surowców lub charakteryzować się tradycyjnym składem, lub sposobem produkcji ale nie musi być  powiązany z żadnym szczególnym obszarem. Do takich produktów należą np. miody pitne produkowane w całej Polsce, czy kiełbasy  myśliwska i jałowcowa. W sumie w Polsce zarejestrowanych jest 36 produktów regionalnych z czego 11 pochodzi z Małopolski.

Produkt tradycyjny

Listę produktów tradycyjnych prowadzi Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wnioski o wpis produktu na Listę Produktów Tradycyjnych przyjmują Marszałkowie Województw. Pozytywnie zweryfikowane wnioski przesyłane są do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Obecnie liczy ona 1234 produktów z czego 110 pochodzi z Małopolski. Prowadzenie Listy Produktów Tradycyjnych ma na celu rozpowszechnianie informacji dotyczących wytwarzania produktów tradycyjnych oraz rozwijania wiedzy konsumentów na temat tradycyjnej żywności i dziedzictwa kulturowego regionu. Prawo do wpisu na Listę Produktów Tradycyjnych mają produkty, które charakteryzują się tradycyjną, ugruntowaną w czasie metodą wytwarzania, których jakość lub wyjątkowe cechy i właściwości wynikają ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Podstawą rejestracji jest tradycja wytwarzania, minimum 25 lat, i szczególna oraz niepowtarzalna jakość związana z historycznie ugruntowanymi przepisami, metodami produkcji i sposobami przetwarzania czy dojrzewania żywności, które gwarantują wysoką jakość otrzymanego produktu. Lista Produktów Tradycyjnych  jest przewodnikiem po regionalnej kuchni polskiej, a także skarbnicą informacji na temat tradycji, sposobów wytwarzania oraz wyjątkowych walorów najstarszych przysmaków. Listę wszystkich polskich produktów tradycyjnych można zobaczyć na stronie MRiRW.

MOL

Oznacza działalność marginalną, lokalną i ograniczoną. Dotyczy wytwarzania i  sprzedaży tzw. konsumentom końcowym niewielkiej ilości  przetworzonych produktów tylko pochodzenia zwierzęcego . Są to produkty mleczne, przetworzone produkty rybołówstwa, surowe wyroby mięsne, a także gotowe potrawy z mięsa. Zasady prowadzenia tego typu produkcji reguluje Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków uznania działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (Dz. U. z dnia 12 stycznia 2007 r.). Między innymi wyznaczone tu zostały dopuszczalne limity sprzedaży poszczególnych produktów. W odróżnieniu od „sprzedaży bezpośredniej” nie ma tu obowiązku ograniczania działalności do produktów pozyskanych tylko z własnego gospodarstwa. Ponadto produkcja obejmuje produkty pochodzenia zwierzęcego również przetworzone, w przeciwieństwie do „sprzedaży bezpośredniej”, gdzie działalność ogranicza się do produktów nieprzetworzonych i przetworzonych w niewielkim stopniu. Na przykład, sprzedaż surowego mleka i surowej śmietany to sprzedaż bezpośrednia, natomiast sprzedaż wytworzonego z nich sera bądź masła to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona. Sprzedaż tuszek drobiowych to sprzedaż bezpośrednia, jednak rozbiór tych tuszek i sprzedaż elementów to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona, która wymaga rejestracji działalności gospodarczej wraz ze wszystkimi  płynącymi z tego tytułu obowiązkami. Działalność typu MOL ograniczona jest terytorialnie tzn. sprzedaż prowadzona może być tylko na terenie konkretnego województwa, gdzie działalność jest zarejestrowana oraz województw ościennych. Prowadzący te działalność przedsiębiorca może sam sprzedawać swoje produkty konsumentom końcowym lub prowadzić dostawy części swojej produkcji ale wyłącznie do innych zakładów detalicznych , nie może natomiast być dostawcą do zakładów produkcyjnych.

HACCP

Skrót od Hazard Analysis and Critical Control Points, polskie tłumaczenie System Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli, stworzony został ponad pół wieku temu dla NASA. System ten miał zagwarantować bezpieczną żywność dla pierwszych kosmonautów. Gdy sprawdził się w kosmosie, zainteresowała się nim Światowa Organizacja Zdrowia. W latach 80-tych eksperci WHO uznali go za istotne narzędzie w nadzorze nad produkcją żywności, a w 1993 roku zasady jego stosowania zostały określone przez najwyższe gremium – komisję Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius). Obecnie obowiązek wdrożenia i korzystania z systemu HACCP ciąży na wszystkich „operatorach żywności” poza tzw. produkcją pierwotną (czyli uprawą roślin lub chowem i hodowlą zwierząt, łowiectwem, rybołówstwem i zbieraniem runa leśnego). Wynika to z zapisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych. Przepisy te zaczęły obowiązywać w Polsce od 1 stycznia 2006 roku. W systemie HACCP chodzi przede wszystkim o zapobieganie zagrożeniom, które mogą pojawić się na różnych etapach produkcji i dystrybucji żywności . Każdy przedsiębiorca musi stworzyć niejako swój system dostosowany do indywidualnych warunków. Ważne jest bowiem, że HACCP to system polegający na samokontroli. Firma sama decyduje, które momenty w produkcji lub sprzedaży wiążą się z zagrożeniem dla żywności, są to właśnie krytyczne punkty kontroli. Zagrożenie określane jest dzięki obserwacji każdego etapu procesu produkowania żywności pod kątem możliwości wystąpienia  niebezpiecznych zjawisk przynoszących szkodę  konsumentowi. Wyróżnia się trzy rodzaje zagrożeń: mikrobiologiczne (bakterie, wirusy), fizyczne (szkło, piasek) oraz chemicznych (środki ochrony roślin, detergenty). Po ustaleniu takich krytycznych punktów kontroli firma musi określić jak zamierza nadzorować swoją produkcję i dystrybucję żywności aby nie dopuścić do wystąpienia zdefiniowanych zagrożeń oraz co zrobi , gdy jednak do takiego zagrożenia dojdzie.

REDD

Skrót od Le Réseau Echanges – Développement Durable, czyli sieć  wymiany –stałego rozwoju, jest organizacją pozarządową działającą w Szwajcarii od 1993 roku. Stowarzyszenie jest ekspertem w dziedzinie organizacji i zarządzania sieciami rolono – spożywczymi, certyfikacji i strategii marketingowych. Inicjuje i wspiera projekty na całym świecie, które służą wytwarzaniu zdrowej żywności z zachowaniem zasad zrównoważonego rozwoju rolnictwa. REDD wspiera swoją wiedzą i doświadczeniem rolników,gminy wiejskie oraz instytucje rządowe i pozarządowe działające na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Główną zasadą jaką kieruje się REDD jest uwzględnianie warunków lokalnych i oferowanie rozwiązań dostosowanych do konkretnych potrzeb państwa lub regionu , w którym wspierany przez REDD projekt jest prowadzony.W ramach partnerstwa w projekcie Produkt Lokalny Małopolska szwajcarskie REDD zorganizowało w Krakowie trzydniowe seminarium poświęcone sprzedaży produktów lokalnych, w którym udział wzięli przedstawiciele Fundacji Partnerstwo dla Środowiska, partnerzy lokalni i regionalni projektu oraz rolnicy biorący w nim udział. Dwudziestu małopolskich rolników mogło też  osobiście poznać organizację  sprzedaży produktów lokalnych w Szwajcarii. Służyła temu czterodniowa wizyta studyjna, której celem było zapoznanie się polskiej delegacji z lokalnymi systemami  dystrybucji produktów, systemami kontroli jakości i modelami współpracy rolników i przetwórców służących jak najlepszemu docieraniu do odbiorców.

Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich

Określenie to często pojawia się w oficjalnych dokumentach, tekstach publicystycznych, czy opisach różnego rodzaju projektów skierowanych do mieszkańców wsi. Wszelkie działania, których celem jest zrównoważony rozwój obszarów wiejskich,  inaczej mówiąc trwały, harmonijny, muszą uwzględniać trzy elementy. Po pierwsze, rozwój ekonomiczny, czyli gospodarczy, polegający na rozwoju gospodarstw rolnych , ale także małej przedsiębiorczości na obszarach wiejskich, związanych z działalnością rolniczą i poza rolniczą.  Po drugie , rozwój społeczny, czyli m.in. budowa, utrzymywanie szkół, przedszkoli,ośrodków służby zdrowia, ale także infrastruktury, budowa dróg ,chodników, boisk sportowych.  Te dwa elementy muszą natomiast uwzględniać element trzeci , czyli ochronę środowiska- ochronę krajobrazu, gleby, wody.

Nie znalazłeś interesującego Cię pojęcia? Napisz do nas na Facebooku.

Kampania 2020

BADANIA POTENCJAŁU RYNKU SPRZEDAŻY BEZPOŚREDNIEJ na przykładzie wybranych gmin umiejscowionych w województwach dolnośląskim, kujawsko-pomorskim, małopolskim i podlaskim
Streszczenie
Raport

Kampania 2019

Potencjał i rola systemu doradztwa rolniczego w propagowaniu systemów krótkich łańcuchów żywności dla potrzeb Kampanii „Wiedz i Mądrze Jedz”

Zdrowa, lokalnie wytwarzana żywność oraz tradycyjne smaki zyskują w ostatnich latach coraz bardziej na popularności. Im bardziej zalewa nas żywność produkowana masowo i sprzedawana w wielkich sklepach, tym bardziej poszukujemy produktów lokalnych, tradycyjnych potraw, starych przepisów, naturalnych smaków. Konsumenci coraz częściej doceniają walory tradycyjnej żywności oraz bezpośredni kontakt z jej wytwórcami. Istnieje wiele gospodarstw wytwarzających lokalne produkty i przetwory żywnościowe nie tylko na potrzeby własne, ale też do bezpośredniej sprzedaży na lokalnym rynku. Problemem staje się jednak dostępność tych produktów dla bezpośredniego konsumenta.

Ośrodki doradztwa rolniczego od początku swojego istnienia zajmowały się żywieniem i żywnością, najpierw poprzez wspieranie tzw. wiejskiego gospodarstwa domowego, udzielanie porad pojedynczym osobom (głównie kobietom), jak i prowadząc szkolenia i poradnictwo grupowe dla kół gospodyń wiejskich. W ostatnich 30 latach ośrodki zaangażowały się w promocję w Polsce agroturystyki i produktów tradycyjnych organizując szereg targów, wydarzeń promocyjnych, a szczególnie przyczyniając się do wpisywania wielu lokalnych specjałów na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi i organizując konkurs „Nasze Kulinarne Dziedzictwo” na poziomie lokalnym i regionalnym.

Niniejsze opracowanie przedstawia przegląd dotychczasowych działań Ośrodków Doradztwa Rolniczego na rzecz rozwoju systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Aby Ośrodki mogły odegrać większą i skuteczniejszą rolę w propagowaniu systemów KŁŻ oraz wspierania ich rozwoju, należy sprecyzować ich zadania i role.

  1. Ośrodki mogłyby koordynować pomoc publiczną w zakresie wspierania systemów KŁŻ na poziomie regionalnym i centralnym. Sieć KSOW, SIR i ośrodki doradztwa rolniczego już współpracują ze wszystkimi potencjalnymi interesariuszami, a więc są dobrym adresatem i wykonawcą takich działań.
  2. Ośrodki mogłyby wykonać przegląd istniejących ogólnopolskich i regionalnych systemów wyróżniających żywność wysokiej jakości pod kątem ich przydatności dla wspierania systemów KŁŻ zarówno z punktu widzenia rolnika (w tym małych gospodarstw), jak i konsumenta. Jest to istotne gdyż potrzebny jest najpierw czytelny, prosty i jednolity przekaz do konsumenta. Dzisiaj wydaje się, że mamy do czynienia z nadmiarem oznaczeń, co negatywnie wpływa na cały sektor jakościowej żywności.
  3. Wykorzystując potencjał Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy dążyć do zwiększania liczby zarejestrowanych produktów, ale nie tylko w ramach listy prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Potrzebna  jest  identyfikacja  produktów oraz producentówktórzy mogliby przystąpić do systemu chronionych nazw pochodzenia, chronionych oznaczeń geograficznych i gwarantowanych tradycyjnych specjalności w ramach systemów jakościowych polskich i europejskich.
  4. Należy wykorzystać „siły odr-ów” a szczególnie brokerów innowacji dla utworzenia jak największej liczby Grup Operacyjnych na rzecz Innowacji, szczególnie w zakresie Krótkich Łańcuchów Żywności, które stanowią priorytet w PROW (w szczególności w Programie „Współpraca”). Rozwój systemów KŁŻ wymaga innowacyjność i testowanie praktycznych rozwiązań zarówno organizacyjnych, jak i tych w zakresie procesów technologicznych przetwórstwa oraz upraw i chowu w skali małych gospodarstw.
  5. Pozostawiając autonomię poszczególnych regionalnych Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy zadbać o podniesienie kompetencji i ujednolicenie wiedzy specjalistów w nich zatrudnionych w zakresie problematyki systemów KŁŻ. Sprawami tymi winno zająć się Centrum Doradztwa Rolniczego organizując szkolenia i być może doprowadzając do wypracowania wspólnych minimalnych standardów pracy ODR w zakresie żywności wysokiej jakości.
  6. Niezbędne jest powstanie przy współpracy ODRrów, CDR i KSOW bazy dobrych praktyk zarówno w zakresie stworzenia łańcuchów sprzedaży (od rolnika do konsumenta), możliwości otrzymania dofinansowania takich działań (różne źródła finansowania), jak i wskazanie podmiotów, które mogłyby się włączyć w realizację takich działań (np. samorządy gminne/powiatowe, NGO, LGD, grupy producentów, stowarzyszenia, kooperatywy zakupowe i inne podmioty).
  7. Problematyka systemów KŁŻ oraz wyzwanie polegające na wspieraniu i rozwijaniu systemów KŁŻ, tak aby z nich mogły korzystać przede wszystkim małe gospodarstwa rolne, w dużej mierze nieprowadzące sprzedaży, wymaga kompleksowych działań ze strony instytucji publicznych (problematyka systemów KŁŻ nie jest sensu stricte problemem rolniczym – jest to wyzwanie wielowymiarowe i interdisciplinarne). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien ustanowić zespół koordynujący działania instytucji publicznych oraz organizacji nie publicznych na rzecz rozwoju systemów KŁŻ, w tym pełnomocnika, w celu zadbania o interesy rolników, w szczególności małych gospodarstw rolnych. Zespół/pełnomocnik miałby za zadanie wyłonić stałą grupę doradców z ODR, CDR Departamentów Ministerstwa Rolnictwa, i Rozwoju Wsi, KOWR, Polskiej Izby Produktu Regionalnego i Lokalnego oraz innych podmiotów. Na wzór grup tematycznych funkcjonujących w ramach Europejskiej Sieci Innowacji w Rolnictwie, zespół podejmowałaby ważne tematy dotyczące żywności wysokiej jakości w systemach KŁŻ w sposób systematyczny, bazujący na doświadczeniach lokalnych i regionalnych oraz realizując prowadzoną politykę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie rozwoju wsi i rolnictwa w szczególności w zakresie wsparcia dla małych gospodarstw rolnych.

Aktualny stan i zastosowanie przepisów regulujących sprzedaż bezpośrednią w Polsce dla potrzeb Kampanii na rzecz Krótkich Łańcuchów Żywności - Wiedz i Mądrze Jedz

Opracowanie przedstawia aktualnie obowiązujące w Polsce regulacje prawne w zakresie prawa podatkowego i bezpieczeństwa żywności w zakresie tzw. sprzedaży bezpośredniej, która stanowi fundament systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Rozwiązania „sprzedaży bezpośredniej” określają formę sprzedaży, w której nie ma  pośrednika. Ta forma sprzedaży staje się coraz popularniejsza, ponieważ wciąż rośnie świadomość konsumentów, którzy chcą kupować produkty wiadomego pochodzenia. Konsument chce znać producenta oraz sposób wytwarzania kupowanych produktów, ponieważ to producent jest gwarantem jakości, autentyczności i bezpieczeństwa.

W Opracowaniu omówione są dostępne formy tzw. „sprzedaży bezpośredniej”. Są to: produkcja podstawowa, sprzedaż bezpośrednia, dostawy bezpośrednie, sprzedaż marginalna, lokalna, ograniczona (MLO), Rolniczy Handel Detaliczny, Zakład Zatwierdzony. Każda forma produkcji i sprzedaży określa wymagania higieniczne i weterynaryjne. Wszystkie rozwiązana prawne muszą być zgodne z prawem Unii Europejskiej, które jest nadrzędne. Kwestie bezpieczeństwa żywności nie dają zbyt wielkiego pola do interpretacji w przepisach krajowych, natomiast kraje członkowskie mają znacznie większe pole do manewru w kwestiach podatkowych. Rolnik musi wybrać formę „sprzedaży bezpośredniej”, która jest najbardziej adekwatna do jego potrzeb, uwarunkowań i możliwości.

Analizy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wykazały, że należy rozszerzyć możliwości sprzedaży bezpośredniej, w szczególności w ramach działalności Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), za pośrednictwem Internetu oraz dopuścić sprzedaż do sklepów, stołówek i restauracji. RHD powinno być ograniczone do produkcji nieprzemysłowej, która wymaga doprecyzowania wraz z definicją „małego przetwórstwa”. Należy również dopuścić możliwość przetwarzania produktów przez rolników w inkubatorach kuchennych oraz innych kuchniach zbiorowych, które spełniają wymogi sanitarne, nie ograniczając miejsca przetwórstwa do samego gospodarstwa rolnego.

Wymienione wyżej postulaty zostały uwzględnione w projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników do sklepów i restauracji – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (18 maja 2018) został przyjęty przez Radę Ministrów 25/09/2018. Nowe przepisy mają obowiązywać już od 1 stycznia 2019.

Przepisy dopuszczają sprzedaż bezpośrednią żywnościowych produktów nieprzetworzonych
oraz przetworzonych przez rolników działających indywidualnie. Brakuje jednak przepisów regulujących i zachęcających do działalności zbiorowej producentów i konsumentów, która powinna być priorytetem w skalowaniu systemów KŁŻ. Proponowane regulacje prawne w zakresie RHD są potrzebne, ale nie są one wystarczające dla rozwoju systemów KŁŻ, które wymagają przede wszystkim skoordynowanych działań zbiorowych. W związku z tym faktem, należy rozważyć wprowadzenie rozwiązań dla sprzedaży zbiorowej w ramach działalności rolniczej wzorowanej na formule Punktów Sprzedaży Zbiorowej (PSZ), które funkcjonują z powodzeniem we Francji, jako fundament rozwoju tamtejszych systemów KŁŻ.

Publiczne programy rozwoju systemów KŁŻ powinny udzielać wsparcia w formie preferencji podatkowych oraz programów finansowania przede wszystkim małym gospodarstwom rolnym, a w szczególności tym, które aktualnie nie prowadzą działalności sprzedażowej, ale są zainteresowane zaangażowaniem się w systemy KŁŻ. Programowanie stosownego wsparcia będzie wymagało prawnego zdefiniowania małego gospodarstwa rolnego w warunkach polskich.

Potencjał i rola lokalnych grup działania (LGD) w propagowaniu systemów krótkich łańcuchów żywności dla potrzeb Kampanii „Wiedz i Mądrze Jedz”

W Polsce postępuje proces zagospodarowania przestrzeni wiejskiej przez pozarolnicze przedsięwzięcia osadnicze, produkcyjne i usługowe. Jest to zjawisko naturalne i raczej trudno mu przeciwdziałać. Jest jednak pewne, że jeżeli z obszarów wiejskich zniknie gospodarka rolna to utracą one swój walor wiejskości. Jednym z istotnych zjawisk jakie ten proces dezagraryzacji kreują jest zanikanie opłacalności produkcji rolnej w małych gospodarstwach. Może w pewnym zakresie taką sytuację zmienić rozwój różnego rodzaju inicjatyw w zakresie krótkich łańcuchów dostaw żywności i kreowania produktów lokalnych. Potrzebne jest, z drugiej strony kształtowanie świadomości klientów w zakresie wartości żywności wytwarzanej tradycyjnymi metodami i żywności ekologicznej.

Pewną rolę w tym zakresie odgrywają lokalne grupy działania. niniejsze opracowanie prezentuje obszary tematyczne jakimi zajmują LGD w promowaniu krótkich łańcuchów żywności i promowaniu produktów lokalnych.

Wiele LGD ma w swym dorobku interesujące doświadczenia w zakresie propagowania systemów krótkich łańcuchów żywności i produktów lokalnych. W poprzednim okresie programowania LGD w sposób zdecydowany postawiły na aktywizację lokalnych środowisk przez rozwój produktów turystycznych i produktów lokalnych. W ramach dostępnego wsparcia ujętego w osi IV LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 działanie: Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej LGD wspierały tworzenie
i rozwój gospodarstw agroturystycznych natomiast w ramach działania „Małe projekty” oraz środków własnych i z działania Funkcjonowanie LGD identyfikowały i promowały produkty lokalne i dziedzictwo kulinarne. Wszystkie te przedsięwzięcia zasługują na odnotowanie
i uwagę, ze względu na rolę jaką odegrały w aktywizowaniu i rozwoju lokalnych społeczności.

W niniejszym opracowaniu zostały przedstawione wybrane przykłady, które można uznać za dobre praktyki i polecić jako źródło inspirujące inne podmioty do podobnych działań. Wiele przedsięwzięć zainicjowanych w poprzednim okresie programowania jest kontynuowanych w obecnym. Są i takie, które ze względu na zmiany w charakterze wsparcia jakim zarządzają LGD nie mają kontynuacji ale „żyją już swoim własnym życiem”.

Analizując dotychczasowe inicjatywy LGD w zakresie propagowania systemów krótkich łańcuchów żywności i produktów lokalnych można postawić tezę, że dla wielu Stowarzyszeń nie istnieją ograniczenia prawne, organizacyjne i finansowe, jeśli tylko chcą podejmować inicjatywę. Oczywiście zawsze są jakieś oczekiwania ludzi, nawet aktywnych w zakresie lepszych rozwiązań prawnych, lepszych metod zarządzania i uwarunkowań organizacyjnych. Co istotne dla wielu LGD, które „nauczyły” się pozyskiwać środki z różnych zewnętrznych źródeł zawsze tych środków będzie zbyt mało. Świadczy to jedynie, nie tyle o braku zaradności, co rozbudzanych aspiracji do sięgania po coraz nowe wyzwania.

W niniejszym opracowaniu przedstawiono wybrane przykłady działań LGD w zakresie budowania sieci dla krótkich łańcuchów dostaw produktów żywnościowych oraz promocji produktów lokalnych. W sposób incydentalny zaprezentowano kilka wybranych – istotnych zdaniem autora – form aktywności LGD w tym zakresie. Analiza przedstawionego materiału może prowadzić do następujących wniosków:

  1. LGD powinny być włączone (zaproszone) do systemu budowy sieci krótkich łańcuchów dystrybucji żywności. Te, które są zainteresowane samodzielnym działaniem w tym zakresie powinny współpracować z pozostałymi podmiotami, które tym się zajmują.
  2. Należy rozważyć ściślejszą współpracę LGD z Ośrodkami Doradztwa Rolniczego
    w zakresie budowy sieci krótkich łańcuchów dystrybucji żywności. Również w sytuacjach, gdy LGD jedynie zajmuje się dystrybucją wsparcia w tym zakresie. Wymaga to jednak stosownych zaleceń ze strony Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
  3. Rozważenia wymaga zdecydowane wsparcie dla LGD dla włączenia tych, które są zainteresowane w system tworzenia Grup Operacyjnych na rzecz Innowacji w zakresie Krótkich Łańcuchów Żywności.
  4. Z pozycji rządowej należałoby podjąć systemowe działania promocyjne w środkach masowej komunikacji na rzecz kształtowania świadomości konsumentów sprzyjającej nabywaniu produktów rolnych w systemach bezpośredniej sprzedaży.
  5. Jest wiele przykładów korzystania LGD z narzędzia jakim są operacje własne w ramach LSR do promocji krótkich łańcuchów żywności i produktów lokalnych. Należałoby rozważyć uproszczenie mechanizmy zgłaszania tych operacji poprzez np. możliwość wpisania konkretnych tematów operacji własnych do LSR, co pozwoliłoby na zrezygnowanie z procedury zgłaszania zamiaru organizacji operacji własnej i oczekiwania na ewentualne zgłoszenia podmiotów innych niż LGD.
  6. Możliwe, że dobrym rozwiązaniem byłoby zainteresowanie krajowej i regionalnych sieci LGD promocją krótkich łańcuchów żywności i promocją produktów lokalnych oraz utworzenie w ramach KSOW lub w innym podmiocie systemu finansowania takich działań.
  7. W ramach krajowej sieci LGD należałoby utworzyć system identyfikacji gromadzenia opisów dobrych praktyk w zakresie roli jaką odgrywają LGD w promocji krótkich łańcuchów żywności i promocji produktów lokalnych oraz zbudować system upowszechniania tych dobrych praktyk. System taki mógłby współpracować z już istniejącą bazą dobrych praktyk administrowaną przez KSOW.

Bariery i szanse dla rozwoju systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Zywności dla potrzeb Kmpanii "Wiedzi i Mądrze Jedz"

System Krótkiego Łańcucha dostaw Żywności (KŁŻ) to zorganizowany system produkcji, przetwórstwa, dystrybucji i sprzedaży żywności, który polega na łączeniu producentów żywności z określonego regionu bezpośrednio z konsumentami, którzy poszukują żywności wiadomego pochodzenia wprost od producenta.

Rozwijanie systemów KŁŻ spotyka się z coraz większym zainteresowaniem wśród instytucji publicznych na szczeblu lokalnym, krajowym oraz Europejskim ponieważ rośnie przekonanie, że muszą nastąpić fundamentalne zmiany w sposobie organizowania systemów żywnościowych z uwagi ich negatywne oddziaływanie na środowiska naturalne.

W Polsce i w innych krajach, w których znajduje się znaczący sektor małych gospodarstw, produkujących głównie na własne potrzeby, systemy KŁŻ spotykają się z coraz większym zainteresowaniem polityków. Wynika to z potrzeby wypracowania nowych form organizacji rynków rolnych, które uwzględniają małe gospodarstwa i małych producentów w łańcuchach dostaw żywności. Chodzi o potraktowanie małych gospodarstw rolnych jako szansę dla rozwoju obszarów wiejskich i zreformowanie gospodarki żywnościowej. Jednak najbardziej istotnym czynnikiem, jeśli chodzi o zainteresowanie systemami KŁŻ, wynika nie tyle z polityki Państwa lub jej braku w tym zakresie, ale ze zmian zachodzących po stronie konsumentów. W ostatnich latach, to dla konsumentów liczy się coraz bardziej jakość żywności, chociaż kryteria cenowe wciąż dominują.

Skalowanie systemów KŁŻ w rozumieniu liczby zaangażowanych producentów i konsumentów, różnorodności asortymentu produktów oferowanych na sprzedaż oraz wolumenu sprzedaży wymaga skutecznej współpracy partnerskiej wszystkich podmiotów partycypujących w systemie PLM. Jak  skutecznie wspierać i kształtować współpracę partnerską stanowi podstawową barierę i wyzwanie dla funkcjonowania i rozwoju systemów KŁŻ nie tylko w Polsce. Najistotniejsze bariery i szanse  dla rozwijania systemów KŁŻ zidentyfikowane w ostatnich latach wymagające działania partnerskie, to (a) formy finansowania systemów KŁŻ; (b) działania na rzecz tworzenie nowych produktów dostosowanych do potrzeb konsumentów i wice wersa; (c) kontrola jakości i autentyczności, w tym zapewnienie bezpieczeństwa żywności; (d) uzyskanie dostępu do rynków zbytu i utrzymanie się na nich; (e) rozwiązania logistyczne; oraz (f) budowanie świadomości wśród konsumentów, że żywność lokalna jest wartością.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinno opracować politykę oraz instrumenty wspierania zbiorowej sprzedaży bezpośredniej małych gospodarstw rolnych oraz małych przetwórców z nimi związanych w oparciu o systemy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Pomoc publiczna winna być skierowana w szczególności do małych gospodarstw (np. mniej niż 5 ha), by wspomóc je w przystępowaniu do współtworzenia systemów KŁŻ.

Dostarczanie małym gospodarstwom możliwość sprzedaży żywności własnej produkcji może rozwiązać problem utrzymania miejsc pracy w tradycyjnym rolnictwie, zapewniając przy tym konsumentom dostęp do wysokiej jakości. Wymaga to prowadzenie polityki rozwoju wobec małych, tradycyjnych gospodarstw jako polityki wyodrębnionej od polityki wobec gospodarstw nakierowanych na wysokotowarową produkcję rolną i handel międzynarodowy.

Odpowiadając na wyzwanie skalowania systemów KŁŻ, należy skupić się na 4 obszarach innowacji (a) innowacyjne rozwiązania organizacyjne; (b) innowacyjne rozwiązania informatyczne, w szczególności w zakresie inteligentnych, interaktywnych platform; (c) innowacyjne rozwiązania finansowe (produkty i usługi finansowe) oraz (d) wykorzystanie w nowy sposób istniejącej infrastruktury doradztwa rolniczego.

Przegląd najciekawszych inicjatyw systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) w Polsce dla potrzeb kampanii „Wiedz i Mądrze Jedz”

W Polsce funkcjonuje obecnie wiele inicjatyw, które można zaliczyć do inicjatyw Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) czyli takich, które łączą bezpośrednio producentów i konsumentów żywności.

Konsumenci coraz częściej chcą kupować produkty żywnościowe, które są świeże, smaczne i autentyczne – i jeszcze po cenach konkurencyjnych – wychodząc z założenia, że kupując wprost od producenta stanowi najpewniejszą metodę na zagwarantowanie jakości przy konkurencyjnej cenie. Z kolei producenci poszukują konsumentów, którzy docenią ich produkty i będę je kupowały regularnie – zapewniając w ten sposób trwały przychód dla sprzedających. Nie ma jednego modelu czy recepty. Natomiast jest wiele inicjatywy i rozwiązań, które próbuję doprowadzić do sprzedaży bezpośredniej – aby w ten sposób zagospodarować nadwyżkę finansową wynikającą z wykluczenia pośredników z łańcucha dostaw. Zjawisko KŁŻ przypomina bardziej ruch społeczny niż zorganizowaną próbą zagospodarowania nowych możliwości rynkowych.

Dokonując przegląd różnorodnych inicjatyw KŁŻ, które funkcjonują dzisiaj w Polsce, zwrócono uwagę na dwie podstawowe kategorie:

  • Przedsięwzięcia indywidualnych producentów, które opierają się na sprzedaży bezpośredniej
  • Przedsięwzięcia zbiorowe, które opierają się na współpracy większej grupy producentów i konsumentów (m. in. Targi, Kooperatywy Spożywcze, Kluby Zakupowe, Inkubatory Kuchenne, Szlaki Kulinarne).

Warto docenić przedsięwzięcia indywidualnych producentów. Pokazują one, że działając w pojedynkę można stworzyć system KŁŻ, który przynosi korzyści zarówno producentowi jak i konsumentom. Warto podkreślić, że wiele inicjatyw indywidualnych producentów, które osiągnęły sukces rynkowy również ukształtowały rynek na produkty lokalny, które się dzisiaj tak dynamicznie rozwija. Autorzy wielu z tych inicjatyw to pionierzy, którzy stanowią sami w sobie marki autentyczności i jakości. Pokazują na własnym przykładzie co było i jest wciąż możliwe – nawet przy nieprzychylnych przepisach i bardzo konkurencyjnym rynku żywnościowym.

Coraz więcej inicjatyw polegających na zbiorowym działaniu pojawiło się w ostatnich lat w celu osiągnięcia większej skali w zakresie sprzedaży, obniżenia ryzyka i kosztów oraz przyczynienia się do rozwoju lokalnego na rozwój lokalny. Jest też coraz więcej inicjatyw organizowania systemów umożliwiających sprzedaż bezpośrednią również jako odpowiedź dla konsumenta, która coraz częściej i z coraz większą determinacją poszukuje produkty żywnościowe wprost od producenta.

Zjawisko skracania łańcuchów dostaw żywności poprzez tworzenia i rozwijania systemów KŁŻ jest stosunkowo nowym zjawiskiem społecznym i gospodarczym. Różnorodność inicjatyw, które można zaliczyć do problematyki systemów KŁŻ sugeruje, że warto sporządzić bardziej systematyczną inwentaryzację i ocenę efektywności i oddziaływania funkcjonujących systemów KŁŻ.

Kluczem do sukcesu przedsięwzięć KŁŻ to skuteczna współpraca różnych podmiotów. Oznacza to, że w programach wsparcia należy podkreślać i premiować współpracę partnerską.

Sporo funkcjonujących systemów KŁŻ zostało zainicjowanych przez organizacje pozarządowe bądź grupy nieformalne, którym przyświecała misja zmiany uprzemysłowionego systemu żywnościowego, który dominuje w Polsce albo zaprogramowania rozwoju czy też ożywienia gospodarki wiejskiej. We wielu przypadkach przekładało się to na dotacje bądź inne subwencje z programów pomocowych czy też z funduszy publicznych (w szczególności PROW). Wiele inicjatyw KŁŻ jest wciąż uzależnionych od grantów oraz logiki projektowej. Powoduje to problemy z zapewnieniem ciągłości i rozwoju na bardzo konkurencyjnym rynku żywności w momencie gdy kończy się projekt, a wraz z nim dofinansowanie. Problemy pojawiają się w sytuacji, w której organizacji pozarządowej jest trudno przestawić się na myślenie już nie kategoriach dofinansowania, ale w kategoriach konkurencji na rynku kontrolowania kosztów i zwiększania sprzedaży.

Z kolei, pojawiają się biznesowe przedsięwzięcia systemów KŁŻ, które usiłują zagospodarować potrzeby konsumentów poszukujących żywności wiadomego pochodzenia. Te z kolei, z biegiem czasu wykluczają małe gospodarstwa ponieważ większe gospodarstwa mogą zapewnić ciągłość i jakość dostaw. Oznacza to, że publiczne wsparcie dla rozwoju systemów KŁŻ powinno być skierowane do inicjatyw i przedsięwzięć, które angażują małe gospodarstwa, często wyprowadzając je z tzw. „szarej strefy”. Większe gospodarstwa rolne są w stanie sobie poradzić na rynku pod warunkiem, że podejmą współpracę z innymi gospodarstwami.

Innowacje finansowe dla Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ)

Ekspertyza dotycząca innowacji dla sektora KŁŻ składa się z dwóch głównych części:

  • w pierwszej przedstawiono przegląd aktualnie dostępnych instrumentów, które mogą być wykorzystywane przez małe gospodarstwa w sposób pozwalający na rozwój systemów KŁŻ;
  • w drugiej dokonano przeglądu innowacji finansowych, wraz z przedstawieniem wizji ich wykorzystania w taki sposób, aby stworzyć nowatorskie zaplecze finansowe dla systemów KŁŻ.

Przewodnik po dotacjach i pożyczkach został opracowany z myślą o producentach działających w ramach systemu KŁŻ. Są to rolnicy i drobni przetwórcy, którzy dostarczają swoje produkty do Klubów Zakupowych oraz do innych kanałów dystrybucji. Celem analizy jest przedstawienie wachlarza dostępnych możliwości dotyczących otrzymania wsparcia finansowego na rozwój działalności produkcyjnej oraz sprzedażowej. Analiza produktów finansowych na szczeblu regionalnym została opracowana na podstawie danych z województwa małopolskiego. Należy zaznaczyć, że celem przedstawionej analizy nie jest szczegółowe opisanie dostępnych ofert a raczej wskazanie źródeł dostępnych narzędzi.

Dotacje mają charakter bezzwrotny, a środki na nie pochodzą z budżetu Unii Europejskiej oraz państwowego. Starając się o dotację można otrzymać częściowe wsparcie finansowe na realizację projektu wpisującego się w założenia danego programu i działania. Poniżej opisane zostaną wybrane działania oraz poddziałania. Przedstawione będą również oferty organizacji i banków, które mają w swojej ofercie kredyty oraz pożyczki dla rolników i producentów.

Druga część dokumentu polega na przedstawieniu głównych założeń systemu wsparcia finansowo- logistyczno-sprzedażowego dostosowanego do potrzeb, uwarunkowań oraz możliwości małych producentów żywności współtworzących systemy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) – systemy produkcji, przetwórstwa, dystrybucji i sprzedaży żywności, które skracają „odległość” pomiędzy producentem a konsumentem. Przyczyniając się do rozwoju systemów KŁŻ w Polsce, rozwiązania wypracowane i wdrożone w oparciu o przedstawione wytyczne poprawią kondycję
społeczno-gospodarczą małych gospodarstw rolnych i małych producentów żywności, zapewniając tym samym konsumentom dostęp do lokalnie wytwarzanych, jakościowych produktów żywnościowych wiadomego pochodzenia.

Oczekiwany rezultat stanowi przetestowany i wdrożony pilotażowo system FinTech dla KŁŻ – nowoczesny system dostarczania usług finansowo-logistyczno-sprzedażowych dla zwiększenia efektywności produkcji, przetwarzania i wprowadzania do obrotu nieprzetworzonych i przetworzonych produktów spożywczych przez małe gospodarstwa rolne i małych przetwórców, działających w systemach KŁŻ na terenie całego kraju.

System FinTech dla KŁŻ miałby za zadanie ułatwić dostęp do rozwiązań finansowych i produktów finansowych dopasowanych do potrzeb, uwarunkowań i możliwości małych producentów oraz ograniczenie kosztów i zwiększenie obrotów dzięki zwiększonej partycypacji w zbiorowych rozwiązaniach logistycznych, marketingowych i sprzedażowych wypracowanych na poziomie systemu KŁŻ. Tworząc system FinTech dla KŁŻ należy wykorzystać i połączy najnowsze rozwiązania z 3 dziedzin nauki: (1) Zarządzanie – Innowacje organizacyjne: skracanie łańcuchów dostaw żywności tzw. systemy KŁŻ: (2) Informatyka – Innowacje informatycznie – aplikacje mobilne, inteligentne oraz nowe możliwości Internetu; oraz (3) Finanse – innowacyjne produkty i usługi finansowe.

Należałoby przeprowadzić interdyscyplinarne prace badawcze polegające na określeniu parametrów dla zaprojektowania systemu FinTech dla KŁŻ oraz prace wdrożeniowe polegające na stworzeniu, przetestowaniu i wdrożeniu systemu FinTech dla KŁŻ w wybranych systemach KŁŻ jako nowy element systemu doradztwa rolniczego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. System FinTech dla KŁŻ ma być uzupełnieniem i poszerzeniem aktualnie dostępnych instrumentów finansowych (w tym dotacji, dopłat itp.) oraz tych, które będą wdrażane w ramach Wspólnej Polityce Rolnej po roku 2020.

Prezentowana koncepcja odpowiada na wytyczne, które przyjęła Rada Ministrów RP 16 maja 2017, zatwierdzając priorytet systemów KŁŻ w dokumencie pt. Wspólna Polityka Rolna po 2020 roku – Polskie Priorytety.

Eko-technologie dla KŁŻ dla potrzeb kampanii (wyzwania i rozwiązania w zakresie wykorzystania eko-technologii w systemach KŁŻ w Polsce)

Problematyka ekotechnologii dla KŁŻ wymaga zdefiniowania samego pojęcia. Brakuje jednoznacznej definicji ekotechnologii, jednak wydaje się, że najbliższe prawdzie jest podejście wywodzące się z ekologii społecznej (social ecology), która z jednej strony wychodzi z założenia ograniczenia nierówności w samym społeczeństwie, z drugiej zaś postuluje harmonię społeczeństwa z przyrodą[1].  Na chwilę obecną przedstawiana wizja jest może zbyt futurystyczna, zakłada bowiem, że eko-technologia wykorzystywałaby odnawialne zasoby przyrody – energię słoneczną i wiatr, pływy i cieki wodne, różnice temperatur powierzchni Ziemi oraz obfitujące wokół nas zasoby wodoru jako paliwo – ażeby zaopatrzyć eko-społeczność w surowce nie powodujące zanieczyszczenia czy też odpady nadające się do ponownego wykorzystania.

W niniejszym opracowaniu nie chcemy zbyt wybiegać w przyszłość, lecz skupimy się na już dostępnych lub rozwijanych rozwiązaniach, które są lub mogą być powszechnie dostępne. Rozwój systemów KŁŻ z założenia dotyczy wielu rozproszonych środowisk. Wielką szansą dla nich jest obserwowany obecnie rozwój ekonomii współdzielenia, która umożliwia dostęp do technologii niedostępnych dotychczas dla małych „graczy”. Pozwala ona na wspólne korzystanie z najnowszych rozwiązań techniki, na które nie byłoby stać każdego pojedynczego uczestnika systemy. To w pewien sposób niweluje przewagę wielkich, bogatych korporacji, które z racji swojej wielkości i dostępności do zasobów zdobywały przewagę stanowiącą barierę nie do pokonania dla pozostałych uczestników rynku. Problematyka ekotechnologii ściśle wiąże się z zaopatrzeniem w energię, w szczególności z wykorzystaniem energii odnawialnej.

Strategia na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju zakłada w tym zakresie szeroko zakrojone działania. Zgodnie z SOR nowoczesny sektor energetyczny stanowi warunek dla zapewnienia Polsce bezpieczeństwa energetycznego oraz konkurencyjnej i efektywnej gospodarki. Do osiągnięcia tak postawionego celu niezbędne jest również tworzenie rozwiązań na rzecz modernizacji i rozbudowy sieci wytwarzania, przesyłu i dystrybucji energii, a także produkcji energii na poziomie gospodarstw. Efektem działań inwestycyjnych, modernizacyjnych oraz poszukiwań nowych źródeł energii, także odnawialnych będzie stabilność, dywersyfikacja i niezawodność dostaw energii oraz większa niezależność energetyczna kraju. Strategia zakłada także wspieranie odnawialnych źródeł energii, ze szczególnym uwzględnieniem rodzimych zasobów, takich jak geotermia i biomasa.

Podsumowując, ekotechnologie stanowią swego rodzaju nowe podejście do wytwarzania, zapewnienia równowagi w relacji produktywność, efektywność produkcji – środowisko naturalne. Z punktu widzenia KŁŻ należy popatrzeć dwutorowo. Z jednej strony do ekotechnologii można zaliczyć sam system KŁŻ. Pozwala on z założenia skrócić łańcuchy dostaw do odbiorcy końcowego, przez co są wspierane naturalne, ekstensywne sposoby wytwarzania żywności. Dzięki odpowiedniej organizacji tego systemu, w szczególności wykorzystaniu odpowiednich narzędzi logistycznych i finansowych może zostać stworzona efektywna struktura spełniająca kryteria najnowszych ekotechnologii.  W ramach samego systemu można i należy wykorzystywać najnowsze zdobycze techniki, poprawiające efektywność wytwarzania, pozwalające na opłacalne przetwórstwo rolno – spożywcze, bez utraty wszelkich walorów smakowych oraz związanych z naturalnym charakterem wytwarzanych produktów.

Przegląd inspirujących przykładów systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) z innych krajów unii europejskiej dla potrzeb kampanii Wiedz i mądrze jedz

Systemy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) to przede wszystkim systemy sprzedaży zbiorowej, w których konsument ma możliwość zakupu produktów żywnościowych wprost od określonego producenta, związanego z określoną miejscowością lub regionem. W dużej mierze, sukces określonego systemu sprzedaży opiera się na wykreowaniu zaufania do produktów, producentów i regionów ich pochodzenia. Sprzedaż wyróżnia się tym, że nie jest anonimowa ponieważ wytwarza się relacja osobista pomiędzy producentem a konsumentem. Konsument ma zaufanie do jakości i autentyczności produktu ponieważ zna producenta, natomiast producent zapewnia sobie stały zbyt dla swoich produktów.

Pomimo faktu, że nie ma jednego modelu czy wzorca systemu sprzedaży KŁŻ w państwach Unii Europejskiej, można wyróżnić szereg kategorii czy typów, wielu z których występuje również w Polsce. Opracowanie przedstawia inspirujące przykłady form sprzedaży praktykowanych w zakresie KŁŻ, w następujących kategoriach: targi, sprzedaż w gospodarstwie, zbiorowe punkty sprzedaży, systemy paczkowo/koszykowe, grupy konsumenckie, sprzedaż wspierana przez społeczeństwo oraz sprzedaż internetowa.

Przedstawione i omówione są przepisy regulujące sprzedaż bezpośrednią jako podstawy rozwoju systemów KŁŻ w wybranych krajach Unii Europejskiej (Niemcy, Francja, Włochy, Słowacja, Węgry, Rumunia).

Mając na uwadze doświadczenia Europejskie, największa bariera i szansa dla rozwoju systemów KŁŻ wiąże się z rozwiązaniem kwestii zborowej sprzedaży. Chodzi tu o rozwiązania organizacyjne, które umożliwią rolnikom w Polsce podejmować wspólne działania w zakresie produkcji, przetwórstwa, logistyki oraz kanałów dystrybucji. Wydaje się, że innowacje informatyczne w zakresie logistyki i sprzedaży są najbardziej pożądane, a punkty sprzedaży zbiorowej (PSZ), które się aktualnie dynamicznie rozwijają we Francji, najbardziej obiecująca forma skalowania systemów KŁŻ w Polsce pod względem liczby producentów i konsumentów zaangażowanych, różnorodności asortymentu produktów oferowanych na sprzedaż oraz wolumenu sprzedaży. Rozwój i wdrażanie rozwiązań zbiorowej sprzedaży wymaga zmian legislacyjnych w Polsce, które umożliwiłby rolnikom sprzedawać produkty innych rolników zrzeszonych w określonym systemie KŁŻ.

Innowacje informatyczne dla systemów KŁŻ. Wyzwania i rozwiązania w zakresie wykorzystania technologii IT oraz internetu w rozwoju (‘skalowaniu’) systemów KŁŻ oraz kanałów dystrybucji

W opracowaniu przedstawiono najbardziej aktualne rozwiązania informatyczne stosowane dla wsparcia różnych systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) w Europie oraz w Azji, USA, Australii i krajach afrykańskich. Jakie wnioski z tego przeglądu mogą być interesujące dla polskich odbiorców kampanii informacyjnej na temat Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności?

  1. Informacja o internetowych platformach zakupowych, które pozwalają rolnikom oferować produkty w Internecie, a indywidualnym konsumentom nabywać produkty bezpośrednio od konkretnego rolnika.
  2. Powiązanie rosnącej skali zakupów bezpośrednich żywności realizowanych w oparciu o te platformy internetowe, ze wzrostem rentowności tradycyjnych, rodzinnych gospodarstw rolnych i drobnych producentów żywności.
  3. Informacja o możliwości zastosowania technologii rozproszonego rejestru (technologii blockchain) do rozwiązywania problemów logistycznych lokalnych rynków żywności i budowania sieci drobnych rolników i indywidualnych konsumentów w celu realizowania transakcji w sprzedaży bezpośredniej. Dotyczy to innowacyjnych sieci równorzędnych, w których:
  4. realizowane są transakcje bez pośredników,
  5. gdzie można śledzić pochodzenie żywności od „gospodarstwa do widelca”,
  6. w których można realizować funkcje logistyczne bez uciekania się do pośrednictwa firm transportowych i dokonywania wydatków inwestycyjnych, a także
  7. które rosną w sposób spontaniczny bez potrzeby centralnego zarządzania.

Skupienie się na tych trzech – nowych w Polsce – zjawiskach stanowi zalecenie dla realizatorów kampanii informacyjnej KŁŻ.

  1. Internetowe platformy zakupowe w Polsce najlepiej przedstawić na funkcjonujących przykładach: lokalnyrolnik.pl i http://zakupy.koszyklisiecki.pl  i powiązanych z tymi platformami grupach zakupowych.
  2. Efekty gospodarcze sprzedaży z tradycyjnych gospodarstw, rosnącej w wyniku korzystania z platform internetowych, najlepiej oprzeć na wywiadach z rolnikami uczestniczącymi w sieciach Lokalny Rolnik, czy Produkt Lokalny z Małopolski.
  3. Informacje o projekcie zastosowania technologii blockchain i lokalizacji przy pomocy urządzeń mobilnych do rozwiązania fundamentalnych problemów logistycznych lokalnego rynku rolnego można przedstawić na przykładzie projektu „Kolaboratywna Logistyka” przygotowywanego w Krakowie w powiązaniu z przedsięwzięciem „Produkt Lokalny z Małopolski”, Klubami Zakupowymi i platformą zakupową IT PLM.

W tej części prezentacji należy zwrócić uwagę na to, że nowe technologie: prywatne sieci P-2-P wykorzystujące rozproszony rejestr (blockchain) i mobilną geolokację tworzą możliwość zupełnie nowych sposobów realizacji zadań opartych na  (a) ekonomii współpracy, (b) ekonomii współdzielenia i (c) ekonomii o obiegu zamkniętym.

Powyższą problematykę należałoby w kampanii powiązać z informacjami o projektach dotyczących rozwiązań informatycznych z rodziny FinTech dedykowanych dla drobnych gospodarstw rolnych, również opartych na najnowszych technologiach informatycznych. Przykładem takich przyszłościowych rozwiązań FinTech dla drobnych rolników jest Ricult [http://www.ricult.com/].

Recenzje filmów w kampanii "Wiedz i mądrze jedz"

Cykl 10 filmów w serii pt. „Wiedz i Mądrze Jedz”, które wyemitowano na ogólnopolskiej antenie TVP3 zwraca uwagę na ważne i pozytywne zjawisko występujące w naszym kraju – coraz większa liczba rolników chce wytwarzać i sprzedawać swoje produkty bezpośrednio konsumentom,  a konsumenci coraz częściej poszukują możliwości zakupu wprost od rolnika. Cykl przedstawia zjawisko tzw. Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) jako pewnego rodzaju ruch społeczny, który rośnie w siłę, dzięki sprzyjającym zmianom legislacyjnym.

Filmy poruszają mnóstwo tematów związanych z problematyką systemów KŁŻ i pokazują na konkretnych przykładach, że osiągnięcie skali w sensie liczby zaangażowanych producentów i konsumentów oraz wolumenu sprzedaży, nie jest sprawą prostą. Pokazanie złożoności tematu poprzez pryzmat tych, którzy uczestniczą w systemach KŁŻ i z nich korzystają jest właściwym podejściem do tematu, który jest dla wielu wciąż mało czytelny. Jest to istotne, ponieważ wielu konsumentów w ogóle nie myśli o tym, skąd pochodzi żywność – i jest ona najczęściej kupowana w supermarketach.

Oceniając cykl pozytywnie, należy jednak zwrócić uwagą na jego słabości:

  1. Odcinki są nierówne i nie w każdym z odcinków jest jasne, dlaczego dany temat jest omawiany. By przypomnieć oglądającym, że temat wiodący to problematyka systemów KŁŻ byłoby wskazane, by w każdym odcinku wystąpił producent, konsument i organizator, czyli Ci, którzy współtworzą określony system KŁŻ.

 

  1. Rola samorządów w propagowaniu systemów KŁŻ jest raczej pominięta, jednak jest ona kluczowa dla rozwoju systemów KŁŻ. To gminy często odgrywają kluczową rolę w udostępnianiu targowisk, propagowaniu marek lokalnych, czy też w organizowaniu inkubatorów kuchennych. W przyszłych edycjach cyklu warto opowiedzieć więcej o roli samorządów.

 

  1. Tematy związane z ekologią również nie są eksponowane, a stanowią przecież podstawę dla konkurencyjności na rynku – metody produkcji, ograniczanie odległości transportu żywności, środków chemicznych, odpadów czy też opakowań, zapewnienie dostępu do czystej wody.

 

  1. W wielu odcinakach odnoszono się do kłopotliwych przepisów i biurokracji, jednak nie pokazano punktu widzenia służb zapewniających bezpieczeństwo żywności, który mógłby pokazać czemu i komu służą te przepisy. Jak postrzegają Krótkie Łańcuchy inspektorzy Sanepidu czy też Weterynarii? Czy żywność wyprodukowana i sprzedawana bezpośrednio jest bezpieczna? Jakie są zagrożenia?

 

  1. Punkt widzenia konsumenta również nie jest wyeksponowany. Dlaczego konsumenci deklarują zazwyczaj chęć kupowania żywności wprost od rolnika czy małego producenta, a kupują w dużej mierze w marketach? Czy systemy KŁŻ mogą coś zmienić w tym zakresie?

 

  1. Programy skupiają się w dużej mierze na osobach, które osiągnęły sukces poprzez tworzenie własnych zindywidualizowanych systemów KŁŻ. Osoby te są zazwyczaj przedsiębiorcze, inspirujące i wyjątkowe – jednak na ile jest to recepta czy wzór dla większości małych rolników w Polsce, którzy chcieliby przetwarzać i sprzedawać swoje produkty konsumentom – ale nie wiedzą od czego zacząć? Stosunkowo mało eksponowane są zbiorowe rozwiązania, takie jak Koszyk Lisiecki, o znaczeniu których przekonuje Minister Ardanowski. Programy nie pokazały spółdzielni czy też kooperatyw spożywczych, a sprzedaż internetowa, która kształtuje dziś zachowania konsumentów, nie została wskazana jako zjawisko, z którym może wiązać się przyszłość systemów KŁŻ. Obecnie w Polsce funkcjonują różne portale internetowe, za pośrednictwem których można kupować produkty od rolników. Z kolei supermarkety coraz bardziej eksponują „lokalność” i pochodzenie produktów, które sprzedają. Jaki wpływ będzie miało to zjawisko na rozwój systemów KŁŻ w Polsce? Czy może są one skazane z założenia na pozostawanie na marginesie?

 

  1. Temat innowacji przewijał się przez cały cykl programów i w niektórych odcinkach rola naukowców jest eksponowana (odcinek 3 i 9), ale dla oglądającego nie do końca jest jasne jakie innowacje są potrzebne, by systemy KŁŻ rozwijały się w Polsce. Warto byłoby poświęcić więcej uwagi problematyce innowacji, w szczególności mając na uwadze zapowiedzi Ministerstwa Rolnictwa, że będzie ono wspierać innowacyjność, by zwiększyć rolę i oddziaływanie systemów KŁŻ w Polsce.

 

  1. Niektóre obszary Polski, w których jest wiele inicjatyw systemów KŁŻ (np. Dolnośląskie, Lubelskie, Warmińsko-Mazurskie, Podkarpackie) nie zostały pokazane w programach.

 

Zdaniem recenzenta, cykl „Wiedz i Mądrze Jedz” spełnia oczekiwania. Programy są ciekawe, zwracają uwagę na złożoność tematyki KŁŻ. Warto serię kontynuować, uwzględniając powyższe uwagi.

 

 

 

 

1-recenzja

2-recenzja

3-recenzja

4-recenzja

5-recenzja

6-recenzja

7-recenzja

8-recenzja

9-recenzja

10-recenzja

Osoby zainteresowane pełną treścią ww ekspertyz prosimy o kontakt email: kontakt@prostoodrolnika.pl

Systemy KŁZ to przede wszystkim dobre praktyki organizacyjne, które łączą wielu producentów z wieloma konsumentami w sposób bezpośredni, dostarczając produkty żywnościowe z pola do talerza, zapewniając przy tym autentyczność i jakość produktów.

 

DOBRA PRAKTYKA KLUBU ZAKUPOWEGO W KŁŻ, WSPOMAGANA NARZĘDZIEM INFORMATYCZNYM IT PLM, to przykład formuły łączenia producentów i konsumentów w określonym obszarze geograficznym, które może być z powodzeniem powielany w innych lokalizacjach. Dobre praktyki są omówione na przykładzie Klubu Zakupowego Koszyk Lisiecki, który funkcjonuje od 5 lat w gminie Liszki.

Pobierz opracowanie
Pobierz streszczenie

Testowa wersja oprogramowania IT PLM dla zarządzania Klubem Zakupowym wraz z instrukcją jest dostępna pod linkiem: https://prostoodrolnika.pl/dla-organizatorow/

 

 

DOBRA PRAKTYKA KŁŻ W GASTRONOMII – Dobra praktyka Centrum Lokalnej Kultury Kulinarnej (CLKK) czy bistro oparte na żywności lokalnej i wspomagane narzędziem informatycznym ACS, to przykład formuły łączenia producentów i konsumentów poprzez przedsięwzięcie kulinarne, które może być z powodzeniem powielane w innych lokalizacjach. Dobre praktyki są omówione na przykładzie CLKK Marchewka Bistro, które funkcjonuje od 5 lat w Nowohuckim Centrum Kultury w Krakowie.

Pobierz opracowanie
Pobierz streszczenie

 

Dostęp do testowej wersja oprogramowania ACS dla zarządzania CLKK jest dostępna pod linkiem: https://prostoodrolnika.pl/dla-organizatorow/

 

 

 

Kompendium dobrych praktyk KŁŻ przedstawia przegląd różnych rozwiązań organizacyjnych dla KŁZ, które są już praktykowane w Polsce i zagranicą. Nie ma jednego idealnego modelu czy rozwiązania. Natomiast organizatorzy inicjatyw KŁZ mogą i powinni opracowywać swoje własne rozwiązania organizacyjne, korzystając z doświadczeń i rozwiązań, które się sprawdzają na rynku. Każda skuteczna inicjatywa lub przedsięwzięcie KŁZ opiera się nie tylko na skutecznym dopasowywaniu dostępnych rozwiązań do określonych uwarunkowań, ograniczeń i możliwości organizatorów, ale na wypracowywaniu swoich własnych autorskich rozwiązań. Doświadczenia z KŁZ wykazuję, że rozwiązania informatyczne są niezbędne dla osiągnięcia skali i trwałości w prowadzonej działalności.

Pobierz opracowanie 
Pobierz streszczenie

 

Klub Zakupowy

Klub Zakupowy – streszczenie

Dobre praktyki w gastronomii

Dobre praktyki w gastronomii – streszczenie

Kompendium dobrych praktyk

Kompendium dobrych praktyk – streszczenie

Zapraszamy na WEBINARY

w serii: INNOWACJE DLA ROZWOJU SYSTEMÓW KRÓTKICH ŁAŃCUCHÓW DOSTAW (KŁŻ)

 

#1 Webinar pt. Plusy i minusy zmian prawnych w zakresie „sprzedaży bezpośredniej” dla rozwoju systemów KŁŻ.

Zmiany prawne w ostatnich latach regulujące sprzedaż bezpośrednią są wciąż mało znane i doceniane wśród rolników oraz konsumentów. Webinar będzie okazją do omówienia potencjału oraz realiów nowych możliwości prawnych w zakresie sprzedaży bezpośredniej w Polsce w odniesieniu do zmian zachodzących na rynku żywności oraz ich konsekwencji dla rolników, przetwórców i konsumentów.

  • Jakie są plusy i minusy przepisów regulujących sprzedaż bezpośrednią, w szczególności Rolniczy Handel Detaliczny (RHD), Sprzedaż Marginalna Lokalna Ograniczona (MLO)?
  • Jakie są realia sprzedaży bezpośredniej na zmieniającym się rynku spożywczym?
  • W jakim stopniu i w jakiej formie współpraca się opłaca?
Część 1  31.07.2019 – Podsumowanie
Część 2  02.10.2019 – Podsumowanie

 

#2 Webinar pt. Innowacje dla przezwyciężeniu barier dla rozwoju systemów KŁŻ.

Istota trwałości oddziaływania systemów KŁŻ to osiągnięcie efektu skali. Webinar będzie okazją do omówienia kwestii osiągnięcia efektu zbiorowego w sprzedaży bezpośredniej, który zapewnienia korzyści dla partycypujących indywidualnych producentów, działających w formule nieprzemysłowej oraz korzyści dla konsumentów poszukujących autentycznego, jakościowego, smacznego jedzenia. Potrzebne są innowacyjne rozwiązania „skalowalności” w zakresie organizacji produkcji, przetwórstwa, logistyki oraz sprzedaży. W dyskusji uwzględnimy również kwestię potencjalnych korzyści dla małych gospodarstw, działających w tzw. szarej strefie.

  • Jakie są najważniejsze bariery dla rozwoju systemów KŁŻ? Jakie innowacje są najbardziej pożądane?
  • Jakie są nowe możliwości informatyczne/cyfrowe dla rozwoju systemów KŁŻ?
  • Dlaczego logistyka jest wskazywana jako najistotniejsza bariera dla rozwoju KŁŻ? Jak są najbardziej obiecujące rozwiązania
10.10.2019 – Podsumowanie
24.10.2019 – Podsumowanie
Prosto od rolnika

Poznaj smak naszych produktów lokalnych!

Ogólnopolska kampania na rzecz KRÓTKICH ŁAŃCUCHÓW DOSTAW ŻYWNOŚCI

Kontakt

Redakcja +48 601 402 117

Społeczności