W naszej bazie wiedzy znajdziecie wyjaśnienie najważniejszych pojęć dotyczących specyfiki projektu oraz obszarów z nim związanych.

Produkt regionalny

Określany jest też jako produkt „znanego pochodzenia” – to produkt spożywczy, który może być sprzedawany w krajach całej Unii Europejskiej. Jest objęty systemem ochrony i promocji produktów charakteryzujących się tradycyjną, unikatową i charakterystyczną dla danego miejsca metodą produkcji. Daje on pewność konsumentom, że kupują  żywność o unikatowych walorach smakowych oraz bardzo wysokiej jakości. By ułatwić identyfikację i wybór poszczególnych wyrobów stosuje się specjalne oznaczenia: Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne oraz Gwarantowana Tradycyjna Specjalność. Podstawą prawną funkcjonowania  tego systemu w Unii Europejskiej jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych (Dz. U. L 343 z 14.12.2012, str. 1).

ChNP – Chroniona Nazwa Pochodzenia

Może być przyznana tylko  produktowi pochodzącemu z określonego miejsca lub regionu, a jego jakość lub cechy charakterystyczne są w istotnej lub wyłącznej mierze zasługą szczególnego środowiska geograficznego  oraz, co ważne,  wszystkie etapy produkcji odbywają się na tym właśnie obszarze. W Małopolsce takie oznaczenia posiadają: bryndza podhalańska, oscypek, redykołka, karp zatorski i fasola Piękny Jaś z Doliny Dunajca.

ChOG – Chronione Oznaczenie Geograficzne

Może być przyznane produktowi  także pochodzącemu z określonego miejsca lub regionu, którego renoma lub inna cecha charakterystyczna w głównej mierze wynika z tego właśnie pochodzenia, ale tylko co najmniej jedna faza wytwarzania  musi odbywać  się na tym terenie. W Małopolsce takie oznaczenie posiadają: suska sechlońska, kiełbasa Lisiecka, obwarzanek krakowski, chleb prądnicki, jabłka łąckie, jagnięcina podhalańska.

GTS – Gwarantowana Tradycyjna Specjalność

Oznacza, że produkt musi posiadać „specyficzny charakter”, to znaczy cechę lub zespół cech, które wyraźnie odróżniają go od innych, należących do tej samej  kategorii spożywczej. Musi być wytwarzany przy użyciu tradycyjnych surowców lub charakteryzować się tradycyjnym składem, lub sposobem produkcji ale nie musi być  powiązany z żadnym szczególnym obszarem. Do takich produktów należą np. miody pitne produkowane w całej Polsce, czy kiełbasy  myśliwska i jałowcowa. W sumie w Polsce zarejestrowanych jest 36 produktów regionalnych z czego 11 pochodzi z Małopolski.

Produkt tradycyjny

Listę produktów tradycyjnych prowadzi Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wnioski o wpis produktu na Listę Produktów Tradycyjnych przyjmują Marszałkowie Województw. Pozytywnie zweryfikowane wnioski przesyłane są do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Obecnie liczy ona 1234 produktów z czego 110 pochodzi z Małopolski. Prowadzenie Listy Produktów Tradycyjnych ma na celu rozpowszechnianie informacji dotyczących wytwarzania produktów tradycyjnych oraz rozwijania wiedzy konsumentów na temat tradycyjnej żywności i dziedzictwa kulturowego regionu. Prawo do wpisu na Listę Produktów Tradycyjnych mają produkty, które charakteryzują się tradycyjną, ugruntowaną w czasie metodą wytwarzania, których jakość lub wyjątkowe cechy i właściwości wynikają ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Podstawą rejestracji jest tradycja wytwarzania, minimum 25 lat, i szczególna oraz niepowtarzalna jakość związana z historycznie ugruntowanymi przepisami, metodami produkcji i sposobami przetwarzania czy dojrzewania żywności, które gwarantują wysoką jakość otrzymanego produktu. Lista Produktów Tradycyjnych  jest przewodnikiem po regionalnej kuchni polskiej, a także skarbnicą informacji na temat tradycji, sposobów wytwarzania oraz wyjątkowych walorów najstarszych przysmaków. Listę wszystkich polskich produktów tradycyjnych można zobaczyć na stronie MRiRW.

MOL

Oznacza działalność marginalną, lokalną i ograniczoną. Dotyczy wytwarzania i  sprzedaży tzw. konsumentom końcowym niewielkiej ilości  przetworzonych produktów tylko pochodzenia zwierzęcego . Są to produkty mleczne, przetworzone produkty rybołówstwa, surowe wyroby mięsne, a także gotowe potrawy z mięsa. Zasady prowadzenia tego typu produkcji reguluje Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków uznania działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (Dz. U. z dnia 12 stycznia 2007 r.). Między innymi wyznaczone tu zostały dopuszczalne limity sprzedaży poszczególnych produktów. W odróżnieniu od „sprzedaży bezpośredniej” nie ma tu obowiązku ograniczania działalności do produktów pozyskanych tylko z własnego gospodarstwa. Ponadto produkcja obejmuje produkty pochodzenia zwierzęcego również przetworzone, w przeciwieństwie do „sprzedaży bezpośredniej”, gdzie działalność ogranicza się do produktów nieprzetworzonych i przetworzonych w niewielkim stopniu. Na przykład, sprzedaż surowego mleka i surowej śmietany to sprzedaż bezpośrednia, natomiast sprzedaż wytworzonego z nich sera bądź masła to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona. Sprzedaż tuszek drobiowych to sprzedaż bezpośrednia, jednak rozbiór tych tuszek i sprzedaż elementów to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona, która wymaga rejestracji działalności gospodarczej wraz ze wszystkimi  płynącymi z tego tytułu obowiązkami. Działalność typu MOL ograniczona jest terytorialnie tzn. sprzedaż prowadzona może być tylko na terenie konkretnego województwa, gdzie działalność jest zarejestrowana oraz województw ościennych. Prowadzący te działalność przedsiębiorca może sam sprzedawać swoje produkty konsumentom końcowym lub prowadzić dostawy części swojej produkcji ale wyłącznie do innych zakładów detalicznych , nie może natomiast być dostawcą do zakładów produkcyjnych.

HACCP

Skrót od Hazard Analysis and Critical Control Points, polskie tłumaczenie System Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli, stworzony został ponad pół wieku temu dla NASA. System ten miał zagwarantować bezpieczną żywność dla pierwszych kosmonautów. Gdy sprawdził się w kosmosie, zainteresowała się nim Światowa Organizacja Zdrowia. W latach 80-tych eksperci WHO uznali go za istotne narzędzie w nadzorze nad produkcją żywności, a w 1993 roku zasady jego stosowania zostały określone przez najwyższe gremium – komisję Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius). Obecnie obowiązek wdrożenia i korzystania z systemu HACCP ciąży na wszystkich „operatorach żywności” poza tzw. produkcją pierwotną (czyli uprawą roślin lub chowem i hodowlą zwierząt, łowiectwem, rybołówstwem i zbieraniem runa leśnego). Wynika to z zapisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych. Przepisy te zaczęły obowiązywać w Polsce od 1 stycznia 2006 roku. W systemie HACCP chodzi przede wszystkim o zapobieganie zagrożeniom, które mogą pojawić się na różnych etapach produkcji i dystrybucji żywności . Każdy przedsiębiorca musi stworzyć niejako swój system dostosowany do indywidualnych warunków. Ważne jest bowiem, że HACCP to system polegający na samokontroli. Firma sama decyduje, które momenty w produkcji lub sprzedaży wiążą się z zagrożeniem dla żywności, są to właśnie krytyczne punkty kontroli. Zagrożenie określane jest dzięki obserwacji każdego etapu procesu produkowania żywności pod kątem możliwości wystąpienia  niebezpiecznych zjawisk przynoszących szkodę  konsumentowi. Wyróżnia się trzy rodzaje zagrożeń: mikrobiologiczne (bakterie, wirusy), fizyczne (szkło, piasek) oraz chemicznych (środki ochrony roślin, detergenty). Po ustaleniu takich krytycznych punktów kontroli firma musi określić jak zamierza nadzorować swoją produkcję i dystrybucję żywności aby nie dopuścić do wystąpienia zdefiniowanych zagrożeń oraz co zrobi , gdy jednak do takiego zagrożenia dojdzie.

REDD

Skrót od Le Réseau Echanges – Développement Durable, czyli sieć  wymiany –stałego rozwoju, jest organizacją pozarządową działającą w Szwajcarii od 1993 roku. Stowarzyszenie jest ekspertem w dziedzinie organizacji i zarządzania sieciami rolono – spożywczymi, certyfikacji i strategii marketingowych. Inicjuje i wspiera projekty na całym świecie, które służą wytwarzaniu zdrowej żywności z zachowaniem zasad zrównoważonego rozwoju rolnictwa. REDD wspiera swoją wiedzą i doświadczeniem rolników,gminy wiejskie oraz instytucje rządowe i pozarządowe działające na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Główną zasadą jaką kieruje się REDD jest uwzględnianie warunków lokalnych i oferowanie rozwiązań dostosowanych do konkretnych potrzeb państwa lub regionu , w którym wspierany przez REDD projekt jest prowadzony.W ramach partnerstwa w projekcie Produkt Lokalny Małopolska szwajcarskie REDD zorganizowało w Krakowie trzydniowe seminarium poświęcone sprzedaży produktów lokalnych, w którym udział wzięli przedstawiciele Fundacji Partnerstwo dla Środowiska, partnerzy lokalni i regionalni projektu oraz rolnicy biorący w nim udział. Dwudziestu małopolskich rolników mogło też  osobiście poznać organizację  sprzedaży produktów lokalnych w Szwajcarii. Służyła temu czterodniowa wizyta studyjna, której celem było zapoznanie się polskiej delegacji z lokalnymi systemami  dystrybucji produktów, systemami kontroli jakości i modelami współpracy rolników i przetwórców służących jak najlepszemu docieraniu do odbiorców.

Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich

Określenie to często pojawia się w oficjalnych dokumentach, tekstach publicystycznych, czy opisach różnego rodzaju projektów skierowanych do mieszkańców wsi. Wszelkie działania, których celem jest zrównoważony rozwój obszarów wiejskich,  inaczej mówiąc trwały, harmonijny, muszą uwzględniać trzy elementy. Po pierwsze, rozwój ekonomiczny, czyli gospodarczy, polegający na rozwoju gospodarstw rolnych , ale także małej przedsiębiorczości na obszarach wiejskich, związanych z działalnością rolniczą i poza rolniczą.  Po drugie , rozwój społeczny, czyli m.in. budowa, utrzymywanie szkół, przedszkoli,ośrodków służby zdrowia, ale także infrastruktury, budowa dróg ,chodników, boisk sportowych.  Te dwa elementy muszą natomiast uwzględniać element trzeci , czyli ochronę środowiska- ochronę krajobrazu, gleby, wody.

Nie znalazłeś interesującego Cię pojęcia? Napisz do nas na Facebooku.

Potencjał i rola systemu doradztwa rolniczego w propagowaniu systemów krótkich łańcuchów żywności dla potrzeb Kampanii „Wiedz i Mądrze Jedz”

Zdrowa, lokalnie wytwarzana żywność oraz tradycyjne smaki zyskują w ostatnich latach coraz bardziej na popularności. Im bardziej zalewa nas żywność produkowana masowo i sprzedawana w wielkich sklepach, tym bardziej poszukujemy produktów lokalnych, tradycyjnych potraw, starych przepisów, naturalnych smaków. Konsumenci coraz częściej doceniają walory tradycyjnej żywności oraz bezpośredni kontakt z jej wytwórcami. Istnieje wiele gospodarstw wytwarzających lokalne produkty i przetwory żywnościowe nie tylko na potrzeby własne, ale też do bezpośredniej sprzedaży na lokalnym rynku. Problemem staje się jednak dostępność tych produktów dla bezpośredniego konsumenta.

Ośrodki doradztwa rolniczego od początku swojego istnienia zajmowały się żywieniem i żywnością, najpierw poprzez wspieranie tzw. wiejskiego gospodarstwa domowego, udzielanie porad pojedynczym osobom (głównie kobietom), jak i prowadząc szkolenia i poradnictwo grupowe dla kół gospodyń wiejskich. W ostatnich 30 latach ośrodki zaangażowały się w promocję w Polsce agroturystyki i produktów tradycyjnych organizując szereg targów, wydarzeń promocyjnych, a szczególnie przyczyniając się do wpisywania wielu lokalnych specjałów na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi i organizując konkurs „Nasze Kulinarne Dziedzictwo” na poziomie lokalnym i regionalnym.

Niniejsze opracowanie przedstawia przegląd dotychczasowych działań Ośrodków Doradztwa Rolniczego na rzecz rozwoju systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Aby Ośrodki mogły odegrać większą i skuteczniejszą rolę w propagowaniu systemów KŁŻ oraz wspierania ich rozwoju, należy sprecyzować ich zadania i role.

  1. Ośrodki mogłyby koordynować pomoc publiczną w zakresie wspierania systemów KŁŻ na poziomie regionalnym i centralnym. Sieć KSOW, SIR i ośrodki doradztwa rolniczego już współpracują ze wszystkimi potencjalnymi interesariuszami, a więc są dobrym adresatem i wykonawcą takich działań.
  2. Ośrodki mogłyby wykonać przegląd istniejących ogólnopolskich i regionalnych systemów wyróżniających żywność wysokiej jakości pod kątem ich przydatności dla wspierania systemów KŁŻ zarówno z punktu widzenia rolnika (w tym małych gospodarstw), jak i konsumenta. Jest to istotne gdyż potrzebny jest najpierw czytelny, prosty i jednolity przekaz do konsumenta. Dzisiaj wydaje się, że mamy do czynienia z nadmiarem oznaczeń, co negatywnie wpływa na cały sektor jakościowej żywności.
  3. Wykorzystując potencjał Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy dążyć do zwiększania liczby zarejestrowanych produktów, ale nie tylko w ramach listy prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Potrzebna  jest  identyfikacja  produktów oraz producentówktórzy mogliby przystąpić do systemu chronionych nazw pochodzenia, chronionych oznaczeń geograficznych i gwarantowanych tradycyjnych specjalności w ramach systemów jakościowych polskich i europejskich.
  4. Należy wykorzystać „siły odr-ów” a szczególnie brokerów innowacji dla utworzenia jak największej liczby Grup Operacyjnych na rzecz Innowacji, szczególnie w zakresie Krótkich Łańcuchów Żywności, które stanowią priorytet w PROW (w szczególności w Programie „Współpraca”). Rozwój systemów KŁŻ wymaga innowacyjność i testowanie praktycznych rozwiązań zarówno organizacyjnych, jak i tych w zakresie procesów technologicznych przetwórstwa oraz upraw i chowu w skali małych gospodarstw.
  5. Pozostawiając autonomię poszczególnych regionalnych Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy zadbać o podniesienie kompetencji i ujednolicenie wiedzy specjalistów w nich zatrudnionych w zakresie problematyki systemów KŁŻ. Sprawami tymi winno zająć się Centrum Doradztwa Rolniczego organizując szkolenia i być może doprowadzając do wypracowania wspólnych minimalnych standardów pracy ODR w zakresie żywności wysokiej jakości.
  6. Niezbędne jest powstanie przy współpracy ODRrów, CDR i KSOW bazy dobrych praktyk zarówno w zakresie stworzenia łańcuchów sprzedaży (od rolnika do konsumenta), możliwości otrzymania dofinansowania takich działań (różne źródła finansowania), jak i wskazanie podmiotów, które mogłyby się włączyć w realizację takich działań (np. samorządy gminne/powiatowe, NGO, LGD, grupy producentów, stowarzyszenia, kooperatywy zakupowe i inne podmioty).
  7. Problematyka systemów KŁŻ oraz wyzwanie polegające na wspieraniu i rozwijaniu systemów KŁŻ, tak aby z nich mogły korzystać przede wszystkim małe gospodarstwa rolne, w dużej mierze nieprowadzące sprzedaży, wymaga kompleksowych działań ze strony instytucji publicznych (problematyka systemów KŁŻ nie jest sensu stricte problemem rolniczym – jest to wyzwanie wielowymiarowe i interdisciplinarne). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien ustanowić zespół koordynujący działania instytucji publicznych oraz organizacji nie publicznych na rzecz rozwoju systemów KŁŻ, w tym pełnomocnika, w celu zadbania o interesy rolników, w szczególności małych gospodarstw rolnych. Zespół/pełnomocnik miałby za zadanie wyłonić stałą grupę doradców z ODR, CDR Departamentów Ministerstwa Rolnictwa, i Rozwoju Wsi, KOWR, Polskiej Izby Produktu Regionalnego i Lokalnego oraz innych podmiotów. Na wzór grup tematycznych funkcjonujących w ramach Europejskiej Sieci Innowacji w Rolnictwie, zespół podejmowałaby ważne tematy dotyczące żywności wysokiej jakości w systemach KŁŻ w sposób systematyczny, bazujący na doświadczeniach lokalnych i regionalnych oraz realizując prowadzoną politykę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie rozwoju wsi i rolnictwa w szczególności w zakresie wsparcia dla małych gospodarstw rolnych.

Aktualny stan i zastosowanie przepisów regulujących sprzedaż bezpośrednią w Polsce dla potrzeb Kampanii na rzecz Krótkich Łańcuchów Żywności - Wiedz i Mądrze Jedz

Opracowanie przedstawia aktualnie obowiązujące w Polsce regulacje prawne w zakresie prawa podatkowego i bezpieczeństwa żywności w zakresie tzw. sprzedaży bezpośredniej, która stanowi fundament systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Rozwiązania „sprzedaży bezpośredniej” określają formę sprzedaży, w której nie ma  pośrednika. Ta forma sprzedaży staje się coraz popularniejsza, ponieważ wciąż rośnie świadomość konsumentów, którzy chcą kupować produkty wiadomego pochodzenia. Konsument chce znać producenta oraz sposób wytwarzania kupowanych produktów, ponieważ to producent jest gwarantem jakości, autentyczności i bezpieczeństwa.

W Opracowaniu omówione są dostępne formy tzw. „sprzedaży bezpośredniej”. Są to: produkcja podstawowa, sprzedaż bezpośrednia, dostawy bezpośrednie, sprzedaż marginalna, lokalna, ograniczona (MLO), Rolniczy Handel Detaliczny, Zakład Zatwierdzony. Każda forma produkcji i sprzedaży określa wymagania higieniczne i weterynaryjne. Wszystkie rozwiązana prawne muszą być zgodne z prawem Unii Europejskiej, które jest nadrzędne. Kwestie bezpieczeństwa żywności nie dają zbyt wielkiego pola do interpretacji w przepisach krajowych, natomiast kraje członkowskie mają znacznie większe pole do manewru w kwestiach podatkowych. Rolnik musi wybrać formę „sprzedaży bezpośredniej”, która jest najbardziej adekwatna do jego potrzeb, uwarunkowań i możliwości.

Analizy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wykazały, że należy rozszerzyć możliwości sprzedaży bezpośredniej, w szczególności w ramach działalności Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), za pośrednictwem Internetu oraz dopuścić sprzedaż do sklepów, stołówek i restauracji. RHD powinno być ograniczone do produkcji nieprzemysłowej, która wymaga doprecyzowania wraz z definicją „małego przetwórstwa”. Należy również dopuścić możliwość przetwarzania produktów przez rolników w inkubatorach kuchennych oraz innych kuchniach zbiorowych, które spełniają wymogi sanitarne, nie ograniczając miejsca przetwórstwa do samego gospodarstwa rolnego.

Wymienione wyżej postulaty zostały uwzględnione w projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników do sklepów i restauracji – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (18 maja 2018) został przyjęty przez Radę Ministrów 25/09/2018. Nowe przepisy mają obowiązywać już od 1 stycznia 2019.

Przepisy dopuszczają sprzedaż bezpośrednią żywnościowych produktów nieprzetworzonych
oraz przetworzonych przez rolników działających indywidualnie. Brakuje jednak przepisów regulujących i zachęcających do działalności zbiorowej producentów i konsumentów, która powinna być priorytetem w skalowaniu systemów KŁŻ. Proponowane regulacje prawne w zakresie RHD są potrzebne, ale nie są one wystarczające dla rozwoju systemów KŁŻ, które wymagają przede wszystkim skoordynowanych działań zbiorowych. W związku z tym faktem, należy rozważyć wprowadzenie rozwiązań dla sprzedaży zbiorowej w ramach działalności rolniczej wzorowanej na formule Punktów Sprzedaży Zbiorowej (PSZ), które funkcjonują z powodzeniem we Francji, jako fundament rozwoju tamtejszych systemów KŁŻ.

Publiczne programy rozwoju systemów KŁŻ powinny udzielać wsparcia w formie preferencji podatkowych oraz programów finansowania przede wszystkim małym gospodarstwom rolnym, a w szczególności tym, które aktualnie nie prowadzą działalności sprzedażowej, ale są zainteresowane zaangażowaniem się w systemy KŁŻ. Programowanie stosownego wsparcia będzie wymagało prawnego zdefiniowania małego gospodarstwa rolnego w warunkach polskich.

Potencjał i rola lokalnych grup działania (LGD) w propagowaniu systemów krótkich łańcuchów żywności dla potrzeb Kampanii „Wiedz i Mądrze Jedz”

W Polsce postępuje proces zagospodarowania przestrzeni wiejskiej przez pozarolnicze przedsięwzięcia osadnicze, produkcyjne i usługowe. Jest to zjawisko naturalne i raczej trudno mu przeciwdziałać. Jest jednak pewne, że jeżeli z obszarów wiejskich zniknie gospodarka rolna to utracą one swój walor wiejskości. Jednym z istotnych zjawisk jakie ten proces dezagraryzacji kreują jest zanikanie opłacalności produkcji rolnej w małych gospodarstwach. Może w pewnym zakresie taką sytuację zmienić rozwój różnego rodzaju inicjatyw w zakresie krótkich łańcuchów dostaw żywności i kreowania produktów lokalnych. Potrzebne jest, z drugiej strony kształtowanie świadomości klientów w zakresie wartości żywności wytwarzanej tradycyjnymi metodami i żywności ekologicznej.

Pewną rolę w tym zakresie odgrywają lokalne grupy działania. niniejsze opracowanie prezentuje obszary tematyczne jakimi zajmują LGD w promowaniu krótkich łańcuchów żywności i promowaniu produktów lokalnych.

Wiele LGD ma w swym dorobku interesujące doświadczenia w zakresie propagowania systemów krótkich łańcuchów żywności i produktów lokalnych. W poprzednim okresie programowania LGD w sposób zdecydowany postawiły na aktywizację lokalnych środowisk przez rozwój produktów turystycznych i produktów lokalnych. W ramach dostępnego wsparcia ujętego w osi IV LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 działanie: Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej LGD wspierały tworzenie
i rozwój gospodarstw agroturystycznych natomiast w ramach działania „Małe projekty” oraz środków własnych i z działania Funkcjonowanie LGD identyfikowały i promowały produkty lokalne i dziedzictwo kulinarne. Wszystkie te przedsięwzięcia zasługują na odnotowanie
i uwagę, ze względu na rolę jaką odegrały w aktywizowaniu i rozwoju lokalnych społeczności.

W niniejszym opracowaniu zostały przedstawione wybrane przykłady, które można uznać za dobre praktyki i polecić jako źródło inspirujące inne podmioty do podobnych działań. Wiele przedsięwzięć zainicjowanych w poprzednim okresie programowania jest kontynuowanych w obecnym. Są i takie, które ze względu na zmiany w charakterze wsparcia jakim zarządzają LGD nie mają kontynuacji ale „żyją już swoim własnym życiem”.

Analizując dotychczasowe inicjatywy LGD w zakresie propagowania systemów krótkich łańcuchów żywności i produktów lokalnych można postawić tezę, że dla wielu Stowarzyszeń nie istnieją ograniczenia prawne, organizacyjne i finansowe, jeśli tylko chcą podejmować inicjatywę. Oczywiście zawsze są jakieś oczekiwania ludzi, nawet aktywnych w zakresie lepszych rozwiązań prawnych, lepszych metod zarządzania i uwarunkowań organizacyjnych. Co istotne dla wielu LGD, które „nauczyły” się pozyskiwać środki z różnych zewnętrznych źródeł zawsze tych środków będzie zbyt mało. Świadczy to jedynie, nie tyle o braku zaradności, co rozbudzanych aspiracji do sięgania po coraz nowe wyzwania.

W niniejszym opracowaniu przedstawiono wybrane przykłady działań LGD w zakresie budowania sieci dla krótkich łańcuchów dostaw produktów żywnościowych oraz promocji produktów lokalnych. W sposób incydentalny zaprezentowano kilka wybranych – istotnych zdaniem autora – form aktywności LGD w tym zakresie. Analiza przedstawionego materiału może prowadzić do następujących wniosków:

  1. LGD powinny być włączone (zaproszone) do systemu budowy sieci krótkich łańcuchów dystrybucji żywności. Te, które są zainteresowane samodzielnym działaniem w tym zakresie powinny współpracować z pozostałymi podmiotami, które tym się zajmują.
  2. Należy rozważyć ściślejszą współpracę LGD z Ośrodkami Doradztwa Rolniczego
    w zakresie budowy sieci krótkich łańcuchów dystrybucji żywności. Również w sytuacjach, gdy LGD jedynie zajmuje się dystrybucją wsparcia w tym zakresie. Wymaga to jednak stosownych zaleceń ze strony Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
  3. Rozważenia wymaga zdecydowane wsparcie dla LGD dla włączenia tych, które są zainteresowane w system tworzenia Grup Operacyjnych na rzecz Innowacji w zakresie Krótkich Łańcuchów Żywności.
  4. Z pozycji rządowej należałoby podjąć systemowe działania promocyjne w środkach masowej komunikacji na rzecz kształtowania świadomości konsumentów sprzyjającej nabywaniu produktów rolnych w systemach bezpośredniej sprzedaży.
  5. Jest wiele przykładów korzystania LGD z narzędzia jakim są operacje własne w ramach LSR do promocji krótkich łańcuchów żywności i produktów lokalnych. Należałoby rozważyć uproszczenie mechanizmy zgłaszania tych operacji poprzez np. możliwość wpisania konkretnych tematów operacji własnych do LSR, co pozwoliłoby na zrezygnowanie z procedury zgłaszania zamiaru organizacji operacji własnej i oczekiwania na ewentualne zgłoszenia podmiotów innych niż LGD.
  6. Możliwe, że dobrym rozwiązaniem byłoby zainteresowanie krajowej i regionalnych sieci LGD promocją krótkich łańcuchów żywności i promocją produktów lokalnych oraz utworzenie w ramach KSOW lub w innym podmiocie systemu finansowania takich działań.
  7. W ramach krajowej sieci LGD należałoby utworzyć system identyfikacji gromadzenia opisów dobrych praktyk w zakresie roli jaką odgrywają LGD w promocji krótkich łańcuchów żywności i promocji produktów lokalnych oraz zbudować system upowszechniania tych dobrych praktyk. System taki mógłby współpracować z już istniejącą bazą dobrych praktyk administrowaną przez KSOW.

Bariery i szanse dla rozwoju systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Zywności dla potrzeb Kmpanii "Wiedzi i Mądrze Jedz"

System Krótkiego Łańcucha dostaw Żywności (KŁŻ) to zorganizowany system produkcji, przetwórstwa, dystrybucji i sprzedaży żywności, który polega na łączeniu producentów żywności z określonego regionu bezpośrednio z konsumentami, którzy poszukują żywności wiadomego pochodzenia wprost od producenta.

Rozwijanie systemów KŁŻ spotyka się z coraz większym zainteresowaniem wśród instytucji publicznych na szczeblu lokalnym, krajowym oraz Europejskim ponieważ rośnie przekonanie, że muszą nastąpić fundamentalne zmiany w sposobie organizowania systemów żywnościowych z uwagi ich negatywne oddziaływanie na środowiska naturalne.

W Polsce i w innych krajach, w których znajduje się znaczący sektor małych gospodarstw, produkujących głównie na własne potrzeby, systemy KŁŻ spotykają się z coraz większym zainteresowaniem polityków. Wynika to z potrzeby wypracowania nowych form organizacji rynków rolnych, które uwzględniają małe gospodarstwa i małych producentów w łańcuchach dostaw żywności. Chodzi o potraktowanie małych gospodarstw rolnych jako szansę dla rozwoju obszarów wiejskich i zreformowanie gospodarki żywnościowej. Jednak najbardziej istotnym czynnikiem, jeśli chodzi o zainteresowanie systemami KŁŻ, wynika nie tyle z polityki Państwa lub jej braku w tym zakresie, ale ze zmian zachodzących po stronie konsumentów. W ostatnich latach, to dla konsumentów liczy się coraz bardziej jakość żywności, chociaż kryteria cenowe wciąż dominują.

Skalowanie systemów KŁŻ w rozumieniu liczby zaangażowanych producentów i konsumentów, różnorodności asortymentu produktów oferowanych na sprzedaż oraz wolumenu sprzedaży wymaga skutecznej współpracy partnerskiej wszystkich podmiotów partycypujących w systemie PLM. Jak  skutecznie wspierać i kształtować współpracę partnerską stanowi podstawową barierę i wyzwanie dla funkcjonowania i rozwoju systemów KŁŻ nie tylko w Polsce. Najistotniejsze bariery i szanse  dla rozwijania systemów KŁŻ zidentyfikowane w ostatnich latach wymagające działania partnerskie, to (a) formy finansowania systemów KŁŻ; (b) działania na rzecz tworzenie nowych produktów dostosowanych do potrzeb konsumentów i wice wersa; (c) kontrola jakości i autentyczności, w tym zapewnienie bezpieczeństwa żywności; (d) uzyskanie dostępu do rynków zbytu i utrzymanie się na nich; (e) rozwiązania logistyczne; oraz (f) budowanie świadomości wśród konsumentów, że żywność lokalna jest wartością.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinno opracować politykę oraz instrumenty wspierania zbiorowej sprzedaży bezpośredniej małych gospodarstw rolnych oraz małych przetwórców z nimi związanych w oparciu o systemy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Pomoc publiczna winna być skierowana w szczególności do małych gospodarstw (np. mniej niż 5 ha), by wspomóc je w przystępowaniu do współtworzenia systemów KŁŻ.

Dostarczanie małym gospodarstwom możliwość sprzedaży żywności własnej produkcji może rozwiązać problem utrzymania miejsc pracy w tradycyjnym rolnictwie, zapewniając przy tym konsumentom dostęp do wysokiej jakości. Wymaga to prowadzenie polityki rozwoju wobec małych, tradycyjnych gospodarstw jako polityki wyodrębnionej od polityki wobec gospodarstw nakierowanych na wysokotowarową produkcję rolną i handel międzynarodowy.

Odpowiadając na wyzwanie skalowania systemów KŁŻ, należy skupić się na 4 obszarach innowacji (a) innowacyjne rozwiązania organizacyjne; (b) innowacyjne rozwiązania informatyczne, w szczególności w zakresie inteligentnych, interaktywnych platform; (c) innowacyjne rozwiązania finansowe (produkty i usługi finansowe) oraz (d) wykorzystanie w nowy sposób istniejącej infrastruktury doradztwa rolniczego.

Przegląd najciekawszych inicjatyw systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) w Polsce dla potrzeb kampanii „Wiedz i Mądrze Jedz”

W Polsce funkcjonuje obecnie wiele inicjatyw, które można zaliczyć do inicjatyw Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) czyli takich, które łączą bezpośrednio producentów i konsumentów żywności.

Konsumenci coraz częściej chcą kupować produkty żywnościowe, które są świeże, smaczne i autentyczne – i jeszcze po cenach konkurencyjnych – wychodząc z założenia, że kupując wprost od producenta stanowi najpewniejszą metodę na zagwarantowanie jakości przy konkurencyjnej cenie. Z kolei producenci poszukują konsumentów, którzy docenią ich produkty i będę je kupowały regularnie – zapewniając w ten sposób trwały przychód dla sprzedających. Nie ma jednego modelu czy recepty. Natomiast jest wiele inicjatywy i rozwiązań, które próbuję doprowadzić do sprzedaży bezpośredniej – aby w ten sposób zagospodarować nadwyżkę finansową wynikającą z wykluczenia pośredników z łańcucha dostaw. Zjawisko KŁŻ przypomina bardziej ruch społeczny niż zorganizowaną próbą zagospodarowania nowych możliwości rynkowych.

Dokonując przegląd różnorodnych inicjatyw KŁŻ, które funkcjonują dzisiaj w Polsce, zwrócono uwagę na dwie podstawowe kategorie:

  • Przedsięwzięcia indywidualnych producentów, które opierają się na sprzedaży bezpośredniej
  • Przedsięwzięcia zbiorowe, które opierają się na współpracy większej grupy producentów i konsumentów (m. in. Targi, Kooperatywy Spożywcze, Kluby Zakupowe, Inkubatory Kuchenne, Szlaki Kulinarne).

Warto docenić przedsięwzięcia indywidualnych producentów. Pokazują one, że działając w pojedynkę można stworzyć system KŁŻ, który przynosi korzyści zarówno producentowi jak i konsumentom. Warto podkreślić, że wiele inicjatyw indywidualnych producentów, które osiągnęły sukces rynkowy również ukształtowały rynek na produkty lokalny, które się dzisiaj tak dynamicznie rozwija. Autorzy wielu z tych inicjatyw to pionierzy, którzy stanowią sami w sobie marki autentyczności i jakości. Pokazują na własnym przykładzie co było i jest wciąż możliwe – nawet przy nieprzychylnych przepisach i bardzo konkurencyjnym rynku żywnościowym.

Coraz więcej inicjatyw polegających na zbiorowym działaniu pojawiło się w ostatnich lat w celu osiągnięcia większej skali w zakresie sprzedaży, obniżenia ryzyka i kosztów oraz przyczynienia się do rozwoju lokalnego na rozwój lokalny. Jest też coraz więcej inicjatyw organizowania systemów umożliwiających sprzedaż bezpośrednią również jako odpowiedź dla konsumenta, która coraz częściej i z coraz większą determinacją poszukuje produkty żywnościowe wprost od producenta.

Zjawisko skracania łańcuchów dostaw żywności poprzez tworzenia i rozwijania systemów KŁŻ jest stosunkowo nowym zjawiskiem społecznym i gospodarczym. Różnorodność inicjatyw, które można zaliczyć do problematyki systemów KŁŻ sugeruje, że warto sporządzić bardziej systematyczną inwentaryzację i ocenę efektywności i oddziaływania funkcjonujących systemów KŁŻ.

Kluczem do sukcesu przedsięwzięć KŁŻ to skuteczna współpraca różnych podmiotów. Oznacza to, że w programach wsparcia należy podkreślać i premiować współpracę partnerską.

Sporo funkcjonujących systemów KŁŻ zostało zainicjowanych przez organizacje pozarządowe bądź grupy nieformalne, którym przyświecała misja zmiany uprzemysłowionego systemu żywnościowego, który dominuje w Polsce albo zaprogramowania rozwoju czy też ożywienia gospodarki wiejskiej. We wielu przypadkach przekładało się to na dotacje bądź inne subwencje z programów pomocowych czy też z funduszy publicznych (w szczególności PROW). Wiele inicjatyw KŁŻ jest wciąż uzależnionych od grantów oraz logiki projektowej. Powoduje to problemy z zapewnieniem ciągłości i rozwoju na bardzo konkurencyjnym rynku żywności w momencie gdy kończy się projekt, a wraz z nim dofinansowanie. Problemy pojawiają się w sytuacji, w której organizacji pozarządowej jest trudno przestawić się na myślenie już nie kategoriach dofinansowania, ale w kategoriach konkurencji na rynku kontrolowania kosztów i zwiększania sprzedaży.

Z kolei, pojawiają się biznesowe przedsięwzięcia systemów KŁŻ, które usiłują zagospodarować potrzeby konsumentów poszukujących żywności wiadomego pochodzenia. Te z kolei, z biegiem czasu wykluczają małe gospodarstwa ponieważ większe gospodarstwa mogą zapewnić ciągłość i jakość dostaw. Oznacza to, że publiczne wsparcie dla rozwoju systemów KŁŻ powinno być skierowane do inicjatyw i przedsięwzięć, które angażują małe gospodarstwa, często wyprowadzając je z tzw. „szarej strefy”. Większe gospodarstwa rolne są w stanie sobie poradzić na rynku pod warunkiem, że podejmą współpracę z innymi gospodarstwami.

Innowacje finansowe dla Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ)

Ekspertyza dotycząca innowacji dla sektora KŁŻ składa się z dwóch głównych części:

  • w pierwszej przedstawiono przegląd aktualnie dostępnych instrumentów, które mogą być wykorzystywane przez małe gospodarstwa w sposób pozwalający na rozwój systemów KŁŻ;
  • w drugiej dokonano przeglądu innowacji finansowych, wraz z przedstawieniem wizji ich wykorzystania w taki sposób, aby stworzyć nowatorskie zaplecze finansowe dla systemów KŁŻ.

Przewodnik po dotacjach i pożyczkach został opracowany z myślą o producentach działających w ramach systemu KŁŻ. Są to rolnicy i drobni przetwórcy, którzy dostarczają swoje produkty do Klubów Zakupowych oraz do innych kanałów dystrybucji. Celem analizy jest przedstawienie wachlarza dostępnych możliwości dotyczących otrzymania wsparcia finansowego na rozwój działalności produkcyjnej oraz sprzedażowej. Analiza produktów finansowych na szczeblu regionalnym została opracowana na podstawie danych z województwa małopolskiego. Należy zaznaczyć, że celem przedstawionej analizy nie jest szczegółowe opisanie dostępnych ofert a raczej wskazanie źródeł dostępnych narzędzi.

Dotacje mają charakter bezzwrotny, a środki na nie pochodzą z budżetu Unii Europejskiej oraz państwowego. Starając się o dotację można otrzymać częściowe wsparcie finansowe na realizację projektu wpisującego się w założenia danego programu i działania. Poniżej opisane zostaną wybrane działania oraz poddziałania. Przedstawione będą również oferty organizacji i banków, które mają w swojej ofercie kredyty oraz pożyczki dla rolników i producentów.

Druga część dokumentu polega na przedstawieniu głównych założeń systemu wsparcia finansowo- logistyczno-sprzedażowego dostosowanego do potrzeb, uwarunkowań oraz możliwości małych producentów żywności współtworzących systemy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) – systemy produkcji, przetwórstwa, dystrybucji i sprzedaży żywności, które skracają „odległość” pomiędzy producentem a konsumentem. Przyczyniając się do rozwoju systemów KŁŻ w Polsce, rozwiązania wypracowane i wdrożone w oparciu o przedstawione wytyczne poprawią kondycję
społeczno-gospodarczą małych gospodarstw rolnych i małych producentów żywności, zapewniając tym samym konsumentom dostęp do lokalnie wytwarzanych, jakościowych produktów żywnościowych wiadomego pochodzenia.

Oczekiwany rezultat stanowi przetestowany i wdrożony pilotażowo system FinTech dla KŁŻ – nowoczesny system dostarczania usług finansowo-logistyczno-sprzedażowych dla zwiększenia efektywności produkcji, przetwarzania i wprowadzania do obrotu nieprzetworzonych i przetworzonych produktów spożywczych przez małe gospodarstwa rolne i małych przetwórców, działających w systemach KŁŻ na terenie całego kraju.

System FinTech dla KŁŻ miałby za zadanie ułatwić dostęp do rozwiązań finansowych i produktów finansowych dopasowanych do potrzeb, uwarunkowań i możliwości małych producentów oraz ograniczenie kosztów i zwiększenie obrotów dzięki zwiększonej partycypacji w zbiorowych rozwiązaniach logistycznych, marketingowych i sprzedażowych wypracowanych na poziomie systemu KŁŻ. Tworząc system FinTech dla KŁŻ należy wykorzystać i połączy najnowsze rozwiązania z 3 dziedzin nauki: (1) Zarządzanie – Innowacje organizacyjne: skracanie łańcuchów dostaw żywności tzw. systemy KŁŻ: (2) Informatyka – Innowacje informatycznie – aplikacje mobilne, inteligentne oraz nowe możliwości Internetu; oraz (3) Finanse – innowacyjne produkty i usługi finansowe.

Należałoby przeprowadzić interdyscyplinarne prace badawcze polegające na określeniu parametrów dla zaprojektowania systemu FinTech dla KŁŻ oraz prace wdrożeniowe polegające na stworzeniu, przetestowaniu i wdrożeniu systemu FinTech dla KŁŻ w wybranych systemach KŁŻ jako nowy element systemu doradztwa rolniczego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. System FinTech dla KŁŻ ma być uzupełnieniem i poszerzeniem aktualnie dostępnych instrumentów finansowych (w tym dotacji, dopłat itp.) oraz tych, które będą wdrażane w ramach Wspólnej Polityce Rolnej po roku 2020.

Prezentowana koncepcja odpowiada na wytyczne, które przyjęła Rada Ministrów RP 16 maja 2017, zatwierdzając priorytet systemów KŁŻ w dokumencie pt. Wspólna Polityka Rolna po 2020 roku – Polskie Priorytety.

Eko-technologie dla KŁŻ dla potrzeb kampanii (wyzwania i rozwiązania w zakresie wykorzystania eko-technologii w systemach KŁŻ w Polsce)

Problematyka ekotechnologii dla KŁŻ wymaga zdefiniowania samego pojęcia. Brakuje jednoznacznej definicji ekotechnologii, jednak wydaje się, że najbliższe prawdzie jest podejście wywodzące się z ekologii społecznej (social ecology), która z jednej strony wychodzi z założenia ograniczenia nierówności w samym społeczeństwie, z drugiej zaś postuluje harmonię społeczeństwa z przyrodą[1].  Na chwilę obecną przedstawiana wizja jest może zbyt futurystyczna, zakłada bowiem, że eko-technologia wykorzystywałaby odnawialne zasoby przyrody – energię słoneczną i wiatr, pływy i cieki wodne, różnice temperatur powierzchni Ziemi oraz obfitujące wokół nas zasoby wodoru jako paliwo – ażeby zaopatrzyć eko-społeczność w surowce nie powodujące zanieczyszczenia czy też odpady nadające się do ponownego wykorzystania.

W niniejszym opracowaniu nie chcemy zbyt wybiegać w przyszłość, lecz skupimy się na już dostępnych lub rozwijanych rozwiązaniach, które są lub mogą być powszechnie dostępne. Rozwój systemów KŁŻ z założenia dotyczy wielu rozproszonych środowisk. Wielką szansą dla nich jest obserwowany obecnie rozwój ekonomii współdzielenia, która umożliwia dostęp do technologii niedostępnych dotychczas dla małych „graczy”. Pozwala ona na wspólne korzystanie z najnowszych rozwiązań techniki, na które nie byłoby stać każdego pojedynczego uczestnika systemy. To w pewien sposób niweluje przewagę wielkich, bogatych korporacji, które z racji swojej wielkości i dostępności do zasobów zdobywały przewagę stanowiącą barierę nie do pokonania dla pozostałych uczestników rynku. Problematyka ekotechnologii ściśle wiąże się z zaopatrzeniem w energię, w szczególności z wykorzystaniem energii odnawialnej.

Strategia na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju zakłada w tym zakresie szeroko zakrojone działania. Zgodnie z SOR nowoczesny sektor energetyczny stanowi warunek dla zapewnienia Polsce bezpieczeństwa energetycznego oraz konkurencyjnej i efektywnej gospodarki. Do osiągnięcia tak postawionego celu niezbędne jest również tworzenie rozwiązań na rzecz modernizacji i rozbudowy sieci wytwarzania, przesyłu i dystrybucji energii, a także produkcji energii na poziomie gospodarstw. Efektem działań inwestycyjnych, modernizacyjnych oraz poszukiwań nowych źródeł energii, także odnawialnych będzie stabilność, dywersyfikacja i niezawodność dostaw energii oraz większa niezależność energetyczna kraju. Strategia zakłada także wspieranie odnawialnych źródeł energii, ze szczególnym uwzględnieniem rodzimych zasobów, takich jak geotermia i biomasa.

Podsumowując, ekotechnologie stanowią swego rodzaju nowe podejście do wytwarzania, zapewnienia równowagi w relacji produktywność, efektywność produkcji – środowisko naturalne. Z punktu widzenia KŁŻ należy popatrzeć dwutorowo. Z jednej strony do ekotechnologii można zaliczyć sam system KŁŻ. Pozwala on z założenia skrócić łańcuchy dostaw do odbiorcy końcowego, przez co są wspierane naturalne, ekstensywne sposoby wytwarzania żywności. Dzięki odpowiedniej organizacji tego systemu, w szczególności wykorzystaniu odpowiednich narzędzi logistycznych i finansowych może zostać stworzona efektywna struktura spełniająca kryteria najnowszych ekotechnologii.  W ramach samego systemu można i należy wykorzystywać najnowsze zdobycze techniki, poprawiające efektywność wytwarzania, pozwalające na opłacalne przetwórstwo rolno – spożywcze, bez utraty wszelkich walorów smakowych oraz związanych z naturalnym charakterem wytwarzanych produktów.

Przegląd inspirujących przykładów systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) z innych krajów unii europejskiej dla potrzeb kampanii Wiedz i mądrze jedz

Systemy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) to przede wszystkim systemy sprzedaży zbiorowej, w których konsument ma możliwość zakupu produktów żywnościowych wprost od określonego producenta, związanego z określoną miejscowością lub regionem. W dużej mierze, sukces określonego systemu sprzedaży opiera się na wykreowaniu zaufania do produktów, producentów i regionów ich pochodzenia. Sprzedaż wyróżnia się tym, że nie jest anonimowa ponieważ wytwarza się relacja osobista pomiędzy producentem a konsumentem. Konsument ma zaufanie do jakości i autentyczności produktu ponieważ zna producenta, natomiast producent zapewnia sobie stały zbyt dla swoich produktów.

Pomimo faktu, że nie ma jednego modelu czy wzorca systemu sprzedaży KŁŻ w państwach Unii Europejskiej, można wyróżnić szereg kategorii czy typów, wielu z których występuje również w Polsce. Opracowanie przedstawia inspirujące przykłady form sprzedaży praktykowanych w zakresie KŁŻ, w następujących kategoriach: targi, sprzedaż w gospodarstwie, zbiorowe punkty sprzedaży, systemy paczkowo/koszykowe, grupy konsumenckie, sprzedaż wspierana przez społeczeństwo oraz sprzedaż internetowa.

Przedstawione i omówione są przepisy regulujące sprzedaż bezpośrednią jako podstawy rozwoju systemów KŁŻ w wybranych krajach Unii Europejskiej (Niemcy, Francja, Włochy, Słowacja, Węgry, Rumunia).

Mając na uwadze doświadczenia Europejskie, największa bariera i szansa dla rozwoju systemów KŁŻ wiąże się z rozwiązaniem kwestii zborowej sprzedaży. Chodzi tu o rozwiązania organizacyjne, które umożliwią rolnikom w Polsce podejmować wspólne działania w zakresie produkcji, przetwórstwa, logistyki oraz kanałów dystrybucji. Wydaje się, że innowacje informatyczne w zakresie logistyki i sprzedaży są najbardziej pożądane, a punkty sprzedaży zbiorowej (PSZ), które się aktualnie dynamicznie rozwijają we Francji, najbardziej obiecująca forma skalowania systemów KŁŻ w Polsce pod względem liczby producentów i konsumentów zaangażowanych, różnorodności asortymentu produktów oferowanych na sprzedaż oraz wolumenu sprzedaży. Rozwój i wdrażanie rozwiązań zbiorowej sprzedaży wymaga zmian legislacyjnych w Polsce, które umożliwiłby rolnikom sprzedawać produkty innych rolników zrzeszonych w określonym systemie KŁŻ.

Innowacje informatyczne dla systemów KŁŻ. Wyzwania i rozwiązania w zakresie wykorzystania technologii IT oraz internetu w rozwoju (‘skalowaniu’) systemów KŁŻ oraz kanałów dystrybucji

W opracowaniu przedstawiono najbardziej aktualne rozwiązania informatyczne stosowane dla wsparcia różnych systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) w Europie oraz w Azji, USA, Australii i krajach afrykańskich. Jakie wnioski z tego przeglądu mogą być interesujące dla polskich odbiorców kampanii informacyjnej na temat Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności?

  1. Informacja o internetowych platformach zakupowych, które pozwalają rolnikom oferować produkty w Internecie, a indywidualnym konsumentom nabywać produkty bezpośrednio od konkretnego rolnika.
  2. Powiązanie rosnącej skali zakupów bezpośrednich żywności realizowanych w oparciu o te platformy internetowe, ze wzrostem rentowności tradycyjnych, rodzinnych gospodarstw rolnych i drobnych producentów żywności.
  3. Informacja o możliwości zastosowania technologii rozproszonego rejestru (technologii blockchain) do rozwiązywania problemów logistycznych lokalnych rynków żywności i budowania sieci drobnych rolników i indywidualnych konsumentów w celu realizowania transakcji w sprzedaży bezpośredniej. Dotyczy to innowacyjnych sieci równorzędnych, w których:
  4. realizowane są transakcje bez pośredników,
  5. gdzie można śledzić pochodzenie żywności od „gospodarstwa do widelca”,
  6. w których można realizować funkcje logistyczne bez uciekania się do pośrednictwa firm transportowych i dokonywania wydatków inwestycyjnych, a także
  7. które rosną w sposób spontaniczny bez potrzeby centralnego zarządzania.

Skupienie się na tych trzech – nowych w Polsce – zjawiskach stanowi zalecenie dla realizatorów kampanii informacyjnej KŁŻ.

  1. Internetowe platformy zakupowe w Polsce najlepiej przedstawić na funkcjonujących przykładach: lokalnyrolnik.pl i http://zakupy.koszyklisiecki.pl  i powiązanych z tymi platformami grupach zakupowych.
  2. Efekty gospodarcze sprzedaży z tradycyjnych gospodarstw, rosnącej w wyniku korzystania z platform internetowych, najlepiej oprzeć na wywiadach z rolnikami uczestniczącymi w sieciach Lokalny Rolnik, czy Produkt Lokalny z Małopolski.
  3. Informacje o projekcie zastosowania technologii blockchain i lokalizacji przy pomocy urządzeń mobilnych do rozwiązania fundamentalnych problemów logistycznych lokalnego rynku rolnego można przedstawić na przykładzie projektu „Kolaboratywna Logistyka” przygotowywanego w Krakowie w powiązaniu z przedsięwzięciem „Produkt Lokalny z Małopolski”, Klubami Zakupowymi i platformą zakupową IT PLM.

W tej części prezentacji należy zwrócić uwagę na to, że nowe technologie: prywatne sieci P-2-P wykorzystujące rozproszony rejestr (blockchain) i mobilną geolokację tworzą możliwość zupełnie nowych sposobów realizacji zadań opartych na  (a) ekonomii współpracy, (b) ekonomii współdzielenia i (c) ekonomii o obiegu zamkniętym.

Powyższą problematykę należałoby w kampanii powiązać z informacjami o projektach dotyczących rozwiązań informatycznych z rodziny FinTech dedykowanych dla drobnych gospodarstw rolnych, również opartych na najnowszych technologiach informatycznych. Przykładem takich przyszłościowych rozwiązań FinTech dla drobnych rolników jest Ricult [http://www.ricult.com/].

Recenzje filmów w kampanii "Wiedz i mądrze jedz"

Cykl 10 filmów w serii pt. „Wiedz i Mądrze Jedz”, które wyemitowano na ogólnopolskiej antenie TVP3 zwraca uwagę na ważne i pozytywne zjawisko występujące w naszym kraju – coraz większa liczba rolników chce wytwarzać i sprzedawać swoje produkty bezpośrednio konsumentom,  a konsumenci coraz częściej poszukują możliwości zakupu wprost od rolnika. Cykl przedstawia zjawisko tzw. Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) jako pewnego rodzaju ruch społeczny, który rośnie w siłę, dzięki sprzyjającym zmianom legislacyjnym.

Filmy poruszają mnóstwo tematów związanych z problematyką systemów KŁŻ i pokazują na konkretnych przykładach, że osiągnięcie skali w sensie liczby zaangażowanych producentów i konsumentów oraz wolumenu sprzedaży, nie jest sprawą prostą. Pokazanie złożoności tematu poprzez pryzmat tych, którzy uczestniczą w systemach KŁŻ i z nich korzystają jest właściwym podejściem do tematu, który jest dla wielu wciąż mało czytelny. Jest to istotne, ponieważ wielu konsumentów w ogóle nie myśli o tym, skąd pochodzi żywność – i jest ona najczęściej kupowana w supermarketach.

Oceniając cykl pozytywnie, należy jednak zwrócić uwagą na jego słabości:

  1. Odcinki są nierówne i nie w każdym z odcinków jest jasne, dlaczego dany temat jest omawiany. By przypomnieć oglądającym, że temat wiodący to problematyka systemów KŁŻ byłoby wskazane, by w każdym odcinku wystąpił producent, konsument i organizator, czyli Ci, którzy współtworzą określony system KŁŻ.

 

  1. Rola samorządów w propagowaniu systemów KŁŻ jest raczej pominięta, jednak jest ona kluczowa dla rozwoju systemów KŁŻ. To gminy często odgrywają kluczową rolę w udostępnianiu targowisk, propagowaniu marek lokalnych, czy też w organizowaniu inkubatorów kuchennych. W przyszłych edycjach cyklu warto opowiedzieć więcej o roli samorządów.

 

  1. Tematy związane z ekologią również nie są eksponowane, a stanowią przecież podstawę dla konkurencyjności na rynku – metody produkcji, ograniczanie odległości transportu żywności, środków chemicznych, odpadów czy też opakowań, zapewnienie dostępu do czystej wody.

 

  1. W wielu odcinakach odnoszono się do kłopotliwych przepisów i biurokracji, jednak nie pokazano punktu widzenia służb zapewniających bezpieczeństwo żywności, który mógłby pokazać czemu i komu służą te przepisy. Jak postrzegają Krótkie Łańcuchy inspektorzy Sanepidu czy też Weterynarii? Czy żywność wyprodukowana i sprzedawana bezpośrednio jest bezpieczna? Jakie są zagrożenia?

 

  1. Punkt widzenia konsumenta również nie jest wyeksponowany. Dlaczego konsumenci deklarują zazwyczaj chęć kupowania żywności wprost od rolnika czy małego producenta, a kupują w dużej mierze w marketach? Czy systemy KŁŻ mogą coś zmienić w tym zakresie?

 

  1. Programy skupiają się w dużej mierze na osobach, które osiągnęły sukces poprzez tworzenie własnych zindywidualizowanych systemów KŁŻ. Osoby te są zazwyczaj przedsiębiorcze, inspirujące i wyjątkowe – jednak na ile jest to recepta czy wzór dla większości małych rolników w Polsce, którzy chcieliby przetwarzać i sprzedawać swoje produkty konsumentom – ale nie wiedzą od czego zacząć? Stosunkowo mało eksponowane są zbiorowe rozwiązania, takie jak Koszyk Lisiecki, o znaczeniu których przekonuje Minister Ardanowski. Programy nie pokazały spółdzielni czy też kooperatyw spożywczych, a sprzedaż internetowa, która kształtuje dziś zachowania konsumentów, nie została wskazana jako zjawisko, z którym może wiązać się przyszłość systemów KŁŻ. Obecnie w Polsce funkcjonują różne portale internetowe, za pośrednictwem których można kupować produkty od rolników. Z kolei supermarkety coraz bardziej eksponują „lokalność” i pochodzenie produktów, które sprzedają. Jaki wpływ będzie miało to zjawisko na rozwój systemów KŁŻ w Polsce? Czy może są one skazane z założenia na pozostawanie na marginesie?

 

  1. Temat innowacji przewijał się przez cały cykl programów i w niektórych odcinkach rola naukowców jest eksponowana (odcinek 3 i 9), ale dla oglądającego nie do końca jest jasne jakie innowacje są potrzebne, by systemy KŁŻ rozwijały się w Polsce. Warto byłoby poświęcić więcej uwagi problematyce innowacji, w szczególności mając na uwadze zapowiedzi Ministerstwa Rolnictwa, że będzie ono wspierać innowacyjność, by zwiększyć rolę i oddziaływanie systemów KŁŻ w Polsce.

 

  1. Niektóre obszary Polski, w których jest wiele inicjatyw systemów KŁŻ (np. Dolnośląskie, Lubelskie, Warmińsko-Mazurskie, Podkarpackie) nie zostały pokazane w programach.

 

Zdaniem recenzenta, cykl „Wiedz i Mądrze Jedz” spełnia oczekiwania. Programy są ciekawe, zwracają uwagę na złożoność tematyki KŁŻ. Warto serię kontynuować, uwzględniając powyższe uwagi.

 

 

 

 

1-recenzja

2-recenzja

3-recenzja

4-recenzja

5-recenzja

6-recenzja

7-recenzja

8-recenzja

9-recenzja

10-recenzja

Osoby zainteresowane pełną treścią ww ekspertyz prosimy o kontakt email: kontakt@prostoodrolnika.pl

Prosto od rolnika

Poznaj smak naszych produktów lokalnych!

Ogólnopolska kampania na rzecz KRÓTKICH ŁAŃCUCHÓW DOSTAW ŻYWNOŚCI

Kontakt

Telefon: +48 531 333 773

Społeczności