Jestem rolniczką i robię dżemy u siebie w domu w kuchni. Chciałabym je sprzedawać. Jakie muszę spełnić wymogi?

Może Pani sprzedawać dżemy wytworzone przez siebie w ramach powadzonej działalności rolniczej.  Nie ma obowiązku prowadzenia działalności gospodarczej. Najkorzystniejsza forma sprzedaży w ramach działalności rolniczej to tzw. Rolniczy Handel Detaliczny.  Jest to coraz bardziej popularna forma prawna sprzedaży w ramach działalności rolniczej, ponieważ pozwala ona na przetwarzanie produktów z własnych upraw i chowu w małej skali. Trzeba spełnić kilka warunków

Po pierwsze przetwarza Pani produkty własne, tj. co najmniej 50% końcowego produkt ma pochodzić z własnych upraw.

Po drugie, Pani przetwarza je u siebie w domu w małych ilościach, w sposób, który nie stanowi przetwarzania na skalę przemysłową. Tradycyjne formy wytwarzania są tu jak najbardziej pożądane.

Po trzecie do legalnego przetwarzania produktów rolnych w domu wymaga prowadzenie kuchni w sposób, który zapewnia że produkty żywnościowe przetwarzane są w sposób czysty, bezpieczny i niezagrażający wprowadzeniu do żywności zanieczyszczeń. Kuchnia musi funkcjonować zgodnie z wytycznymi Sanepidu –  Poradnik Dobrej Praktyki Higienicznej i Produkcyjnej przy produkcji żywności niezwierzęcego pochodzenia w warunkach domowych z wykorzystaniem surowców roślinnych z własnych upraw oraz w ramach rolniczego handlu detalicznego [https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/04/Poradnik-Dobrej-Praktyki-Higienicznej-i-Produkcyjnej-przy-produkcji-żywności-niezwierzęcego-pochodenia-w-warunkach-domowych-z-wykorzystaniem-surowców-roślinnych.pdf ]

Po czwarte, może Pani sprzedawać wytworzone przez siebie produkty końcowemu konsumentowi. Może to być  osoba fizyczna, czyli np. klient na targu, lub osoba, która przyjdzie do domu i tam kupi od Pani dżem. Od 1 stycznia 2019, może Pani również sprzedać swój dżem osobie prawnej, tzn, sklepu czy restauracji. Dokonując sprzedaż musi Pani spełnić wymogi Rolniczego Handlu Detalicznego m. in. związane z oznakowaniem oraz prowadzeniem ewidencji. Wymogi, które należy spełnić są opisane na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii, który nadzoruje Rolniczy Handel Detaliczny – https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/rolniczy-handel-detaliczny

Najlepiej nawiązać kontakt z osobą, która już prowadzi przetwórstwo domowe oraz sprzedaż w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego. Liczą się praktyczne doświadczenia. Możemy pomóc w nawiązaniu odpowiedniego kontaktu jeśli jest taka potrzeba.

Prowadzę restaurację i chce kupować bezpośrednio od rolników. Co to jest „rolnik ryczałtowy”? I na czym polega faktura RR?

Rolnik ryczałtowy to pojęcie wynikające z ustawy o podatku od towarów i usług (VAT). Dotyczy ono rolnika, który dostarcza produkty rolne pochodzące z własnej działalności rolniczej i korzysta ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3. W języku urzędu skarbowego, taki rolnik niej jest „podatnikiem czynnym VAT”. Kupując produkty od takiego rolnika do restauracji, należy wystawić dokument księgowy zwanym w ustawie o podatku od towarów i usług zwanym faktura VAT RR. W tym przypadku, to kupujący wystawia fakturę, a nie sprzedający.

Kupujący dolicza obowiązujący do produktu VAT do ceny uzgodnionej z rolnikiem ryczałtowym. Kupujący może odliczyć naliczony VAT jedynie w przypadku płatności przelewem na konto rolnika ryczałtowego w terminie nie później niż 14 dni. Kupujący może odliczyć naliczony VAT w następnym miesiącu, w którym dokonana zapłaty. Jeśli płatność jest gotówką, kupujący nie może odliczyć naliczony VAT.

Faktura VAT RR powinna zawierać następujące elementy:

  • Imię i nazwisko lub nazwę albo nazwę skróconą kupującego i sprzedającego oraz ich adresy;
  • numer identyfikacji podatkowej lub numer PESEL sprzedającego i kupującego;
  • numer dowodu osobistego dostawcy lub innego dokumentu stwierdzającego jego tożsamość, datę wydania tego dokumentu i nazwę organu, który wydał dokument, jeżeli rolnik ryczałtowy dokonujący dostawy produktów rolnych jest osobą fizyczną;
  • datę dokonania sprzedaży oraz datę wystawienia i numer kolejny faktury;
  • nazwy sprzedawanych produktów rolnych;
  • jednostkę miary i ilość kupionych produktów rolnych oraz oznaczenie (opis) klasy lub jakości tych produktów;
  • cenę jednostkową kupionego produktu rolnego bez kwoty zryczałtowanego zwrotu podatku;
  • wartość kupionych produktów rolnych bez kwoty zryczałtowanego zwrotu podatku;
  • stawkę zryczałtowanego zwrotu podatku;
  • kwotę zryczałtowanego zwrotu podatku od wartości nabytych produktów rolnych;
  • wartość nabytych produktów rolnych wraz z kwotą zryczałtowanego zwrotu podatku;
  • kwotę należności ogółem wraz z kwotą zryczałtowanego zwrotu podatku, wyrażoną cyfrowo i słownie;
  • czytelne podpisy osób uprawnionych do wystawienia i otrzymania faktury lub podpisy oraz imiona i nazwiska tych osób.
  • Dodatkowo: obowiązkowo na dokumencie Faktury RR, musi znaleźć się informacja z oświadczeniem, tj. “Oświadczam, że jestem rolnikiem ryczałtowym zwolnionym od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług.”

Wzór poniżej…

Jakie są podstawy prawne funkcjonowania i rozwijania tzw. systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) w Polsce?

KŁŻ to prosta idea – umożliwienie sprzedaży bezpośredniej pomiędzy producentem żywności a konsumentem, eliminując pośredników tak aby konsument miał dostęp do produktów świeżych, autentycznych i smacznych, a producent mógł zapewnić sobie trwałą sprzedaż i korzystniejszą cenę. Jedna na dzień dzisiejszy, w Polsce nie ma jednoznacznego określenia w przepisach prawa, czym jest system KŁŻ.

Dla potrzeb przygotowania programów wsparcia dla systemów KŁŻ w PROW 2014-2020, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjęło ogólną definicję systemów KŁŻ w oparciu o Rozporządzenie UE 1305/2014[1], w którym jest mowa o tworzeniu lub rozwoju krótkich łańcuchów dostaw w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. m rozporządzenia nr 1305/2013:

„krótki łańcuch dostaw” oznacza łańcuch dostaw, który obejmuje ograniczoną liczbę podmiotów gospodarczych zaangażowanych we współpracę, przynoszący lokalny rozwój gospodarczy oraz charakteryzujący się ścisłymi związkami geograficznymi i społecznymi między producentami, podmiotami zajmującymi się przetwórstwem a konsumentami.”

oraz o rynkach lokalnych w rozumieniu  art. 35 ust. 2 lit. d rozporządzenia nr 1305/2013, która wymaga:

„horyzontalnej i wertykalnej współpracy między podmiotami łańcucha dostaw na rzecz utworzenia i rozwoju krótkich łańcuchów dostaw i rynków lokalnych.”

Definicje cytowane wyżej zostały uzupełnione przez Komisję Europejską w ramach  art. 11 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1 z późn. zm.);

„1. Wsparcie na rzecz utworzenia krótkich łańcuchów dostaw, o którym mowa w art. 35 ust. 2 lit. d) rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, obejmuje wyłącznie łańcuchy dostaw, w które między rolnikiem a konsumentem zaangażowany jest nie więcej niż jeden pośrednik.”

Powyżej przytoczona definicja systemów KŁZ jest stosowana w PROW 2014-2020, w szczególności w działaniu „Współpraca” w ramach którego wyasygnowano pulę środków na innowacje w zakresie systemów KŁŻ[2]. Opierając się na definicji Unii Europejskiej, uznano że nie ma potrzeby wprowadzenia definicji systemu KŁŻ do prawa krajowego.

Istotą systemu KŁŻ, jest to, że zarówno producenci jak i konsumenci aktywnie go współtworzą, czerpiąc z niego korzyści. System KŁŻ skraca „odległość” pomiędzy producentem a konsumentem nie tylko w sensie geograficznym, premiując lokalne produkowanie i konsumowanie żywności, ale również społecznym, premiując bezpośredni i osobisty kontakt.[3]

Warto pamiętać, że z punktu widzenia prawnego producent-rolnik czy też producent-przedsiębiorca pozostaje odpowiedzialny za bezpieczeństwo wyprodukowanej przez siebie żywności, która trafia bezpośrednio do konsumenta. Zbiorowe działania, np. w zakresie korzystania ze wspólnej i dobrze wyposażonej kuchni czy też zbiorowego systemu logistycznego, nie zastępują tej indywidualnej odpowiedzialności.

 

[1] http://www.arimr.gov.pl/fileadmin/pliki/PB_2015/Akty_prawne/1305_2013skons.pdf

[2] Program Współpraca – szczegóły http://www.arimr.gov.pl/prow/dzialanie-16-wspolpraca.html

[3] Definicje systemów KŁŻ są omówione w raporcie ekspertów Komisji Europejskiej. http://produktlokalny.pl/wp-content/uploads/2015/02/30_PL-EIP-AGRI-SFC-REPORT.pdf

Dlaczego warto być rolnikiem ryczałtowym?

Rolnicy ryczałtowi korzystają z szeregu zwolnień i ulg. Zgodnie z art. 2 pkt 19 ustawy o VAT, przez rolnika ryczałtowego rozumie się rolnika dokonującego dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczącego usługi rolnicze, korzystającego ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT (z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych).

Przepis art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT zwalnia od podatku dostawę produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej, dokonywaną przez rolnika ryczałtowego oraz świadczenie usług rolniczych przez rolnika ryczałtowego.

Za produkty rolne i usługi rolnicze ustawa o VAT uznaje towary i usługi wymienione
w załączniku nr 2 do tej ustawy oraz towary wytworzone z nich przez rolnika ryczałtowego
z produktów pochodzących z jego własnej działalności rolniczej przy użyciu środków zwykle używanych w gospodarstwie rolnym, leśnym i rybackim (por. art. 2 pkt 20 i 21 ustawy
o VAT).

Stąd też w definicję produktów rolnych, których sprzedaż podlega zwolnieniu z VAT wpisują się owocowe dżemy, konfitury i soki, które mogą być wytwarzane (w sposób typowy dla gospodarstwa rolnego) przez rolników z owoców pochodzących z własnego gospodarstwa rolnego.

Rolnik nie ma też obowiązku posiadania kasy fiskalnej.!

Jak mogę sprawdzić czy rolnik faktycznie prowadzi działalność w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego?

W świetle przepisów regulujących RHD, rolnik decydujący się na tą formę działalności ma obowiązek zarejestrowania swojej działalności w Inspektoracie Weterynarii, który prowadzi publicznie dostępny rejestr. W rejestrze można sprawdzić czy dany rolnik prowadzi działalność RHD.  Na dzień 30/07/2019, 3703 gospodarstw rolnych prowadziło działalność RHD w Polsce. Rejestr jest w formie arkuszu excel, a więc można sortować wykaz województwami, powiatami, miejscowościami, nazwiskami oraz rodzajem prowadzonej działalności  https://pasze.wetgiw.gov.pl/spi/demo/index.php

Chciałabym przetwarzać jabłka, gruszki, truskawki, maliny i inne owoce na dżemy, konfitury i soki, a następnie sprzedawać je w sklepach, na targu i w swoim gospodarstwie. Od czego zacząć? Gdzie znajdę wiarygodne informacje i wskazówki?

Jeśli Pani ma status rolnika, to należy wykorzystać możliwości przepisów Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), które umożliwiają rolnikom – w ramach działalności rolniczej – przetwarzać i sprzedawać owoce z własnego gospodarstwa.  

Podstawowe informacje o RHD znajdzie Pani na: https://www.sodr.pl/swietokrzyski-portal-rolny/aktualnosci/-Rolniczy-handel-detaliczny-na-nowych-zasadach-od-2019-roku/idn:965 

Od 1 stycznia 2019 weszła w życie nowelizacja ustawy o rolniczym handlu detalicznym z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników do sklepów i restauracji. Nowelizacja zwiększyła limit zwolnienia z podatku dochodowego z 20 do 40 tyś zł oraz rozszerzyła możliwości sprzedaży produktów wytworzonych do instytucji (restauracje, stołówki, sklepy itp.). Wcześniej można było sprzedawać jedynie osobom indywidualnym.

Najlepiej się zgłosić do Ośrodka Doradztwa Rolniczego, w którym doradcy pomogą Pani znaleźć odpowiednie rozwiązanie w świetle aktualnych przepisów i pomogą w kontaktach z Sanepidem, który nadzoruje kwestie bezpieczeństwa żywności pochodzenia roślinnego.  

Każda sytuacja ma swoją specyfikę, ą więc warto zgłosić się do „doradcy rolniczego” w najbliższym ośrodku. Ośrodek i doradcę można zidentyfikować za pośrednictwem wyszukiwarki  https://doradca.cdr.gov.pl/szukaj.php 

Bardzo pożyteczne wskazówki, w szczególności dotyczące warunków sanitarno-higienicznych (wciąż aktualne),  znajdzie Pani w poradniku Centrum Doradztwa Rolniczego autorstwa Barbary Sałaty pt. Uruchamianie działalności przetwarzania żywności w małym zakładzie w gospodarstwie rolnym – rolniczy handel detaliczny (2017)  – https://www.cdr.gov.pl/transfer-wiedzy/broszury-publikacje/2320-uruchamianie-dzialalnosci-przetwarzania-zywnosci-w-malym-zakladzie-w-gospodarstwie-rolnym-rolniczy-handel-detaliczny 

Czy mogę przetwarzać warzywa i owoce w swojej kuchni w domu, a następnie je sprzedawać?

Można przetwarzać warzywa i owoce w kuchni w domu aby je następnie sprzedawać. Podstawowy warunek, to spełnienie warunków bezpieczeństwa żywności, które są określone w Rozporządzeniu Unii Europejskiej 852/2004 i obowiązuję we wszystkich krajach UE, w tym też w Polsce.  

Przepisy te przewidują, że w przypadku wykorzystania sprzętu i urządzeń gospodarstwa domowego w kuchni domowej, to należy zapewnić wymogi określone w  załączniku II w rozdziale III (uproszczone wymagania higieniczne). Podstawowa zasada jest taka, że to produkujący odpowiada za bezpieczeństwo żywności, a więc prowadzona produkcja i zbywanie żywności nie może stanowić zagrożenia dla bezpieczeństwa żywności i wpływać niekorzystnie na zdrowie publiczne.

 

Prawne dokumenty źródłowe są dostępne na: http://produktlokalny.pl/kampania-legalna-zywnosc-lokalna/ 

 

Praktyczny poradnik zastosowania przepisów bezpieczeństwa żywności przygotował Sanepid -pt. Poradnik Dobrej Praktyki Higienicznej i Produkcyjnej przy produkcji żywności niezwierzęcego pochodzenia w warunkach domowych z wykorzystaniem surowców roślinnych z własnych upraw oraz w ramach rolniczego handlu detalicznego. Do pobrania: http://www.psse-gostyn.pl/index.php?c=getfile&id=1 

 

Spełniając powyższe wymogi, rolnicy mogą przetwarzać i sprzedawać produkty pochodzące z własnych upraw i chowu w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego – w ramach działalności rolniczej. Nie muszą zakładać działalności gospodarczej.  

 

Aktualne informacje o Rolniczym Handlu Detalicznym dostępne na: https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/rolniczy-handel-detaliczny   

Jestem działkowiczem. Chciałbym skorzystać z Rolniczego Handlu Detalicznego i sprzedawać przetwory z warzyw i owoców z mojej działki. Gdzie mogę się zarejestrować?

Przepisy Rolniczego Handlu Detalicznego odnoszą się wyłączenie do rolników. Jeśli Pan nie jest rolnikiem i nie prowadzi działalności rolniczej, to nie może Pan korzystać z możliwości przepisów RHD. 

Jeśli Pan prowadzi działalność rolniczą, to należy zgłosić przystąpienie do RHD:

  • 30 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności do właściwego terytorialnie powiatowego lekarza weterynarii (PLW) w przypadku prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego i/lub żywności mieszanej tj. zawierającej jednocześnie produkty pochodzenia roślinnego i zwierzęcego,
  • 14 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności do właściwej terytorialnie powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej (PSSE) w przypadku prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia roślinnego.

Aby skorzystać z przywilejów podatkowych przewidzianych w działalności RHD, należy również złożyć oświadczenie w Urzędzie Skarbowym właściwym do 20 stycznia danego roku kalendarzowego, że będzie się odprowadzało podatek w formie ryczałtu od sprzedaży przetworzonych nadwyżek produktów rolnych (w przypadku rozpoczęcia działalności w ciągu roku, zgłoszenia dokonujemy nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu).

Jestem rolnikiem i jestem płatnikiem VAT. Czy mogę sprzedawać bezpośrednio klientom swoje produkty w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD)?

Tak można korzystać z możliwości RHD. Nie ma w tym wypadku kolizji prawnej. 

Aby skorzystać z przywilejów podatkowych przewidzianych w działalności RHD, należy złożyć oświadczenie w Urzędzie Skarbowym właściwym do 20 stycznia danego roku kalendarzowego, że będzie się odprowadzało podatek w formie ryczałtu od sprzedaży przetworzonych nadwyżek produktów rolnych (w przypadku rozpoczęcia działalności w ciągu roku, zgłoszenia dokonujemy nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu). 

Należy prowadzić ewidencje sprzedaży i zwracać uwagę, że zwolnienie z podatku dochodowego jest ograniczone do 40 tys. zł. Powyżej tej kwoty obowiązuje stawka 2%.

Czy sprzedaż bezpośrednia w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD) może być prowadzona przez internet, w tym poprzez sklepy internetowe?

Tak, jest to możliwe, pod warunkiem zapewnienia odpowiednich warunków zapewniających bezpieczeństwo zdrowotne tej żywności. Na każdym etapie sprzedaży to rolnik indywidualnie odpowiada za bezpieczeństwo zdrowotne produktów przez siebie sprzedawanych określonym sposobem. Pochodzenie produktu musi być jednoznacznie oznakowane, zgodnie z wymogami RHD.

We wniosku o rejestrację w Inspekcji sanitarnej czy też Inspekcji Weterynaryjnej należy podać także ten sposób sprzedaży. Podobnie przy sprzedaży (transport samochodem) pod drzwi klienta także należy podać te informacje we wniosku i nr rejestracyjny takiego pojazdu.

Kupując bezpośrednio od rolników, sprzedających w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), zwróciłem uwagę na fakt, że ich produkty muszą pochodzić tylko w 50% z własnej uprawy, hodowli czy chowu. Co z drugą połową? Jaką mam pewność, że są to surowce i składniki „przemysłowe”? Czy z punktu bezpieczeństwa, lepiej się sugerować certyfikacją rolnictwa ekologicznego?

Zapis dotyczący 50% zawartości produktu  jest zawarty w części podatkowej regulacji RHD, a więc jest istotny dla służb skarbowych). Jeśli rolnik chce korzystać z ulg podatkowych przewidzianych dla RHD, to musi on zapewnić, że ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji tego produktu, stanowi co najmniej 50% tego produktu z wyłączeniem wody. 

Dla służb weterynaryjnych i sanitarnych, które odpowiadają za bezpieczeństwo żywności istotny jest inny zapis, mianowicie, że produkt powinien być: „w całości lub w części z własnej uprawy, chowu, hodowli”. W przypadku nie ma określonej ilości procentowej), a więc chodzi o jakikolwiek udział własnej produkcji, nawet niewielkiej. Teoretycznie produkty mogą być nawet w większości wyprodukowane ze składników zakupionych lub obcych. 

Konsumenci poszukujący produktów wytworzonych przez rolników z własnych gospodarstw rolnych powinni zatem nie sugerować się regulacjami RHD, które gwarantują jedynie że rolnik wytworzył sprzedawany produkt. Dlatego też w sprzedaży bezpośredniej prowadzonej w ramach krótkich łańcuchach żywności, ważniejsze niż przepisy jest zaufanie konsumenta do rolnika i wice-wersa. Przepisy umożliwiają rolnikowi legalnie przetwarzać i sprzedawać produkty żywnościowe. Natomiast to rolnik musi przekonać konsumenta, że sprzedawany produkt jest wytworzony z własnych upraw, hodowli czy chowu, przedstawiając jego waloru oraz zapraszając konsumenta do odwiedzania gospodarstwa lub poprzez pozyskiwanie certyfikatów rolnictwa ekologicznego. 

Należy mieć na uwadze, że w sprzedaży bezpośredniej oraz systemach sprzedaży Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności, gwarantem bezpieczeństwa żywności oraz autentyczności pochodzenia jest zaufanie wynikające z bezpośrednią i trwałą relację pomiędzy producentem a konsumentem. Aby zapewnić sobie trwałą sprzedaż, nie leży to w interesie rolnika by oszukiwać konsumenta co do pochodzenia produktu. Z kolei, to konsument ma interes w tym by się z lepiej zorientować co do miejsca i metod produkcji aby zapewnić sobie najwyższej jakości produkt.

Jak wygląda zgłoszenie działalności Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD) do Urzędu Skarbowego? Jakie są obowiązki w prowadzeniu ewidencji?

Rolnicy, które sprzedają przetworzone przez siebie nadwyżki produktów rolnych są podatnikami w rozumieniu przepisów prawa, którzy mogą płacić podatek dochodowy na zasadach ogólnych (tj. 18 % lub 32% w zależności od wysokości osiągniętego dochodu) lub skorzystać z możliwości płacenia podatku w formie ryczałtu w wysokości 2 % od przychodu.  Żeby skorzystać z możliwości odprowadzania podatku w formie zryczałtowanej trzeba:

 

  • do 20 stycznia danego roku kalendarzowego złożyć w Urzędzie Skarbowym oświadczenie, właściwym do miejsca zamieszkania, że będzie się odprowadzało podatek w formie ryczałtu od sprzedaży przetworzonych nadwyżek produktów rolnych (w przypadku rozpoczęcia działalności w ciągu roku, zgłoszenia dokonujemy nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu)
  • prowadzić ewidencję sprzedaży 
  • płacić co miesiąc do 20- tego każdego miesiąca podatek od osiągniętego przychodu do Urzędu Skarbowego
  • do końca stycznia następnego roku podatkowego złożyć w Urzędzie Skarbowym PIT -28, w którym rolnik rozliczy przychód ze sprzedaży przetworzonych produktów rolnych. 

WZÓR OŚWIADCZENIA DO Urzędu Skarbowego o opodatkowaniu ryczałtem

Liszki/ Kaszów/ Cholerzyn…….., data ……Imię i Nazwisko 

Adres zamieszkania

NIP/ PESEL …..

Nr Tel. …………………………………..

Naczelnik Urzędu Skarbowego 

Pierwszy Urząd Skarbowy

ul. Rzemieślnicza 5

30-363 Kraków

 

OŚWIADCZENIE  O WYBORZE FORMY OPODATKOWANIA

Ja, ( imię i nazwisko ), legitymująca/y się dowodem osobistym serii … nr… i nr PESEL …. oświadczam, iż wybieram jako formę opodatkowania ryczałt od przychodów ewidencjonowanych ze sprzedaży przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu.

……………………………………………………………..

Podpis podatnika 

 

Rolnicy, którzy zgłoszą się do Urzędu Skarbowego jako podatnicy ryczałtowi muszą prowadzić EWIDENCJĘ SPRZEDAŻY. Ewidencja musi zawierać co najmniej: 

 

  • numer kolejnego wpisu, 
  • datę uzyskania przychodu, 
  • kwotę przychodu, 
  • przychód narastająco od początku roku. 

 

Dzienne przychody ewidencjonowane są w dniu sprzedaży. Ewidencję sprzedaży, należy posiadać w miejscu sprzedaży przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych.  

 

EWIDENCJA SPRZEDAŻY – może być prowadzona w zwykłym zeszycie, w którym odnotowywane będą informacje wymagane przez ustawodawcę. Poniższa tabela obrazuje, jak powinna wyglądać ewidencja sprzedaży. 

 

Lp. Data uzyskania przychodu Kwota przychodu Przychód narastająco od początku roku
1 10.02.2019 30 zł 30 zł
2 12.02.2019 50 zł 80 zł
3. 15.02.2019 100 zł 180 zł
4

 

EWIDENCJĘ SPRZEDAŻY zawsze trzeba mieć przy sobie w miejscu, gdzie dokonujemy sprzedaży, bowiem w przypadku kontroli musimy okazać ten dokument. Ponadto ewidencję należy uzupełniać w chwili dokonywania sprzedaży.  Kara za brak lub nieprawidłowo wypełnianą ewidencję wynosi 5-krotność stawki podatku 2%. Zatem jej wysokość będzie zależna od wysokości uzyskanego przychodu.

Prowadzę gospodarstwo sadownicze i jestem zarejestrowany w Rolniczym Handlu Detalicznym (RHD). Czy mogę zlecać tłoczenie soków?

Tak. Rolnik może zlecić tłoczenie soku ze swoich owoców tłoczni pod warunkiem, że jest zatwierdzona przez Państwową Inspekcje Sanitarną.

 

Stosownie do przepisów art. 20 ust. 1 c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych przetwarzanie produktów roślinnych i zwierzęcych i ich sprzedaż nie może odbywać się przy zatrudnieniu osób na podstawie umów o pracę, umów zlecenia, umów o dzieło oraz innych umów o podobnym charakterze, z wyłączeniem uboju zwierząt rzeźnych i obróbki poubojowej tych zwierząt, w tym również rozbioru, podziału i klasyfikacji mięsa, przemiału zbóż, wytłoczenia oleju lub soku oraz sprzedaży podczas wystaw, festynów, targów przez rolnika prowadzącego działalność w ramach RHD. 

 

A zatem nie ma przeszkód aby jako rolnik, Pan korzystał z usługi tłoczenia soku z własnych owoców lub warzyw.

Mając na uwadze fakt, że są różne formy i podstawy prawne tzw. sprzedaży bezpośredniej – nie tylko Rolniczy Handel Detaliczny (RHD). Czy jako rolnik musze wybrać jedną z nich czy też mogę prowadzić kilka form równocześnie?

Rolnik może prowadzić kilka form działalności, o ile stosuje właściwe wymagania dla każdej z tych działalności oddzielnie.

 

Dostępne formy prawne tzw. sprzedaży bezpośredniej są podsumowane w poniższej tabeli. 

Tu tabelka!

Forma prawna Rejestr Ograniczenie  geograficzne Punkty sprzedaży  (ewidencja) Urząd  skarbowy Limity sprzedaży (ewidencja) Ograniczenia produktowe
Działalność rolnicza Dostawy bezpośrednie Inspekcja Sanitarna Na terenie województwa i sąsiadujących województw
  • W gospodarstwie
  • Na targowisku,  kiermaszu
  • Przy drodze
  • Do podmiotu sprzedającego konsumentowi końcowemu
  • z obiektów lub urządzeń ruchomych lub tymczasowych 
  • Wysyłkowo, w tym przez Internet,
Nie Tak Tylko nieprzetworzone roślinnego pochodzenia wyłącznie z własnych upraw (w tym kiszonki)
Sprzedaż bezpośrednia Inspekcja Weterynaryjna Na terenie województwa i sąsiadujących województw
  • W gospodarstwie
  • Na targowisku,  kiermaszu
  • Przy drodze
  • Do podmiotu sprzedającego konsumentowi końcowemu
  • z obiektów lub urządzeń ruchomych lub tymczasowych 
  • Wysyłkowo, w tym przez Internet,
Nie Tak Tylko nieprzetworzone zwierzęcego pochodzenia wyłącznie z własnego chowu
RHD Inspekcja Weterynaryjna Na terenie województwa i sąsiadujących województw
  • W gospodarstwie
  • Na targowisku
  • Podmiot sprzedający konsumentowi ostatecznemu
  • Pośrednik w przypadku targów, festynów, wystaw i kiermaszy
  • Wysyłkowo, w tym przez Internet,
Zgłoszenie w przypadku korzystania z preferencji podatkowych (PDOF 0% do 40.000 zł, następnie 2%) Tak Przetworzone, zawierające co najmniej 50% surowca z własnego gospodarstwa
Tak, ale w miejscu produkcji bez limitu Przetworzone zwierzęcego pochodzenia z własnego chowu
MLO Inspekcja Weterynaryjna Na terenie województwa i sąsiadujących województw
  • W gospodarstwie
  • Podmiot sprzedający konsumentowi końcowemu
Gospodarstwo agroturystyczne Rejestr obiektów świadczących usługi hotelarskie W gospodarstwie W gospodarstwie Nie Nie Bez ograniczeń, ale z własnych upraw/chowu
Działalność gospodarcza CEIDG Bez ograniczeń Bez ograniczeń Zgłoszenie, VAT Nie Bez ograniczeń

Lokalna Grupa Działania w mojej gminie buduje inkubator kuchenny. Ogłosiła, że będzie wyposażony w urządzania do przetwarzania owoców i warzyw na dżemy, sosy i soki. Czy będę mogła korzystać z możliwości przetwórczych inkubatora zamiast dostosowywać i zatwierdzać własną kuchnię do tego celu i do obowiązujących wymogów bezpieczeństwa żywności?

Tak. W ramach Rolniczego Handlu Detalicznego, będzie Pani mogła korzystać z możliwości przetwórczych Inkubatora, pod warunkiem, że to Pani będzie osobiście przetwarzała swoje owoce i warzywa  pod nadzorem osoby odpowiedzialnej ze strony Inkubatora. Usługa powinna być odpłatna, a Inkubator musi być zatwierdzony i wpisany w rejestr właściwego organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej (w przypadku przetwórstwa produktów pochodzenia roślinnego) albo Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej (w przypadku przetwórstwa produktów pochodzenia zwierzęcego). 

 

Sytuacja w przypadku Inkubatora jest podobna do tej przyjętej w ustawie RHD jak w przypadku zlecenia wytłoczenie soków, oleju, uboju czy usługi w młynie. 

 

Należy podkreślić, że za bezpieczeństwo, jakość i autentyczność produktu wytworzonego odpowiada Pani jako producent, a nie organizacja prowadząca inkubator. 

Wytwarzam sery dojrzewające w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), ale zamierzam przejść do wyższego poziomu – produkcji w ramach przepisów działalności Marginalnej, Lokalnej, Ograniczonej (MLO). Jakie dodatkowe wymagania weterynaryjne będę musiał spełnić w zakresie wyposażenia pomieszczeń?

Nie ma dodatkowych wymogów higienicznych dla działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej. Są one analogiczne jak w RHD. 

Kupuję wędliny od rolnika, który je sam wytwarza w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD). Mówi, że mięso wieprzowe z którego produkuje wędliny pochodzi nie tylko z uboju świn z jego gospodarcza, ale że dokupuje surowiec wieprzowy i wołowy. Czy taka praktyka jest dopuszczalna w przepisach?

W ramach przepisów RHD oraz MLO, do wytworzenia produktów i wyrobów mięsnych można dokupywać zarówno mięso z legalnie działającego źródła, jak i niezbędne w procesie produkcji dodatki. Należy przy tym pamiętać, że do produkcji w ramach RHD i MLO nie można wykorzystywać mięsa pozyskanego w ramach tzw. „uboju na użytek własny”.

 

Jeśli rolnik działa w ramach RHD i korzysta ze zwolnień podatkowych, to zgodnie z przepisami,  ilość surowców zwierzęcych pochodzących z własnej hodowli użytych do produkcji wędlin muszą stanowić co najmniej 50% tego produktu, z wyłączeniem wody.

Gdzie znajdę ciekawe przykłady funkcjonujących aktualnie Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności w Europie?

Komisja Europejska propaguje rozwiązania Krótkich Łańcuchów dostaw Żywność (KŁŻ). W ramach tych działań Komisja Europejska sfinansowała 3-letni projekt pt. SKIN – Short supply chain knowledge and innovation network (SKIN – Sieć ds. Innowacji i wiedzy w zakresie Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności, który m. in. zebrał ponad 100 przykładów dobrych praktyk wykorzystywanych przez funkcjonujące KŁŻ. Stworzono bazę dobrych praktyk systemów KŁŻ, którą można przeszukać stosując różne kryteria.

http://www.shortfoodchain.eu/good-practices/ 

Warto również zapoznać się z przykładami opisanymi w ekspertyzach przygotowanych w ramach Kampanii Wiedz i Mądrze Jedz 

 

 

Jakie są dostępne możliwości finansowania uruchomienia i rozwijania systemu Krótkiego Łańcucha dostaw Żywności (KŁŻ)?

Największe i najważniejsze źródło publicznego finansowania na rozwój systemów KŁŻ znajduję się w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2014-2020 – program Współpraca. Jednym z priorytetów tego programu jest „tworzenie lub rozwój krótkich łańcuchów” poprzez innowacje technologiczne, produkcyjne, organizacyjne, marketingowe wypracowywane przez Grupy Operacyjne, składające się z współpracujących ze sobą rolników, producentów żywności, uczelni, oraz innych podmiotów. 

 

III nabór programu ma być ogłoszony pod koniec 2019 i nabór wniosków nastąpi w styczniu 2020. Program daje możliwość pozyskania finansowania w wysokości do 5 mln zł na okres 3 lat. 

 

Szczegóły programu 

https://www.arimr.gov.pl/ogloszenia-prezesa-arimr/artykuly/wspolpraca.html 

 

Oraz

 

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-16-wspolpraca.html

Jakie dotacje można pozyskać na małe przetwórstwo i rolniczy handel detaliczny?

Przepisy tzw. „sprzedaży bezpośredniej”, które wprowadzono w ostatnich 2 latach, mają na celu umożliwienie rolnikom przetwarzanie i sprzedawanie produktów żywnościowych z własnych upraw, hodowli i chowu, w szczególności rolników prowadzących małe gospodarstwa. Sprzedaż bezpośrednia oraz Krótkie Łańcuchy dostaw Żywności (KŁŻ) są dziś jednym z priorytetów Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW). 

Aktualnie dostępne jest wsparcie finansowe dla rolników, podejmujących się legalnego małego przetwórstwa oraz sprzedaży w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD) w postaci dotacji na:

  • małe przetwórstwo – do 500 tys. zł, 
  • rolniczy handel detaliczny (RHD) – do 100 tys. zł.

Oddziały regionalne ARiMR organizują stosowne konkursy i przyjmują wnioski o dofinansowanie. W przypadku przetwórstwa o pomoc mogą wnioskować rolnicy, domownicy i małżonkowie rolników, którzy podejmują dopiero prowadzenie takiej działalności. Natomiast w przypadku RHD – tylko rolnicy i małżonkowie rolników, ale zarówno tacy, którzy już prowadzą RHD, jak i ci, którzy zdecydowali się na podjęcie wykonywania takiej działalności. W obu przypadkach muszą to być osoby ubezpieczone w KRUS na mocy ustawy i w pełnym zakresie. 

Jeśli chodzi o przetwórstwo, pomoc jest udzielana w formie refundacji do 50% kosztów kwalifikowalnych inwestycji. Minimalna wysokość pomocy przyznana na realizację jednej inwestycji wynosi 10 tys. zł. Wsparcie na działalność gospodarczą związaną z przetwórstwem obejmuje produkcję wyrobów z mięsa, przetwarzanie i konserwowanie mięsa oraz owoców i warzyw. Kwalifikuje się do niego również produkcja cydru i win oraz olejów i pozostałych tłuszczów płynnych, przetwórstwo mleka i wyrób serów oraz wytwarzanie produktów przemiału zbóż. Pomoc dotyczy też produkcji gotowej paszy dla zwierząt gospodarskich i karmy dla zwierząt domowych. 

Jeśli chodzi o RHD wsparcie obejmuje produkty pochodzenia niezwierzęcego, przetwory z owoców i warzyw, w tym soki oraz przetwory z orzechów, przetwory zbożowe i koncentraty spożywcze (koncentraty warzywne, syropy owocowe). Dotacja uwzględnia też produkcję i sprzedaż olejów, mleka surowego, siary oraz surowej śmietany. Pomoc dotyczy również jaj, produktów pszczelich nieprzetworzonych, w tym miodu, pyłku pszczelego, pierzgi oraz mleczka pszczelego. Ponadto do wspieranych produktów należą świeże mięso: wołowe, wieprzowe, baranie, kozie, końskie lub produkowane z tego mięsa surowe wyroby mięsne lub mięso mielone oraz świeże mięso drobiowe. Z myślą o podmiotach działających w zakresie rolniczego handlu detalicznego katalog kosztów kwalifikowalnych poszerzono m.in. o koszty związane z dostosowaniem pomieszczeń pomocniczych służących przygotowaniu posiłków (np. kuchni) i pomieszczeń gospodarczych służących do przechowywania produktów żywnościowych. Rolnicy zyskają możliwość dofinansowania zakupu wyposażenia niezbędnego do prowadzenia działalności w zakresie przetwarzania i zbywania przetworzonych produktów rolnych. Dotychczas był to wyłącznie zakup technologii. 

Szczegóły aktualnego naboru to:

Poddziałanie 4.2 “Wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi lub ich rozwój”. 

Nabór 2019: 21 listopada – 20 grudnia https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/poddzialanie-42-wsparcie-inwestycji-w-przetwarzanie-produktow-rolnych-obrot-nimi-lub-ich-rozwoj.html 

Gdzie znajdę poradnik oraz inne informacje nt. uruchamiania zagrodowej produkcji serów?

Najważniejsze źródło informacji i doświadczenia w zakresie zagrodowej i farmerskiej produkcji serów, to Stowarzyszenie Serowarów Farmerskich i Zagrodowych oraz jej członkowie Kontakt – https://www.serowarzy.pl

Przydatne poradniki to:

Jaka jest różnica pomiędzy przetwórstwem farmerskim a przetwórstwem rzemieślniczym serów?

Przetwórstwo farmerskie to przetwórstwo prowadzone przez zakład, który zajmuje się przetwórstwem mleka pozyskanego wyłącznie we własnym gospodarstwie. Z kolei, przetwórstwo rzemieślnicze prowadzi je zakład, który produkuje również w oparciu o mleko pozyskane z innych gospodarstw.

Więcej o serach farmerskich i rzemieślniczych na portalu Stowarzyszenia Serowarów Farmerskich i Zagrodowych https://www.serowarzy.pl

Gdzie znajdę najlepsze szkolenia w zakresie małego przetwórstwa serów i wędlin?

Możliwości szkoleniowych jest sporo. Natomiast warto zacząć od oferty Centrum Praktycznego Szkolenia w zakresie małego przetwórstwa, które działa w ramach Centrum Doradztwa Rolniczego (CDR) w Radomiu – https://cpsz.cdr.gov.pl/

Centrum CDR w Radomiu również szkoli doradców rolniczych, pracujących w Ośrodkach Doradztwa Rolniczego w całej Polsce oraz inspektorów służb weterynaryjnych i sanitarnych. Dla rolników, szkolenia i doradztwo są świadczone w dużej mierze nieodpłatnie. Oddział CDR w Radomiu wydał również mnóstwo poradników i przygotował również filmy instruktarzowe. Warto z Centrum nawiązać kontakt ponieważ jest ono na bieżąco nie tylko w kwestii obowiązujących przepisów, ale również odnośnie ich weryfikacji i kontroli.

Chciałbym więcej informacji o firmie SERY BASI, o której było w pierwszym programie Wiedz i Mądrze Jedz.

Firma Sery Basi Barbara Żeliszczak prowadzi swoją działalność w gminie Wiżajny niedaleko Suwałk na Podlasiu. Można ją odnaleźć na Podlaskim Szlaku Kulinarnym http://www.podlaskiszlakkulinarny.pl/spizarnia-suwalska/sery-basi-barbara-zeliszczak/ oraz za pośrednictwem profilu facebook – https://www.facebook.com/SeryBasi/

Wybieram się do Austrii i chcielibyśmy odwiedzić gospodarstwa występujące w filmie Wiedz i Mądrze Jedz. Czy możecie podać adresy/kontakt?

Gospodarstwa występujące w filmie znajdują się w Dolnej Austrii. Są to (1) Wilhelmsburger Hoflieferanten, Pömmern 4, 3150 Wilhelmsburg

www.hoflieferanten.at; (2) Gospodarstwo Rodzinny Bayer Hauptstraße 44, 2100 Leobendorf, Austria oraz (3) Gospodarstwo Rodziny Gugerell

Hauptstraße 8, 3143 Pyhra, Austria. Wszystkie 3 gospodarstwa uczestniczą w programie Gutes vom Bauernhof (Dobre od Rolnika), który zrzesza 1600 gospodarstw z całej Austrii. Można odnaleźć informacje o wszystkich tych gospodarstwach w wyszukiwarce, którą można zainstalować w telefonie (tylko po niemiecku)

https://www.gutesvombauernhof.at/oesterreich/app.html

Przyjeżdżam do Krakowa i chciałbym odwiedzić Marchewka Bistro, o którym było w filmie Wiedz i Mądrze Jedz

Bistro Marchewka mieści się w Nowohuckim Centrum Kultury w centrum Nowej Huty. Bieżące informacje oraz jak dojechać znajdzie Pan na profilu społecznym – https://www.facebook.com/MarchewkaBistro/

Chciałbym więcej się dowiedzieć o tym jak działa Klub Zakupowy. Proszę o informacje

Formuła Klubu Zakupowego jest opisana obszernie w dziale dobrych praktyk – https://prostoodrolnika.pl/dobre-praktyki/

Koszyk Lisiecki to przykład funkcjonującego Klubu Zakupowego w Liszkach pod Krakowem. Oferta – www.zakupy.koszyklisiecki.pl oraz profil społeczny https://www.facebook.com/KZ.koszyklisiecki

Na jakiego typu innowacji Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności można uzyskać finansowanie w ramach PROWu?

Kluczowy program w ramach PROW to Działanie 16 – Program Współpraca. Priorytet innowacji w zakresie tworzenie lub rozwoju krótkich łańcuchów żywności jest omówiony na stronach Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa  pt. Podstawowe informacje w zakresie tworzenia lub rozwoju krótkich łańcuchów dostaw lub rynków lokalnych w ramach działania “Współpraca” PROW 2014-2020

https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-16-wspolpraca/podstawowe-informacje-w-zakresie-tworzenia-lub-rozwoju-krotkich-lancuchow-dostaw-lub-rynkow-lokalnych-w-ramach-dzialania-wspolpraca-prow-2014-2020.html

 

Jak wyglądają sprzedaż bezpośrednia i krótkie łańcuchy dostaw we Francji?

Sprzedaż bezpośrednia oraz krótkie łańcuchy dostaw są propagowane we Francji od dawna. Opis doświadczeń francuskich wraz z prezentacjami jest dostępny na:  https://mir.krakow.pl/artykuly/Wyjazd-studyjny-do-Francji,11646.html

Jakie jest miejsce problematyki Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności w negocjacjach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR)?

Ważnym punktem negocjacyjnym Rządu RP dotyczy instrumentów i możliwości poprawienia pozycji rolników w łańcuchach wartości w sektorze rolno-spożywczym (jest to jeden z 9 celów szczegółowych proponowanych przez stronę Polską). Komisja Europejska, tak jak i Rząd RP, postrzegają potencjał i potrzebę wspierania działań na rzecz rozwoju systemów KŁŻ w tym zakresie. Aktualnie trwają konsultacje nt. Plan strategiczny WPR na lata 2021-2027, które koordynuje specjalnie powołany zespół powołany w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Informacje i materiały z konsultacji z 26 września 2019 dostępne na https://mir.krakow.pl/artykuly/Plan-strategiczny-WPR-na-lata-2021-2027,12308.html

 

Stanowisko Rządu RP ws WPR po 2020 już uwzględnia priorytet i problematykę Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności. Patrz

Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 16 maja 2017 r. http://www.minrol.gov.pl/Ministerstwo/Biuro-Prasowe/Informacje-Prasowe/Rada-Ministrow-przyjela-dokument-Wspolna-polityka-rolna-po-2020-roku-polskie-priorytety

Co to jest zbiorowy punkt sprzedaży produktów spożywczych? Słyszałam, że takie punkty robią furorę we Francji ponieważ ułatwiają zakupy wprost od rolnika.

We Francji najkorzystniejszą i najbardziej popularną formą sprzedaży bezpośredniej konsumentom końcowym produktów wytworzonych przez rolników są tzw. punkty sprzedaży zbiorowej. Jest to prawnie dozwolona forma sprzedaży, która pozwala rolnikom wprowadzać na rynek produkty ze swoich gospodarstw poprzez zbiorowe działanie w formie wspólnie prowadzonego sklepu. Punkt sprzedaży zbiorowej jest miejscem sprzedaży, z którego korzysta grupa współpracujących ze sobą rolników. W punkcie tym konsumentom końcowym producenci rolni oferują, w formie sprzedaży bezpośredniej oraz w ramach działalności rolniczej, produkty pochodzące ze swoich gospodarstw. Producenci są zobowiązani do obecności przy sprzedaży (ewentualnie może ich reprezentować pracownik zatrudniony w gospodarstwie rolnym). Producenci pozostają właścicielami produktów aż do momentu przekazania ich konsumentowi końcowemu (formalnie nie dokonuje sprzedaży punkt ale indywidualnie rolnik). Płatność za produkt jest przekazywana bezpośrednio tym producentom. Punkt sprzedaży może zatrudniać personel, który działa w imieniu rolników indywidualnie i zbiorowe.

Francuscy rolnicy sprzedają w takich punktach różnorodne produkty, wytworzone we własnych gospodarstwach (np. wino, dżemy, soki i wędliny), przy czym sprzedaż taka jest określana wspólnym mianem – jako „sprzedaż bezpośrednia”. Ponadto punkt sprzedaży, działający jako handel detaliczny, może odsprzedawać zakupione u producentów produkty, pod warunkiem, że produkty, jeśli są pochodzenia zwierzęcego, pochodzą z wytwórni zatwierdzonych lub korzystających ze zwolnienia od obowiązku posiadania pozwolenia.

Więcej o Punktach Zbiorowej Sprzedaży: https://mir.krakow.pl/artykuly/Wyjazd-studyjny-do-Francji,11646.html

Punkty Sprzedaży Zbiorowej nie są możliwe w Polsce, z uwagi na to, że aktualnie obowiązujące przepisy sprzedaży bezpośredniej wymagają, że rolnik ma sprzedawać swoje produkty bezpośrednio konsumentowi końcowemu i nie może sprzedawać produktów innych rolników.

Ile jest gospodarstw rolnych w Polsce? Jeśli jest ich tak dużo, to dlaczego dostęp do żywności jest tak ograniczony?

W Polsce przeważają małe gospodarstwa. Wg. badań GUS, najwięcej gospodarstw rolnych ma powierzchnię do 10 hektarów  W grupie obszarowej 1–10 ha powierzchni użytków rolnych było w Polsce 1.03 mln gospodarstw, czyli 73,2 proc. gospodarstw rolnych. Zajmowały one 28,2 proc. powierzchni gospodarstw rolnych. Liczba gospodarstw rolnych obejmujących 1–3 ha użytków rolnych to ok. 446 tys. Polska jest potęgą pod kątem małych gospodarstw rolnych. W Unii Europejskiej, tylko Rumunia ma ich więcej.

Niestety sektor małych gospodarstw rolnych – często rozproszonych geograficznie – jest wciąż postrzegany w Polsce jako problem społeczny, a nie jako szansę dla ożywienia gospodarczo i społecznie tereny wiejski oraz dla innowacji organizacyjnych, technologicznych oraz informatycznych. Do niedawna Polityka Państwa skupiała się na zwiększaniu produkcji dużych gospodarstwach towarowych oraz przetwórstwie żywności w dużej, przemysłowej skali. Polityka ta przyniosła pozytywne efekty (30 mld zł nadwyżki w eksporcie żywności), jednak ignorowała sektor małych gospodarstw rolnych oraz małych przetwórców żywności z nimi związanych, de facto, wykluczając ich z wielu programów pomocowych skierowanych na wieś. Ta sytuacja się zmienia dopiero teraz, ale nowe możliwości przetwórstwa i sprzedaży dla rolników, które pojawiły się w ostatnich latach, są wciąż mało znane.

Jak wygląda sprzedaż bezpośrednia we Włoszech?

We Włoszech „sprzedaż bezpośrednia” (vendita diretta) produktów rolniczych jest dość szerokim pojęciem; w ramach takiej sprzedaży dopuszczalna jest bowiem nie tylko sprzedaż produktów nieprzetworzonych, ale również sprzedaż różnorodnych przetworów roślinnych oraz zwierzęcych (w tym – mlecznych). W strukturze włoskiej sprzedaży bezpośredniej przetwory mleczne i mięsne mają jednak mniejsze znaczenie niż przetwory roślinne, takie jak np. wino lub oliwa. Największe znaczenie w zakresie sprzedaży bezpośredniej mają wino i inne produkty sektora winorośli, owoce i warzywa, oliwki i oliwa, mleko i produkty mleczne (w tym sery), mięso i mięso „spreparowane” (np. przetwory mięsne przygotowane do dalszej obróbki), wędliny i miód.

Najwięcej gospodarstw sprzedaje swoje produkty bezpośrednio w gospodarstwie (63,4% całkowitej sprzedaży bezpośredniej), oraz – na targowiskach, lokalnych kiermaszach, targach itp. (24%). Najmniejszy, 14% udział w sprzedaży bezpośredniej mają sklepy sprzedające produkty dostarczane bezpośrednio z gospodarstw (tzw. „farm shops”). Rodzaje produktów objętych sprzedażą bezpośrednią mogą różnić się w zależności od regionu. We Włoszech, zgodnie z Konstytucją i z dekretem ministerstwa rolnictwa, żywności i leśnictwa z 20 listopada 2007 r., szczegółowe zasady sprzedaży bezpośredniej są bowiem określane w przepisach poszczególnych regionów.

Przykładem mogą być rozwiązania stosowane w regionie Veneto, położonym w północnych Włoszech. W ramach decyzji Rady Regionalnej Veneto nr 1526 z 31 lipca 2012 r., dotyczącej małych ilości produktów lokalnych (Piccole Produzioni Locali – PPL), zostały określone zasady produkcji i wprowadzania do obrotu małych ilości produktów żywnościowych (w większości  – przetworów). Z informacji zamieszczonych na stronie internetowej władz lokalnych Veneto wynika, że te przepisy, dotyczące sprzedaży bezpośredniej produktów lokalnych, odnoszą się zarazem do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego przy sprzedaży produkcji marginalnej, lokalnej i ograniczonej. Zasadą podstawową w takiej sprzedaży jest to, że produkty mają pochodzić od rolnika (z jego gospodarstwa). Działalność taka musi być zarejestrowana. Należy także spełniać wymogi sanitarne, podane w przepisach tego rozporządzenia, przy czym produkcja żywności ma stanowić uzupełnienie dochodów, a nie główną działalność rolnika.

Produkty przetworzone mogą być oferowane do sprzedaży bezpośredniej dla konsumenta końcowego w danej prowincji regionu i/lub w prowincjach sąsiednich. Sprzedaż ma być prowadzona przez rolnika, który dane produkty wytworzył. Produkty takie mogą być  sprzedawane na rynku, targowisku, festynie, jak  również oferowane w sklepach (prowadzonych przez tego rolnika). Rolnik może również  dostarczać te produkty do sklepów lub placówek handlu detalicznego bezpośrednio zaopatrujących konsumenta końcowego, pod warunkiem, że sklep lub inna placówka detaliczna znajduje się na terytorium prowincji, w której znajduje się farma produkcyjna, lub w prowincjach graniczących.

Czy jest jakieś wsparcie finansowe dla organizowania działań zbiorowych rolników i producentów żywności?

Do 13 grudnia 2019 r. można składać wnioski o wsparcie na Tworzenie grup i organizacji producentów.

Pomoc kierowana jest do nowych grup producentów rolnych, uznanych od 22 grudnia 2018 r. W ich skład muszą wchodzić wyłącznie osoby fizyczne, działające jako przedsiębiorcy prowadzący mikro, małe lub średnie przedsiębiorstwo. Ponadto o wsparcie mogą starać się  grupy, które spełniają następujące warunki:

  • zostały uznane przez dyrektora oddziału regionalnego ARiMR na podstawie planu biznesowego;
  • łączą producentów jednego produktu lub grupy produktów, którzy nie byli członkami grupy producentów lub organizacji producentów, utworzonej ze względu na ten sam produkt lub grupę produktów, której przyznano i wypłacono pomoc na rozpoczęcie działalności ze środków UE po 1 maja 2004 r.;
  • w skład grupy producentów nie wchodzą małżonkowie członków, o których mowa powyżej oraz osoby powiązane bezpośrednio z nimi kapitałowo lub osobowo;
  • zadeklarują realizację planu biznesowego w celu osiągnięcia jego założeń w trakcie trwania 5-letniego okresu wsparcia.

Wsparcia nie można otrzymać na tworzenie grup producentów zajmujących się hodowlą drobiu, wyrobami z mięsa drobiowego i jego podrobów.

Pomoc przyznawana jest w okresie pierwszych 5 lat funkcjonowania grupy liczonych od dnia jej uznania. Wysokość pomocy finansowej, jaką może otrzymać grupa zależy od wartości przychodów netto uzyskanych ze sprzedaży produktów lub grupy produktów, wytworzonych przez jej członków w poszczególnych latach. Ważne jest, że odbiorcami produktów nie mogą być osoby należące do grupy producentów, współmałżonkowie takich osób, podmioty powiązane kapitałowo lub osobowo w sposób bezpośredni lub pośredni z beneficjentem lub jego współmałżonkiem.

Wysokość wsparcia od 2019 r. wzrosła i wynosi obecnie: w pierwszym roku – 10% przychodów netto, w drugim roku – 9%, w trzecim roku – 8%, w czwartym roku – 7 %, w piątym roku – 6%. Maksymalny limit pomocy to 100 tys. euro w każdym roku pięcioletniego okresu przyznawania wsparcia.

Złożone wnioski poddawane są ocenie. Na podstawie liczby przyznanych punktów ustalona zostanie kolejność przyznawania pomocy. W rejestrze prowadzonym przez ARiMR znajduje się obecnie 840 uznanych grup producentów rolnych.

Szczegółowa informacja i wnioski – https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-9-tworzenie-grup-producentow-i-organizacji-producentow-dzialanie-9-prow-2014-2020.html

Mieszkam w Poznaniu. Czy działa w Poznaniu Kooperatywa Spożywcza, do której mógłbym przystąpić?

W Poznaniu działa – Poznańska Kooperatywa Spożywcza POKOSPOKOO – www.poznanskakooperatywa.pl oraz https://www.facebook.com/pg/PoznanskaKooperatywaSpozywcza

Oglądałam program Wiedz i Mądrze Jedz o kooperatywach spożywczych w Warszawie. Jak można przystąpić do nich?

Dwie kooperatywy Warszawskie przedstawiono w filmie. Pierwsza to Grochowska Kooperatywa Spożywcza – http://kooperatywagrochowska.pl oraz profil – https://www.facebook.com/Kooperatywa-Grochowska

Druga to Kooperatywa Spożywcza „Dobrze” – https://www.dobrze.waw.pl/ Kooperatywa to prowadzi również dwa sklepy. Jeden przy ul. Wilcza 29a  /Śródmieście południowe/ Tel: 786 867 610, a drugi na Muranowie przy ul. Andersa 27, Tel: 690 345 931. Kooperatywa ma też swój profil społeczny – https://www.facebook.com/kooperatywadobrze/

Jestem rolnikiem. Czy są jakieś nowe rozwiązania nawożenia bio?

W Polsce jest realizowany aktualnie projekt na temat produkcji i wykorzystania bio-nawozów pt. NUTRIMAN ►https://nutriman.net/farmer-platform/info/pl.  Można się do niego zapisać. Jest to sieć tematyczna dotyczącą azotu i fosforu, która gromadzi wiedzę na  temat “gotowych do zastosowania” technologii w zakresie produkcji i wykorzystania bio-nawozów, łączących innowacyjne wyniki badań naukowych z praktyką. Projekt jest realizowany w ramach programu Horyzont 2020 i finansowany z funduszy Unii Europejskiej.
Projekt jest skierowany do rolników, doradców rolniczych, producentów  i innych podmiotów działających w sektorze rolnym. Bieżące informacje na temat prac realizowanych w projekcie można uzyskać zapisując się na prenumeratę newslettera.
►Proces rejestracji krok po kroku

Jak wygląda sprzedaż bezpośrednia w Rumunii?

W Rumunii, wyróżnione są dwie kategorie sprzedaży bezpośredniej produktów spożywczych przez rolników:

  • sprzedaż bezpośrednia, w ramach której drobni producenci mogą sprzedawać swoje produkty pierwotne (mleko, produkty rybołówstwa, jajka, dziczyznę) na targach, placach i wystawach organizowanych okresowo przez władze lokalne/ regionalne;
  • handel detaliczny, który obejmuje dostarczanie środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego i niezwierzęcego, wytwarzanych w przedsiębiorstwach zarejestrowanych pod względem sanitarnym i weterynaryjnym oraz bezpieczeństwa żywności, sprzedających produkty pochodzenia zwierzęcego (mięso surowe, mięso mielone, mięso gotowane i/lub produkty na bazie mięsa, sery, ryby, jaja, dziczyzna, mięso drobiowe lub zajęczaków) oraz pieczywo, warzywa i owoce.

Rolnicy mogą sprzedać na targach, placach i wystawach oraz w handlu obwoźnym. Drobni producenci muszą stosować wszystkie środki zapobiegające ryzyku zanieczyszczenia produktów pochodzenia zwierzęcego podczas ich wytwarzania oraz sprzedaży. Drobni producenci, którzy rozpoczynają działalność w zakresie bezpośredniej sprzedaży, aby móc prowadzić działalność, muszą się zarejestrować w Dyrekcji ds. Sanitarno-Weterynaryjnych i Bezpieczeństwa Żywności. Rolnicy mogą przetwarzać i sprzedawać produkty tradycyjne, które to produkty nie muszą być zarejestrowane na poziomie unijnym (np. jako „Chroniona Nazwa Pochodzenia”). Wystarczająca jest rejestracja „produkcji tradycyjnej” na poziomie krajowym.

W Rumunii, począwszy od 2007 r. produkcja, dystrybucja i sprzedaż żywności musi spełniać wymagania zawarte w unijnym rozporządzeniu nr 852/2004. Aby spełnić wszystkie te wymagania, niezbędny jest duży wkład finansowy, który jest nieosiągalny dla większości rolników. Co więcej, większość tych wymagań ma sens jedynie dla wielkoskalowych operacji, jako że ryzyko zanieczyszczenia żywności jest tam znacznie większe. Przykładowo, wymóg wydzielenia osobnych korytarzy do transportu surowych produktów i produktów końcowych jest rozsądnym wymaganiem w warunkach ciągłego, wzmożonego ruchu w dużych zakładach, jednakże jest uważany za „kompletny  nonsens” w małych gospodarstwach, które przetwarzają produkty rolne pochodzące tylko z ich własnej produkcji.

Jak wygląda sprzedaż bezpośrednia i sprawa krótkich łańcuchów w Austrii?

Jak wygląda sprzedaż bezpośrednia i sprawa krótkich łańcuchów w Austrii?

W jakim kierunku idą innowacje w rozwijaniu Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności?

Możliwe kierunki rozwoju systemów KŁŻ należy rozważać w odniesieniu do zmian, które następują w społeczeństwie i gospodarce, innowacji technologicznych i organizacyjnych, i kształtują tym samym gospodarkę żywnościową w skali Europy i świata. Najważniejsze kierunki wydają się następujące:

  1. Rolnictwo się zmienia. Zmiany następują ponieważ coraz więcej ludzi mieszka w miastach. Największe rynki zbytu są w miastach. To, na ile modele systemów KŁŻ będą w stanie dotrzeć do miejskich konsumentów, zadecyduje o ich znaczeniu i konkurencyjności w gospodarce żywnościowej. Rozwiązania marketingowe, kanały dystrybucji oraz systemy sprzedażowe muszą docierać do środowisk miejskich i uwzględniać ich potrzeby. Wydaje się, że współpraca z samorządami oraz innymi instytucjami publicznymi w tym zakresie jest niezbędna. Na pewno do wykorzystania jest również potencjał innowacji i przedsiębiorczości miast. Szereg miast dostrzega korzyści współpracy z rolnikami oraz propagowania produkcji żywności w środowisku miejskim (np. Paryż, Wiedeń, Ghent, Bruksela). Chodzi tu o nowe miejsca pracy oraz ograniczanie oddziaływania miasta na środowisko naturalne.
  2. Systemy KŁŻ to przede wszystkim przedsięwzięcia biznesowe, które muszą konkurować na rynku. Jest to trudne zadanie dla rolnika, czy też grupy współpracujących rolników, ponieważ często brakuje im doświadczenia i wszechstronności. Wiele inicjatyw KŁŻ w Europie, w tym też w Polsce, jest zagrożonych, ponieważ:
  • Propozycja wartości systemu KŁŻ oparta na ofercie świeżych, lokalnych, ekologicznie wyprodukowanych produktów wprost od producentów, którzy stosują zasady rozwoju zrównoważonego, jest już dziś również ofertą hipermarketów. Nie jest łatwo się wyróżnić na rynku nawet jeśli oferta marketów nie jest tożsama jakościowo z ofertą rolnika.
  • Mnogość marek, nagród, certyfikatów oraz innych wyróżnień atestujących „lokalność” produktu jest często niezrozumiała dla konsumenta.
  • Zwolennicy systemów KŁŻ często argumentują, że kupowanie produktów wprost od rolnika jest korzystniejsze dla ochrony środowiska naturalnego. Jednak produkcja w systemach tzw. upraw wertykalnych (vertical farming) jest potencjalnie  bardziej przyjazna środowisku naturalnemu ponieważ redukuje emisję gazów cieplarnianych, ogranicza potrzebę stosowania nawozów czy też środków ochrony roślin . Z kolei zlokalizowanie produkcji w mieście oznacza zredukowanie oddziaływania na środowisko naturalne transportu.
  1. Większość systemów KŁŻ boryka się z różnymi kłopotami organizacyjnymi:
  • Są często niezbyt przyjazne dla konsumenta, ponieważ często do gospodarstwa lub punktu odbioru trudno jest dojechać/ trafić, ponieważ nie są zbyt dobrze oznakowane;
  • Oferta jest często ograniczona pod kątem różnorodności asortymentu, a jakość nie jest równa (wynika to z faktu, że rolnik może sprzedawać jedynie produkty własne);
  • Deklaracje co do „ekologiczności” produkcji i dystrybucji są często trudne do zweryfikowania i czasem nieprawdziwe;
  • Wykorzystanie rozwiązań informatycznych jest ograniczone. Większość gospodarstw nie jest przygotowanych do konkurowania w gospodarce cyfrowej (zresztą w wielu krajach, w tym też w Polsce, przepisy ograniczają rolnikom możliwości prowadzenia sprzedaży w Internecie)
  • Promocja i marketing bazują często na nostalgii, wartościach gospodarstwa rodzinnego czy też na hasłach nawiązujących do tradycji i kultury. Nie trafia to do konsumentów, którzy poszukują jakościowej żywności po konkurencyjnych cenach oraz zdrowszego stylu życia;
  • Nastawienie na stosunkowo niszowego klienta z brakiem możliwości zwiększenia grona odbiorców.

 

  1. Pokonanie konkurencji na rynku wymaga wypracowania zupełnie nowych strategii marketingu, dystrybucji i sprzedaży, które wymagają zazwyczaj prowadzenia nowatorskiej polityki cenowej. Większość systemów KŁŻ opiera się na dofinansowaniu ze strony instytucji publicznych, pracy wolontariuszy, a więc nie jest w stanie samodzielnie przetrwać na rynku.
  2. Dość radykalne zmiany następują obecnie w gospodarce żywnościowej w wyniku stosowania nowych technologii w zakresie sprzedaży, dystrybucji, transportu, logistyki oraz samej produkcji. Niestety b ma wyraźnego zaplecza badań i rozwoju dla diagnozowania i rozwiązywania problemów ze „skalowaniem” oddziaływania systemów KŁŻ.

Czy rolnictwo tradycyjne jest najbardziej przyjazną środowisku naturalnemu formą produkcji?

Rolnictwo wertykalne (vertical farming) polega na prowadzenia upraw przy wykorzystaniu nowoczesnych rozwiązaniach technologicznych 24 godziny, 7 dni w tygodniu –https://en.wikipedia.org/wiki/Vertical_farming. Zwolennicy tej formy upraw, argumentują że jest to najbardziej przyjazna środowisku naturalnemu forma produkcji ze względu na to, że (1) produkcja może się odbywać bez stosowania jakichkolwiek pestycydów oraz (2) możne zminimalizować transport z uwagi na to, że produkcja może być nawet bezpośrednio u klienta (np. w piwnicy lub podziemiu pod restauracją). Kalkulacje firmy Urban Crop Solutions z Belgii podane poniżej, potwierdzają tą tezę.

  Tradycyjne gospodarstwa Szklarnie Rolnictwo wertykalne
Wegetacja 70 dni 40-50 dni 21 dni
Uprawy/m2 18 25 25-300
Cykl upraw Sezon Sezon 365 dni
Zużycie wody 351 151 1,51
Pestycydy + herbycydy Często Rzadko Nigdy
Lokalizacja Pole Pole W dowolnym miejscu
Intensywność pracy po zbiorach Wysokie Średnie Niskie

 

Jest to jednak nie pełny obraz ponieważ tradycyjne rolnictwo przynosi wiele korzyści dla środowiska naturalnego ze względu na swój często rozdrobniony charakter, w szczególności w zakresie utrzymywania różnorodności biologicznego, krajobrazów kulturowych, zachowania starych i rodzimych odmian oraz dostarczania innych „usług ekologicznych” takich jak mała retencja wody.

Właściwsze by było porównać koszty i korzyści rolnictwa tradycyjnego do rolnictwa przemysłowego czy też produkcji wertykalnej do rolnictwa przemysłowego.

Jakie są najważniejsze bariery dla rozwoju sprzedaży bezpośredniej i krótkich łańcuchów dostaw żywności? Mamy przecież ogromną ilość rolników w naszym kraju.

Najbardziej istotnym czynnikiem, jeśli chodzi o zainteresowanie systemami KŁŻ, wynika nie tyle z przepisów sprzedaży bezpośredniej, polityki Państwa lub jej braku w tym zakresie, ale ze zmian zachodzących po stronie konsumentów. W ostatnich latach, to dla konsumentów liczy się coraz bardziej jakość żywności, chociaż kryteria cenowe wciąż dominują. Rosnący popyt na kupowanie żywności wprost od rolnika uwidacznia bariery, które muszą być pokonane by zapewnić podaż. Kluczowa sprawa to pokonanie barier dla zwiększenia skali oddziaływania systemów KŁŻ na rynkach żywności w rozumieniu liczby zaangażowanych producentów i konsumentów, różnorodności asortymentu produktów oferowanych na sprzedaż oraz wolumenu sprzedaż. Jak  skutecznie wspierać i kształtować współpracę partnerską by zwiększyć skale oddziaływania KŁŻ stanowi podstawową barierę i wyzwanie dla funkcjonowania i rozwoju systemów KŁŻ nie tylko w Polsce. Najistotniejsze bariery (i co za tym idzie, szanse na innowacje) dla rozwijania systemów KŁŻ zidentyfikowane w ostatnich latach, to:

  1. Zaniechanie produkcji i przetwórstwa żywności w małej skali (w tym na małym areale);
  2. Brak odpowiednich form finansowania systemów KŁŻ (organizatorów oraz uczestników);
  3. Brak dopasowania produktów do zapotrzebowania konsumentów – potrzebne są działania na rzecz tworzenia nowych produktów dostosowanych do potrzeb konsumentów z jednej strony i do możliwości producentów z drugiej;
  4. Fałszerstwo żywności na rynku – potrzebna jest sprawniejsza kontrola jakości i autentyczności, która równocześnie zapewnienia bezpieczeństwo żywności;
  5. Trudności dla małych producentów w uzyskaniu dostępu do rynków zbytu i utrzymanie się na nim;
  6. Bariery logistyczne pojawiające się przy rozproszeniu geograficznym małych gospodarstw oraz potrzebą ze strony konsumenta wygodnej dla niego formuły kupowania
  7. Brak świadomości wśród konsumentów, że żywność sezonowa wyprodukowana lokalnie stanowi wartość
  8. Postrzeganie rolnictwa, w szczególności przez ludzi młodych, jako mało atrakcyjny sposób na życie i pracę.

Jaka jest rola Ośrodków Doradztwa Rolniczego w propagowaniu sprzedaży bezpośredniej i rozwijaniu krótkich łańcuchów dostaw żywności w Polsce?

Obecny system doradztwa rolniczego w Polsce obejmuje sieć zdecentralizowanych 16 wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego oraz Centrum Doradztwa Rolniczego (CDR) jako jednostkę koordynująca i doskonalącą system. Ośrodki wojewódzkie z kolei prowadzą działalność poprzez 312 powiatowych zespołów doradczych  zatrudniających ponad 3000 doradców pracujących bezpośrednio z rolnikami i mieszkańcami obszarów wiejskich. Obecnie ich działalność zdominowania jest w dużej mierze przez wspieranie rolników w wykorzystywaniu wsparcia w ramach Unii Europejskiej (Wspólna Polityka Rolna). W skutek koncentracji prac służb doradztwa rolniczego na wsparciu rolników w obsłudze wniosków o fundusze pomocowe, ograniczeniu uległ zakres doradztwa technologicznego w zakresie metod produkcji rolniczej, a więc realnego transferu wyników naukowych do praktyki, co stanowi tradycyjnie fundament funkcjonowania służb tego typu!

Ustanowienie sprzedaż bezpośrednią oraz rozwój rynków lokalnych jako priorytet Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmienia stan rzeczy. Mając na uwadze doświadczenie i potencjał Ośrodków Doradztwa Rolniczego, wydaje się że będą odgrywać coraz większą rolę w propagowaniu systemów KŁŻ oraz wspierania ich rozwoju, w szczególności poprzez doradztwo dla rolników, którzy je tworzą. Kierunek ten wymaga jednak sprecyzowania zadań i ról ODRów :

  1. Ośrodki mogły by koordynować pomoc publiczną w zakresie wspierania systemów KŁŻ na poziomie regionalnym i centralnym. Sieć KSOW, SIR i ośrodki doradztwa rolniczego już współpracują ze wszystkimi potencjalnymi interesariuszami, a więc są dobrym adresatem i wykonawcą takich działań.
  2. Ośrodki mogły by wykonać przegląd istniejących ogólnopolskich i regionalnych systemów wyróżniających żywność wysokiej jakości pod kątem ich przydatności dla wspierania systemów KŁŻ zarówno z punktu widzenia rolnika (w tym małych gospodarstw) jak i konsumenta. Jest to istotne gdyż potrzebny jest najpierw czytelny, prosty i jednolity przekaz do konsumenta. Dzisiaj wydaje się mamy do czynienia z nadmiarem oznaczeń, co negatywnie wpływa na cały sektor jakościowej żywności.
  3. Wykorzystując potencjał Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy dążyć do zwiększania liczby zarejestrowanych produktów, ale nie tylko w ramach listy prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Potrzebna  jest  identyfikacja  produktów oraz producentówktórzy mogliby przystąpić do systemu chronionych nazw pochodzenia, chronionych oznaczeń geograficznych i gwarantowanych tradycyjnych specjalności w ramach systemów jakościowych polskich i europejskich.
  4. Należy wykorzystać „siły odr-ów” a szczególnie brokerów innowacji dla utworzenia jak największej liczby Grup Operacyjnych na rzecz Innowacji, szczególnie w zakresie Krótkich Łańcuchów Żywności, które stanowią priorytet w PROW (w szczególności w Programie „Współpraca”). Rozwój systemów KŁŻ wymaga innowacyjność i testowanie praktycznych rozwiązań zarówno organizacyjnych jak i tych w zakresie procesów technologicznych przetwórstwa oraz upraw i chowu w skali małych gospodarstw.
  5. Pozostawiając autonomię poszczególnych regionalnych Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy zadbać o podniesienie kompetencji i ujednolicenie wiedzy specjalistów w nich zatrudnionych w zakresie problematyki systemów KŁŻ. Sprawami tymi winno zająć się Centrum Doradztwa Rolniczego organizując szkolenia i być może doprowadzając do wypracowania wspólnych minimalnych standardów pracy ODR w zakresie żywności wysokiej jakości.
  6. Niezbędne jest powstanie przy współpracy ODRrów, CDR i KSOW bazy dobrych praktyk zarówno w zakresie stworzenia łańcuchów sprzedaży (od rolnika do konsumenta), możliwości otrzymania dofinansowania takich działań (różne źródła finansowania), jak i wskazanie podmiotów, które mogłyby się włączyć w realizację takich działań (np. samorządy gminne/powiatowe, NGO, LGD, grupy producentów, stowarzyszenia, kooperatywy zakupowe i inne podmioty).
  7. Problematyka systemów KŁŻ oraz wyzwanie polegające na wspieraniu i rozwijaniu systemów KŁŻ tak aby z nich mogły korzystać przede wszystkim małe gospodarstwa rolne, w dużej mierze nie prowadzących sprzedaży, wymaga kompleksowych działań ze strony instytucji publicznych (problematyka systemów KŁŻ nie jest sensu stricte problemem rolniczym – jest to wyzwanie wielowymiarowe i interdisciplinarne). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien ustanowić zespół koordynujący działania instytucji publicznych oraz organizacji nie publicznych na rzecz rozwoju systemów KŁŻ, w tym pełnomocnika, w celu zadbania o interesy rolników, w szczególności małych gospodarstw rolnych. Zespół/pełnomocnik miałby za zadanie wyłonić stałą grupę doradców z ODR, CDR Departamentów Ministerstwa Rolnictwa, i Rozwoju Wsi, KOWR, Polskiej Izby Produktu Regionalnego i Lokalnego oraz innych podmiotów. Na wzór grup tematycznych funkcjonujących w ramach Europejskiej Sieci Innowacji w Rolnictwie, zespół podejmowałaby ważne tematy dotyczące żywności wysokiej jakości w systemach KŁŻ w sposób systematyczny, bazujący na doświadczeniach lokalnych i regionalnych i realizując prowadzoną politykę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie rozwoju wsi i rolnictwa w szczególności w zakresie wsparcia dla małych gospodarstw rolnych

Jak najlepiej nawiązać kontakt z doradcą, który zna się na sprzedaży bezpośredniej i krótkich łańcuchach?

Należy odnaleźć najbliższy Ośrodek Doradztwa Rolniczego. Można zidentyfikować zarówno Ośrodek jak i doradcę (w tym do niego kontakt) za pośrednictwem wyszukiwarki  https://doradca.cdr.gov.pl/szukaj.php

Chciałbym korzystać z możliwości RHD i zarejestrować się jako rolnik i prowadzić działalność rolniczą , proszę o informacje gdzie powinienem się zgłosić – zarejestrować?

Niestety jest wiele definicji rolnika – w zależności do jakich celów definicja jest stosowane. Żeby być rolnikiem trzeba spełnić określone warunki. Podstawowa definicja to posiadanie gospodarstwa rolnego i prowadzenie działalności rolniczej, tzn: jest Pan posiadaczem samoistnym (własność, użytkowanie wieczyste) lub zależnym (np. dzierżawa):

 

  1. gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 553 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, z późn. zm.2)), obejmującego co najmniej 1 ha i nie więcej niż 300 ha gruntów ornych, sadów, łąk trwałych, pastwisk trwałych, gruntów rolnych zabudowanych, gruntów pod stawami lub gruntów pod rowami,

lub

  1. nieruchomości służącej do prowadzenia produkcji w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r. poz. 704, z późn. zm.3)) w brzmieniu z dnia 12 grudnia 2014 r.

 

Czyli jeśli jest albo będzie Pan posiadaczem np. gruntów rolnych to podstawowe kroki należy skierować do urzędu gminy (podatki: rolny, leśny, od nieruchomości) lub urzędu skarbowego w przypadku prowadzenia działów specjalnych, jeśli nie jest Pan ubezpieczony w ZUS to wtedy podlega i zgłasza Pan to w placówce terenowej KRUS, gdzie trzeba przedstawić posiadanie 1 ha użytków rolnych, lub dział specjalny lub 1 ha użytków rolnych tzw. przeliczeniowy. Jeśli chce się Pan ubiegać np. o dopłaty do gruntów – rejestruję się w ARiMR.. W gospodarstwie pracują tylko: rolnik, małżonek i domownicy (w rozumieniu KRUS) i bez umów o pracę.

 

Jeśli chodzi o RHD, to jak już Pan uzyska status rolnika, to należy zgłosić przystąpienie do RHD:

  • 30 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności do właściwego terytorialnie powiatowego lekarza weterynarii (PLW) w przypadku prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego i/lub żywności mieszanej tj. zawierającej jednocześnie produkty pochodzenia roślinnego i zwierzęcego,
  • 14 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności do właściwej terytorialnie powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej (PSSE) w przypadku prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia roślinnego.

Aby skorzystać z przywilejów podatkowych przewidzianych w działalności RHD, należy również złożyć oświadczenie w Urzędzie Skarbowym właściwym do 20 stycznia danego roku kalendarzowego, że będzie się odprowadzało podatek w formie ryczałtu od sprzedaży przetworzonych nadwyżek produktów rolnych (w przypadku rozpoczęcia działalności w ciągu roku, zgłoszenia dokonujemy nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu).

Co to jest rolnictwo społeczne? Czy ma to związek z krótkimi łańcuchami dostaw żywności?

Rolnictwo społeczne nie ma bezpośredniego związku ze sprzedażą bezpośrednią oraz KŁŻ, aczkolwiek takie działania mogą być uwzględnione w rolnictwie społecznym jako część wielofunkcyjności gospodarstwa rolnego.

Rolnictwo społeczne to innowacyjne podejście do rolnictwa, polegające na wprowadzaniu usług społecznych do funkcjonujących gospodarstw rolnych. Ważne jest, aby świadczenie tych usług bazowało na zasobach i aktywnościach gospodarstwa rolnego. Istotą zatem jest wielofunkcyjność gospodarstwa rolnego rozumiana jako możliwość zaspokojenia w gospodarstwie rolnym potrzeb nie tylko produkcyjno-rynkowych, ale także pozarolniczych – środowiskowych, kulturowych, gospodarczych i społecznych Warto podkreślić, że rolnictwo społeczne to nie tylko idea, ale przede wszystkim działalność praktyczna. W zakresie rolnictwa społecznego mieszczą się:

  • działania pedagogiczne,
  • integracja w świecie pracy i włączenie społeczne,
  • zajęcia reedukacyjne i terapeutyczne,
  • usługi opiekuńcze.

Usługi świadczone w ramach rolnictwa społecznego mogą być kierowane do różnych grup odbiorców, w tym m.in. do dzieci, młodzieży, a także do osób niepełnosprawnych, osób opuszczających zakłady penitencjarne, osób uzależnionych, czy osób starszych.

Ideą rolnictwa społecznego jest omówiona szerzej na: https://cdr.gov.pl/rozwoj-obszarow-wiejskich/rolnictwo-spoleczne

Pionierskim przedsięwzięciem rolnictwa społecznego w Polsce jest Ogólnopolska Sieć Zagród Edukacyjnych, której koncepcja została opracowana i jest wdrażana przez Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie od roku 2012. Sieć skupia rozproszone po kraju indywidulane podmioty prowadzące działania edukacyjne oparte o własny potencjał rolniczy, na ogół łączące w swej działalności przedsiębiorczej funkcje produkcyjne z usługami turystycznymi i edukacyjnymi.  https://www.facebook.com/Og%C3%B3lnopolska-Sie%C4%87-Zagr%C3%B3d-Edukacyjnych-328571687274445/

Jaka jest Polityka Państwa ws. małych gospodarstw rolnych?

Dokument WSPÓLNA POLITYKA ROLNA PO 2020 ROKU – POLSKIE PRIORYTETY został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 16 maja 2017. http://www.minrol.gov.pl/Ministerstwo/Biuro-Prasowe/Informacje-Prasowe/Rada-Ministrow-przyjela-dokument-Wspolna-polityka-rolna-po-2020-roku-polskie-priorytety

 

Według tego dokumentu, POLITYKI PAŃSTWA przewiduje: zwiększenie udziału małych gospodarstw w gospodarce żywnościowej oraz rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z następującym wytycznymi:

  • konieczne jest wzmocnienie siły przetargowej producentów rolnych i przetwórców w łańcuchu żywnościowym.
  • należy skuteczniej wspierać alternatywne kanały dystrybucji, w tym krótkie łańcuchy dostaw oraz lokalne rynki, które zwiększają udział rolników w łańcuchu wartości dodanej, sprzyjają rozwojowi produkcji ekologicznej i tradycyjnej oraz wzmacniają więzi między rolnikami a konsumentami.

Wprowadzenie do priorytetów Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) w latach 2018-19 problematyki KŁŻ, zmiany legislacyjne w zakresie sprzedaży bezpośredniej oraz Plan dla Wsi ogłoszony przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2019 stanowią próby realizowania przyjętej Polityk. Natomiast działania te nie wyróżniają i nie uwzględniają „małych gospodarstw rolnych” jako wyodrębnioną grupę odbiorców.

Dlaczego tak mało rolników rejestruje się w RHD?

Aktualnie jest ok. 5000 gospodarstw zarejestrowanych w Inspekcji Weterynaryjnej – https://pasze.wetgiw.gov.pl/spi/demo/index.php

Liczba ta zwiększa się dynamicznie (ok. 5% przybywa co miesiąc). Rozważając czy to jest duża czy mała liczba, mając na uwadze ponad 1 mln gospodarstw rolnych w Polsce, należy mieć na uwadze, że:

  • RHD jako podstawa prawna dla przetwórstwa i sprzedaży jest wciąż stosunkowo nowa – weszła w życie w 2017 roku, i była nowelizowana w 2019 roku.
  • RHD to jedna z kilku form prawnych umożliwiających sprzedaż bezpośredniej, a więc rolnicy korzystają z innych podstaw prawnych
  • RHD jest podstawą prawną jedynie dla rolników prowadzących działalność rolniczą. Sporo rolników i małych przetwórców przechodzi na MLO czy też działalność gospodarczą gdy osiągają większe obroty.
  • Wielu rolników – w szczególności związanych z małymi gospodarstwami rolnymi – produkuje głównie dla własnych potrzeb i nie sprzedaje na rynku.

Gdzie znajdę informacje o innowacjach w rolnictwie, w tym też w zakresie KŁŻ?

Pożyteczne źródło informacji to SIEĆ NA RZECZ INNOWACJI W ROLNICTWIE I NA OBSZARACH WIEJSKICH (SIR), którą koordynuje Centrum Doradztwa Rolnictwa we współpracy z Wojewódzkimi Ośrodkami Doradztwa Rolniczego. Główny cel sieci to wspieranie innowacji w rolnictwie, produkcji żywności, leśnictwie i na obszarach wiejskich.  Więcej:  https://sir.cdr.gov.pl/o-sir/

O innowacjach w zakresie KŁŻ – https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-16-wspolpraca/podstawowe-informacje-w-zakresie-tworzenia-lub-rozwoju-krotkich-lancuchow-dostaw-lub-rynkow-lokalnych-w-ramach-dzialania-wspolpraca-prow-2014-2020.html

Na czym polega problem finansowania rozwoju systemów KŁŻ?

Systemy KŁŻ opierają swoją działalność na współpracy (często nieformalnej) pomiędzy rozproszonymi geograficzne producentami i konsumentami. Często napotykają na trudności związane z zapewnieniem środków finansowych dla prowadzenia działalności oraz dla inwestowania w nowe rozwiązania organizacyjne, technologie i urządzenia – zarówno jako rozwiązania systemowe (wspólne) jak i w przypadku indywidualnych potrzeb partycypujących producentów. Banki i instytucje są często niechętne do inwestowania ze względu na postrzegany wysoki poziomem ryzyka i brak technologicznych i ekonomicznych odniesień dotyczących projektów realizowanych za pośrednictwem systemów KŁŻ.

 

Możliwe rozwiązania

  • Ustalenie wiarygodnych odniesień i wskaźników, które mogą być wykorzystane przez potencjalnych partnerów finansowych oraz inwestorów do pełnego zrozumienia ryzyka i zwrotów.
  • Inicjowanie i ocena innowacyjnych modeli finansowania, takich jak crowdfunding; są one coraz bardziej popularne, ale nie są ugruntowane i dobrze rozumiane pod względem ich długoterminowego wpływu i opłacalności ekonomicznej.
  • Wykorzystanie nowych możliwości tzw. „inwestorów impaktowych”, myślenie w kategoriach „prosumentów” oraz rozwój ekonomii społecznej mogą być dopasowane do potrzeb, uwarunkowań i możliwości systemów KŁŻ.
  • Wykorzystanie możliwości współpracy z korporacjami oraz innymi podmiotami gospodarczymi, które konkurują na rynku żywności, ale nie mają łatwego dostępu do żywności lokalnej.
  • Inne?

Na czym polega problem innowacji w produktach w systemach KŁŻ?

Systemy KŁŻ opierają swoją działalność na współpracy i zbiorowym działaniu małych gospodarstw rolnych oraz licznych małych lub nawet mikro przedsiębiorstw, które nie są w stanie indywidualnie doskonalić swoje produkty oraz wypracowywać i produkować nowe pod katem potrzeb i oczekiwań konsumentów. Uzyskując bezpośredni kontakt z konsumentem z pośrednictwem udziału w systemie KŁŻ, producenci zyskują również ważną informacje rynkową (czego poszukują konsumenci). Jednak pozostaje problem tworzenia i produkcji produktów, które oczekują konsumenci. Mali producenci mają trudności w uzyskaniu dostępu do innowacji technologicznych ze względu na koszty, braku wiedzy, oraz braku urządzeń dostosowanych do małej skali gospodarstwa czy przedsiębiorstwa. Technologia, o jaką chodzi może obejmować urządzenia do przetwarzania i pakowania, rozwiązania IT lub logistyczne. Dla wielu producentów partycypujących w systemach KŁŻ, wpływ na środowisko będzie kluczowym kryterium przy wyborze odpowiednich rozwiązań technologicznych ponieważ konsumenci coraz częściej uwzględniają kwestie ekologii w swoich decyzjach zakupowych.

 

Możliwe rozwiązania

  • Ustanowienie systemu wspierania nowatorskich rozwiązań technologicznych i organizacyjnych odpowiadających do potrzeb biznesowych małych producentów wśród dostawców technologii lub badań.
  • Tworzenie inkubatorów kuchennych w celu udostępniania nowoczesnych technologii małym producentom w przyjazny i ciągły sposób.
  • Wykorzystanie możliwości współpracy z korporacjami, instytucjami publicznymi, które mają zapotrzebowania na nowe produkty żywnościowe odpowiadające na potrzeby konsumentów.
  • Inne?

Na czym polega problem zagwarantowania jakości i autentyczności w systemach KŁŻ?

W ostatnich latach, rynek został zalany tzw. produktami „lokalnymi” lub rzekomo pochodzących „z gospodarstwa”. Niemal w każdym sklepie i na każdym targowisku pojawiają się dziś produkty określane jako „lokalne”. Ale konsumentom jest trudno ocenić autentyczność tych stwierdzeń. Moda na produkt lokalny stwarza spore wyzwanie dla systemów KŁŻ oraz partycypujących w nich producentów, dla których wyróżnienie swoich produktów w warunkach coraz większej konkurencyjności nie jest łatwe. Jak zatem promować i chronić wartość rynkową systemu KŁŻ oraz wartość dodaną autentycznych produktów lokalnych wiadomego pochodzenia.

 

Możliwe rozwiązania

  • Systemy certyfikacji pochodzenia produktów
  • Partycypacyjne systemy kontroli
  • Gwarancje dla konsumentów

Inne?

Na czym polega problem dostępu do rynku dla uczestników systemów KŁŻ?

Podstawowa bariera dla rozwijania systemów KŁŻ i zwiększania skali sprzedaży to trudności z zapewnieniem trwałości dostaw. Trudno zaspokoić potrzeby większych odbiorców, którzy z założenia pragną kupować produkty lokalne wprost od rolników, tak jak w przypadku sektora publicznego czy też w żywieniu zbiorowego szkół czy szpitali. Inna przeszkoda to uzyskanie trwałego i systematycznego dostępu do rynku zbytu w miastach oraz pokonanie barier stwarzanych przez zamówienia publiczne.

 

Możliwe rozwiązania

  • Nakłaniać instytucje publiczne do stosowania klauzuli „społecznej” jako narzędzia dla kontraktowania systemy KŁŻ do wprowadzania produkty od lokalnych producentów na rynek konsumentów miejskich.
  • Tworzyć miejscowe „centra żywnościowe”, inaczej mówiąc „centra oferujące wszystko pod jednym dachem”, które pozwolą grupom rolników i producentów współpracować ze sobą w celu zaspokojenia potrzeb dużych klientów (np. szpitale, szkoły. Centra żywnościowe można by też wykorzystać do wzmocnienia potencjału systemu KŁŻ do obsługi miejscowego przemysłu turystycznego. W centrach żywnościowych należałoby stworzyć infrastrukturę do transportu, gromadzenia i przetwarzania zamówień oraz przetwarzania płatności.
  • Budowanie wiedzy, umiejętności i kompetencji partycypujących producentów i organizatorów systemów KŁŻ w zakresie zarządzania, marketingu, finansów, informatyki, sprzedaży, negocjacji, rozwiązywania konfliktów itp.
  • Wypracowania nowatorskich kanałów dystrybucji, wykorzystując nowoczesne rozwiązania informatyczne oraz media społecznościowe.
  • Wypracowania i stosowanie przez Miasta i Regiony aktywną politykę zakupów od lokalnych dostawców żywności (np. wdrożenie zasad Mediolańskiego Paktu Polityki Żywnościowej)
  • Inne?

Na czym polega problem logistyki w KŁŻ?

Wielu małych rolników i producentów na własną rękę dostarcza produkty do gospodarstw domowych, sklepów i na targowiska, a przecież współdziałanie w zakresie logistyki i dystrybucji mogłoby doprowadzić do opracowania bardziej wydajnych, ekologicznych i opłacalnych rozwiązań. Działając w pojedynkę, mali producenci doświadczają coraz większe problemy na coraz bardziej konkurencyjnym rynku. Dla małych gospodarstw zlokalizowanych daleko od miast i rynków zbytu, problemy logistyczne wykluczają ich z uwagi na bariery kosztowe.

 

Możliwe rozwiązania

  • Stworzyć rozwiązania logistyczne i dystrybucyjne oparte na współpracy oraz wykorzystaniu możliwości partycypujących w systemie KŁŻ producentów i konsumentów.
  • Zastosowanie rozwiązania umożliwiające wykorzystanie najbardziej odpowiednich i oszczędnych typów pojazdów (np. pojazdy pozwalające na przechowanie produktu do następnego dnia), czy rozwiązania informatyczne pozwalające określać najbardziej opłacalne trasy przewozu i identyfikować możliwości ładunków powrotnych i dostaw wspólnych.
  • Tworzenie portalów internetowych, którego koszt będzie rozłożony na dużą liczbę producentów, i dzięki któremu producenci będą dysponować profesjonalnym narzędziem zapewniającym widoczność w Internecie i służącym także do obsługi i przetwarzania zamówień, dostaw i płatności.
  • Opracowanie nowatorskich kolaboratywnych rozwiązań logistycznych, które wykorzystują zasoby tych, którzy partycypują w systemie KŁŻ
  • Inne?

Na czym polega brak świadomości konsumentów w rozwijaniu sprzedaży bezpośredniej i KŁŻ?

Coraz więcej konsumentów,  w szczególności takich którzy nie mają kontaktu bezpośredniego z producentami żywności, po prostu nie przywiązują wartości do lokalnie-wytworzonego jedzenia oraz jego sezonowości. Wybierają tzw. żywność przemysłową ponieważ jest ona łatwo dostępna, tania i wygodna, a żywność nie stanowi wartością w prowadzonym stylu życia.

 

Możliwe rozwiązania

  • Wykreować programy edukacji konsumenckiej, oparte na budowaniu na nowo relacji pomiędzy miejskimi konsumentami, a wiejskimi producentami, pomagając w ten sposób budując świadomość i zrozumienie funkcjonowania gospodarka żywnościowej.
  • Angażowanie miejskich konsumentów w regularne prace w gospodarstwach rolnych
  • Szkolne programy edukacyjne.
  • Inne?

Czy małe gospodarstwa rolne faktycznie mają istotne znaczenie dla rozwoju społeczno-gospodarczego naszego kraju?

Małe gospodarstwa rolne mają znaczenie społeczne, gospodarcze i środowiskowe ponieważ

  • Pomimo tendencji spadkowej w ostatnich latach, jest ich wciąż dużo. badań GUS z 2016, najwięcej gospodarstw rolnych ma powierzchnię do 10 hektarów W grupie obszarowej 1–10 ha powierzchni użytków rolnych było w Polsce 1.03 mln gospodarstw, czyli 73,2 proc. gospodarstw rolnych. Zajmowały one 28,2 proc. powierzchni gospodarstw rolnych. Liczba gospodarstw rolnych obejmujących 1–3 ha użytków rolnych to ok. 446 tys. Polska jest potęgą pod kątem małych gospodarstw rolnych. W Unii Europejskiej, tylko Rumunia ma ich więcej.
  • Są postrzegane wciąż jako problem (obciążenie dla budżetu Państwa z racji świadczeń społecznych), a nie szansą dla ożywienia gospodarki wiejskiej (produkcja żywności wiadomego pochodzenia). Ponadto, żywność produkowana (oraz która mogła by być potencjalnie produkowana) w małych gospodarstwach jest postrzegana jako bez znaczenia dla gospodarki żywnościowej.
  • Kształtują charakter użytków rolnych, zachowując ich charakter rolny oraz utrzymując różnorodność biologiczną, krajobrazy, dziedzictwo kulturowe itp.
  • Zapewniają utrzymanie (wyżywienie, mieszkanie) znaczącego segmentu populacji (rodziny i domownicy), skupiając przy tym grupę osób wykluczonych społecznie i ekonomicznie.
  • Nie partycypują w gospodarce rynkowej (tylko niewielka liczba uczestniczy w tzw. sprzedaży bezpośredniej pomimo ostatnich zmian prawnych w tym zakresie – ok 10%)
  • Nie są wykorzystywane/uwzględniane, jako szansa dla wypracowania innowacji społecznych, organizacyjnych, technologicznych i finansowych związane ze zmianami następującymi na rynkach żywności (konsumenci miejscy chcą żywność wiadomego pochodzenia).

Na czym polega „szansa dla rozwoju” sektora małych gospodarstw rolnych w Polsce?

Małe gospodarstwa rolne stanowią szansę dla rozwoju przede wszystkim dlatego, że jest ich wciąż dużo w naszym kraju:

  • Małe gospodarstwa prowadzą produkcję w większości ekstensywną. Wytwarzane produkty są wysokiej jakości, niski stopień stosowania nawozów, produkty mogą być wytwarzane i wprowadzane na bieżąco na rynek. Coraz więcej małych gospodarstw rolnych poszukuje dodatkowych możliwości zwiększenia przychodów do budżetu domowego i jest zainteresowana nowymi możliwościami sprzedaży swoich produktów.
  • Rozwija się moda na produkty naturalne i ekologiczne. Rynek ten wzrasta zarówno w Polsce jak i w Europie w tempie dwucyfrowym rdr. Pojawia się ewidentnie korzystna sytuacja rynkowa i swoista nisza rynkowa, którą można zagospodarować. Rośnie jednocześnie świadomość społeczna, przez co konsumenci są w stanie zaakceptować wyższą cenę za wysokiej jakości towar krajowy; niestety w tą niszę rynkową wkraczają firmy oraz produkty żywnościowe z poza Polski ponieważ brakuje rozwiązań organizacyjnych;
  • Małe gospodarstwa w coraz większym stopniu widzą szansę na rynku i dostrzegają możliwość jej wykorzystania. Głównymi problemami to bariery finansowe i logistyczne, które są związane z ograniczoną możliwością zbytu towarów (dostęp do rynku). Uzyskanie pierwszej rundy finansowania takich gospodarstw i ich doinwestowanie pozwoliłoby na uzyskanie dostępu do dalszych źródeł finansowania, w tym w szczególności o charakterze komercyjnym. Zwiększenie możliwości finansowych małych gospodarstw pozwoli również na zbudowanie bazy kapitałów (wkładów) własnych wymaganych w realizacji projektów dofinansowanych ze środków europejskich. To może stanowić dalszą dźwignię finansową rozwoju i jeszcze zdynamizować cały proces.
  • Rodziny, w szczególności następcy, prowadzących gospodarstwa rolne stanowią zasób i szansę dla nadania impulsu rozwojowego, w tym inwestycyjnego, z uwagi że często mieszkają w mieście albo zagranicą i w związku z tym mają rozeznanie trendów konsumenckich oraz zapotrzebowania na rynku zbytu. To następcy będą decydować w dużej mierze o tym, czy gospodarstwo będzie miało długofalową przyszłość w branży spożywczej. We wielu przypadkach są oni otwarci na nowatorskie rozwiązania, które by zachowały i poszanowały dziedzictwo swoich rodziców.

Gdzie znajdę informacje o działaniach na rzecz rolnictwa ekologicznego w Polsce?

Działania i programy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz rolnictwa ekologicznego, w tym też informacja o przepisach, można znaleźć na: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolnictwo-ekologiczne1

 

Prowadzę sprzedaż produktów żywnościowych w ramach RHD? Jak poprawnie znakować moje produkty?

Każdy rolnik, który będzie produkował i sprzedawał żywność powinien ją oznakować zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach. Przepisy obowiązujące w tym zakresie w  Rolniczym Handlu Detalicznym kontroluje Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Przydatny jest bardzo zatem praktyczny poradnik pt. Znakowanie żywności wprowadzanej do obrotu

w ramach rolniczego handlu detalicznego, wydany przez IJHARS oraz przykłady etykiet. Dostępne na: https://ijhars.gov.pl/rolniczy-handel-detaliczny.html

Gdzie znajdę listę upoważnionych jednostek certyfikujących rolnictwa ekologiczna?

Na stronach Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/kontrola-i-certyfikacja2

Jakie korzyści wynikają z oznaczenia „Chronione Oznaczenie Geograficzne” i gdzie mogę się więcej dowiedzieć o tym oznaczeniu?

Chronione Oznaczenie Geograficzne (znak ChOG) to część Europejskiego Systemu Ochrony Produktów Regionalnych i Tradycyjnych (ESOPRiT). Jest to rejestr ustanowiony przez Komisję Europejską dla produktów żywnościowych wysokiej jakości. O znak ChNP mogą ubiegać się produkty rolne przeznaczone do spożycia przez ludzi (płody ziemi, produkty pochodzące z hodowli, rybołówstwa oraz produkty pierwszego przetworzenia, będące w związku z tymi produktami) lub środki spożywcze (m. in. piwo, chleb, ciasto, ciastka, wyroby cukiernicze, inne wyroby piekarnicze, makarony, korek i bawełna).

Można wymienić cztery zasadnicze korzyści: (1) Oznaczenia umożliwiają łatwą identyfikację oryginalnych i wartościowych produktów o wysokiej jakości; (2) produkty zarejestrowane jako Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne ora Gwarantowana Tradycyjna Specjalność podlegają ochronie prawnej na terenie Unii Europejskiej; (3) umieszczenie na produkcie znaku jakości daje kupującemu gwarancję, że płaci za wysoką jakość; (4) Ochrona prawna eliminuje nieuczciwą konkurencję, zabezpiecza przed nieuprawnionym posługiwaniem się nazwą produktu i jego podrabianiem.

Do tej pory oznaczeniem ChOG wyróżniono w Polsce 19 produktów: andruty kaliskie, cebularz lubelski, chleb prądnicki, fasola korczyńska, jabłka grójeckie, jabłka łąckie, jagnięcina podhalańska, kiełbasa lisiecka, kołocz śląski/kołacz śląski, miód drahimski, miód kurpiowski, miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich, obwarzanek krakowski, rogal świętomarciński, ser koryciński swojski, suska sechlońska, śliwka szydłowska, truskawka kaszubska/kaszëbskô malëna, wielkopolski ser smażony, .

Więcej o znaku ChOG oraz innych znakach ESOPRiT – http://www.trzyznakismaku.pl/oznaczenia

(Opracowano na podstawie – www.trzyznakismaku.pl )

Co to jest znak „Gwarancja Tradycyjna Specjalność”? I jak można się ubiegać o przyznanie tego znaku?

Gwarantowana Tradycyjna Specjalność (znak GTS) to część Europejskiego Systemu Ochrony Produktów Regionalnych i Tradycyjnych (ESOPRiT). Jest to rejestr ustanowiony przez Komisję Europejską dla produktów żywnościowych wysokiej jakości. Jest to europejski znak jakości, przyznawany produktom noszącym tradycyjną nazwę, odnoszącą się do jego specyficznego charakteru lub tradycyjnie stosowaną dla tego produktu. Produkt z oznaczeniem GTS musi być wytwarzany z tradycyjnych surowców, według tradycyjnej, przekazywanej z pokolenia na pokolenie receptury lub tradycyjnymi metodami. Do tej pory oznaczeniem GTS wyróżniono w Polsce 9 produktów: półtorak, dwójniak, trójniak, czwórniak,  kabanosy, kiełbasa jałowcowa, kiełbasa myśliwska, olej rydzowy, pierekaczewnik.

O oznaczenie GTS mogą ubiegać się produkty rolne przeznaczone do spożycia przez ludzi (płody ziemi, produkty pochodzące z hodowli, rybołówstwa oraz produkty pierwszego przetworzenia, będące w związku z tymi produktami) lub środki spożywcze (m. in. piwo, napoje z ekstraktów roślinnych, czekolada, chleb, ciasto, ciastka, wyroby cukiernicze,  makarony) a także gotowe dania.

O przyznanie europejskiego znaku jakości może się ubiegać grupa producentów lub przetwórców składa ona wniosek do ministra właściwego do spraw rynków rolnych, nim się to jednak stanie, członkowie grupy muszą sami ustalić zasady, które będą obowiązywać jej członków. Czyli, między innymi, uzgodnić reguły i częstotliwość kontroli oraz mechanizmy samokontroli, a także wybrać organ kontrolujący.  Procedura oraz szczegółowe informacje – http://www.trzyznakismaku.pl/oznaczenia

(Opracowano na podstawie – www.trzyznakismaku.pl )

Jakie produkty polskie mogą posługiwać się oznaczeniem - Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP)?

Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP) to część Europejskiego Systemu Ochrony Produktów Regionalnych i Tradycyjnych (ESOPRiT). Jest to rejestr ustanowiony przez Komisję Europejską dla produktów żywnościowych wysokiej jakości.

Jest to europejski znak przyznawany produktom regionalnym wyjątkowej jakości, o nazwie nawiązującej do miejsca w którym jest wytwarzany i podkreślającej ich związek z tym miejscem. Wszystkie surowce, potrzebne do wytworzenia tego produktu pochodzą z określonego obszaru geograficznego oraz wszystkie fazy wytwarzania odbywają się na tym obszarze.

Do tej pory oznaczeniem ChNP wyróżniono w Polsce 9 produktów: bryndza podhalańska, fasola Piękny Jaś z Doliny Dunajca, fasola wrzawska, karp zatorski, miód z Sejneńszczyzny/Łoździejszczyzny, oscypek, podkarpacki miód spadziowy, redykołka, wiśnia nadwiślanka.

Więcej – http://www.trzyznakismaku.pl/oznaczenia

(Opracowano na podstawie – www.trzyznakismaku.pl )

Co to jest certyfikat „Rasa Rodzimy”?

Państwowy Instytut Badawczy – Instytut Zootechniki opracował system certyfikacji marką „Rasa Rodzima” surowców oraz przetworzonych produktów od zwierząt objętych programami ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarczych oraz utrzymywanych w tradycyjnych systemach produkcji. Certyfikacja wymaga spełnienie następujących warunków: (1) tradycyjny, powolny chów ras rodzimych na naturalnych paszach; (2) ekstensywność hodowli; (3) dobrostan zwierząt i warunków sanitarnych; (4) ochrona bioróżnorodności i genetyczności rasy rodzimej; (5) ochrona przyrody i krajobrazu; (6) jakość i walory odżywczych produktów; (7) zdrowie zwierząt i naturalność produktów; (8) brak stosowania sztucznych konserwantów i wypełniaczy; (9) manufakturowa skala produkcji w oparciu o tradycyjne receptury.

 

Opis systemu – https://wz.izoo.krakow.pl/files/WZ_2017_5_art27.pdf

Więcej: https://www.facebook.com/IZOO.PIB

 

(opracowano na podstawie materiału Instytutu Zootechniki)

Jak wygląda zanikanie małych gospodarstw rolnych w Polsce na tle całej Unii Europejskiej?

Od czasu ustanowienia Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) liczba gospodarstw maleje. W latach 2003-2013, aż 25% gospodarstw rolnych uległo likwidacji. W tym okresie, w Polsce uległo likwidacji co trzecie gospodarstwo rolne. Było to głównie małe i średnie gospodarstwa. Małe gospodarstwa poniżej 10ha wciąż stanowią ok 80% gospodarstw rolnych w całej Europie, ale gospodarują na jedynie 10% gruntów rolnych. U podłoża tych tendencji leżą m. in. płatności i zasady rynkowe WPR, które faworyzuję duże gospodarstwa produkujące na sprzedaż. W Polsce tak jak i w krajach Europy Wschodniej, dominuje wciąż produkcja na własne potrzeby (w Polsce ok. 60% gospodarstw przeznacza co najmniej 50% na potrzeby własne). Liderami pod względem produkcji na własne potrzeby to Rumunia (92%) oraz Słowenia (93%). Po przystąpieniu Polski do UE, środki unijne kierowano przede wszystkim do dużych gospodarstw, które przeznaczały środki na modernizację gospodarstw i zwiększenie produkcji. Małe gospodarstwa otrzymywały za mało środków by się rozwijać. Dopłaty traktowano jako formę wsparcia socjalnego. O skali dysproporcji świadczy fakt, że w 2017 roku 20% rolników posiadających największe gospodarstwa rolne, otrzymało 74% środków wypłaconych w ramach płatności bezpośrednich.

 

(Na podstawie raportu Atlas Rolny: dokąd zmierza WPR? Przygotowany przez Fundację Heinricha Bolla oraz Instytut na rzecz Ekorozwoju – www.ine-isd.org.pl/kluczowe-publikacje )

Gdzie znajdę informacje statystyczne o gospodarstwach rolnych w Unii Europejskiej oraz ich strukturze?

Najważniejsze i najbardziej wiarygodne źródło to Eurostat.

Patrz Eurostat small and large farms in the EU -statistics from the farm structure survey  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Glossary:Farm_structure_survey_(FSS)

 

Jak wyglądają przychody rolników w Polsce w porównaniu z rolnikami w innych krajach Unii Europejskiej?

Badania przeprowadzone na zlecenie Komisji Europejskiej wykazują jak wrosły średnie przychody gospodarstw rolnych po rozszerzeniu Unii Europejskiej w krajach członkowskich.

 

Raport:  https://ec.europa.eu/agriculture/rica/pdf/Brief201101.pdf

Czy rolnictwo ekologiczne jest bardziej opłacalne niż rolnictwo konwencjonalne? Jak to wygląda w Unii Europejskiej?

Ciekawy i pożyteczny raport pt. Rolnictwo ekologiczne w porównaniu z konwencjonalnym – które się bardziej opłaca? (Organic versus conventional farming, which performs better financially?) przedstawia badania, w których uwzględniona jest Polska, konkluduje że, Trudno jest porównywać rolnictwo ekologiczne z konwencjonalnym pod kątem opłacalności ze względu na rolę subsydiów w jednym i drugim. Obraz jest zróżnicowany i niejednoznaczny. Badania przeprowadzone na zlecenie Komisji Europejskiej sugerują, że gospodarstwa ekologiczne skuteczniej wykorzystują zasoby i możliwości, ale wymagają więcej pracy przy mniejszej produkcji. Wyższe ceny pozyskiwane dla produktów ekologicznych kompensują mniejszą wydajność produkcyjną. Jeśli chodzi o subsydia, to gospodarstwa konwencjonalne korzystają przede wszystkim z dopłat bezpośrednich.

 

Patrz: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/food-farming-fisheries/farming/documents/farm-economic-brief-4-organic-farming.pdf

Ile jest gospodarstw ekologicznych w Polsce? Jak to wygląda na tle innych krajów Unii Europejskiej?

Liczy się nie tylko liczba gospodarstw, ale również powierzchnia upraw. Powierzchnia gruntów rolnych uprawianych zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego i potwierdzonym certyfikatem, wyniosła w całej Unii Europejskiej (EU-28) 12,6 milionów hektarów czyli ok 7% gruntów rolnych. Proporcjonalnie najwięcej gruntów uprawianych ekologicznie jest w Austrii, w Szwecji i Estonii (ponad 19% gruntów). Polska dość słabo wypada, mając mniej niż 5%. W całej Unii Europejskiej tylko 2% gospodarstw rolnych było certyfikowanych jako w pełni ekologiczne w 2016 roku. Jest to wciąż margines pomimo trendów wzrostowych – od roku 2013 liczba gospodarstw ekologicznych powiększyła się o 30%..

 

 

Udział gospodarstw uprawiających ekologicznie TYLKO lub CZĘSCIOWO w EU-28, 2016
(% udziału upraw ekologicznych)
  Razem – liczba gospodarstw posiadających uprawy ekologiczne. Gospodarstwa posiadające TYLKO uprawy ekologiczne Gospodarstwa, posiadające CZĘŚCIOWO uprawy ekologiczne   Udział gospodarstw posiadających TYLKO uprawy ekologiczne. Udział gospodarstw posiadających CZĘŚCIOWO uprawy ekologiczne
  Liczba gospodarstw %
EU-28 246 380 163 640 82 740 66,4% 33,6%
 
Czechia 2 980 2 930 50 98,3% 1,7%
Germany 20 290 19 730 560 97,2% 2,8%
Austria 22 510 21 550 960 95,7% 4,3%
Estonia 1 670 1 500 170 89,8% 10,2%
Italy 65 280 54 740 10 540 83,9% 16,1%
Slovenia 3 590 2 910 680 81,1% 18,9%
Slovakia 430 340 90 79,1% 20,9%
France 28 250 21 320 6 930 75,5% 24,5%
Finland 4 230 3 030 1 200 71,6% 28,4%
Netherlands 1 370 970 400 70,8% 29,2%
Sweden 5 650 4 000 1 650 70,8% 29,2%
Belgium 1 490 1 000 490 67,1% 32,9%
Denmark 2 570 1 370 1 200 53,3% 46,7%
Spain 28 150 14 430 13 720 51,3% 48,7%
Bulgaria 4 300 2 160 2 140 50,2% 49,8%
Cyprus 570 250 320 43,9% 56,1%
Greece 12 670 4 460 8 210 35,2% 64,8%
Portugal 2 050 720 1 330 35,1% 64,9%
Croatia 3 520 1 160 2 360 33,0% 67,0%
Lithuania 2 470 800 1 670 32,4% 67,6%
Hungary 2 500 740 1 760 29,6% 70,4%
United Kingdom 2 600 630 1 970 24,2% 75,8%
Romania 2 370 540 1 830 22,8% 77,2%
Latvia 3 680 410 3 270 11,1% 88,9%
Poland 19 620 1 830 17 790 9,3% 90,7%
Ireland 1 570 120 1 450 7,6% 92,4%
Żródło:: Eurostat (Farm Structure Survey)

Co to jest produkt regionalny?

Produkt regionalny – określany jest też jako produkt „znanego pochodzenia” – to produkt spożywczy, który może być sprzedawany w krajach całej Unii Europejskiej. Jest objęty systemem ochrony i promocji produktów charakteryzujących się tradycyjną, unikatową i charakterystyczną dla danego miejsca metodą produkcji. Daje on pewność konsumentom, że kupują  żywność o unikatowych walorach smakowych oraz bardzo wysokiej jakości. By ułatwić identyfikację i wybór poszczególnych wyrobów stosuje się specjalne oznaczenia: Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne oraz Gwarantowana Tradycyjna Specjalność. Podstawą prawną funkcjonowania  tego systemu w Unii Europejskiej jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych (Dz. U. L 343 z 14.12.2012, str. 1).

Co to jest HACCP?

HACCP – skrót od Hazard Analysis and Critical Control Points, polskie tłumaczenie System Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli, stworzony został ponad pół wieku temu dla NASA. System ten miał zagwarantować bezpieczną żywność dla pierwszych kosmonautów. Gdy sprawdził się w kosmosie, zainteresowała się nim Światowa Organizacja Zdrowia. W latach 80-tych eksperci WHO uznali go za istotne narzędzie w nadzorze nad produkcją żywności, a w 1993 roku zasady jego stosowania zostały określone przez najwyższe gremium – komisję Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius). Obecnie obowiązek wdrożenia i korzystania z systemu HACCP ciąży na wszystkich „operatorach żywności” poza tzw. produkcją pierwotną (czyli uprawą roślin lub chowem i hodowlą zwierząt, łowiectwem, rybołówstwem i zbieraniem runa leśnego). Wynika to z zapisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych. Przepisy te zaczęły obowiązywać w Polsce od 1 stycznia 2006 roku.

W systemie HACCP chodzi przede wszystkim o zapobieganie zagrożeniom, które mogą pojawić się na różnych etapach produkcji i dystrybucji żywności . Każdy przedsiębiorca musi stworzyć niejako swój system dostosowany do indywidualnych warunków. Ważne jest bowiem, że HACCP to system polegający na samokontroli. Firma sama decyduje, które momenty w produkcji lub sprzedaży wiążą się z zagrożeniem dla żywności, są to właśnie krytyczne punkty kontroli. Zagrożenie określane jest dzięki obserwacji każdego etapu procesu produkowania żywności pod kątem możliwości wystąpienia  niebezpiecznych zjawisk przynoszących szkodę  konsumentowi. Wyróżnia się trzy rodzaje zagrożeń: mikrobiologiczne (bakterie, wirusy), fizyczne (szkło, piasek) oraz chemicznych (środki ochrony roślin, detergenty). Po ustaleniu takich krytycznych punktów kontroli firma musi określić jak zamierza nadzorować swoją produkcję i dystrybucję żywności aby nie dopuścić do wystąpienia zdefiniowanych zagrożeń oraz co zrobi , gdy jednak do takiego zagrożenia dojdzie.

Więcej: https://gis.gov.pl/dzialalnosc-gospodarcza/wymagania-higieniczne-system-haccp-ghp-gmp/

Co to jest produkt tradycyjny?

Produkt tradycyjny – listę produktów tradycyjnych prowadzi Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wnioski o wpis produktu na Listę Produktów Tradycyjnych przyjmują Marszałkowie Województw. Pozytywnie zweryfikowane wnioski przesyłane są do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Obecnie liczy ona 1234 produktów z czego 110 pochodzi z Małopolski. Prowadzenie Listy Produktów Tradycyjnych ma na celu rozpowszechnianie informacji dotyczących wytwarzania produktów tradycyjnych oraz rozwijania wiedzy konsumentów na temat tradycyjnej żywności i dziedzictwa kulturowego regionu. Prawo do wpisu na Listę Produktów Tradycyjnych mają produkty, które charakteryzują się tradycyjną, ugruntowaną w czasie metodą wytwarzania, których jakość lub wyjątkowe cechy i właściwości wynikają ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Podstawą rejestracji jest tradycja wytwarzania, minimum 25 lat, i szczególna oraz niepowtarzalna jakość związana z historycznie ugruntowanymi przepisami, metodami produkcji i sposobami przetwarzania czy dojrzewania żywności, które gwarantują wysoką jakość otrzymanego produktu. Lista Produktów Tradycyjnych  jest przewodnikiem po regionalnej kuchni polskiej, a także skarbnicą informacji na temat tradycji, sposobów wytwarzania oraz wyjątkowych walorów najstarszych przysmaków.

Listę wszystkich polskich produktów tradycyjnych można zobaczyć na stronie https://www.gov.pl/web/rolnictwo/lista-produktow-tradycyjnych12

Gdzie mogę się dowiedzieć więcej o tradycjach pasterskich?

Przede wszystkim należy się udać do Centrum Pasterskiego w Koniakowie, które działa jako zagroda edukacyjna. Centrum realizuje prelekcje, pokazy i warsztaty. Kontakt i więcej informacji – www.centrumpasterskie.pl

Warto również zapoznać się z programem Owca Plus Województwa Śląskiego, który jest wdrażany od 2007 roku – www.owca-plus.pl oraz ze Szlakiem Oscypkowym – https://www.polskieszlaki.pl/malopolski-szlak-oscypkowy.htm

Jak obliczyć wielkości ekonomicznej gospodarstw?

Wielkość ekonomiczna gospodarstwa rolnego to suma SO ze wszystkich działalności występujących w gospodarstwie. Wyrażana jest w euro. Kalkulacja jest potrzebna m. in. na potrzeby korzystania z wsparcia finansowego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) i poddziałań takich jak:

  • Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych (typ: Modernizacja gospodarstw rolnych)
  • Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników (typ: Premie dla młodych rolników),
  • Pomoc na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw (typ: Restrukturyzacja małych gospodarstw).
  • Premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej (typ: Pomoc na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich)

Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy opracował kalkulator on-line do oszacowania wielkości ekonomicznej gospodarstwa rolnego w Euro w odniesieniu do współczynników Standardowej Produkcji opracowanych zgodnie z rozporządzeniem unijnym obowiązującym wszystkie państwa UE – https://kalkulator-so.pl/

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacja Rolnictwa (ARMiR) – https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/kalkulator-obliczania-wielkosci-ekonomicznej-gospodarstw-so.html

Gdzie mogę się dowiedzieć więcej o szlakach kulinarnych?

Polska Organizacja Turystyczna przygotowała informację o 16 najważniejszych szlakach kulinarnych w Polsce, podając linki do każdego.

https://www.polska.travel/pl/poznaj-atrakcje-i-zabytki/kulinaria/szlaki-kulinarne

Gdzie mogę się dowiedzieć więcej o producentach żywności ekologicznej w Polsce?

Warto zacząć od Stowarzyszenia Polska Ekologia, które powstało w 2006 roku i skupia producentów, którzy podjęli produkcję żywności z surowców ekologicznych z przekonaniem, że produkty te są bardziej wartościowe dla człowieka. Stowarzyszenie jest aktywne w sprawach rolnictwa i żywności ekologicznej w Polsce.

Patrz – http://www.polskaekologia.org  oraz profil społecznościowy  https://www.facebook.com/ekologiapopolsku/

Które kraje UE mają najwięcej gospodarstw rolnych?

Według Eurostatu, liczba gospodarstw rolnych w krajach UE to 10,5 mln. Dwie trzecie z nich liczyło mniej niż 5 ha.  Jedna trzecia wszystkich gospodarstw rolnych UE, czyli ok. 3,7 mln, albo 33,5 proc. jest w Rumunii, w Polsce jest ich 1,4 mln, albo 13,2 proc., we Włoszech 1 mln lub 9,3 proc. a w Hiszpanii prawie 1 mln albo 8,9 proc. Liczba gospodarstw gwałtownie spada w ostatnich latach. Szacuje się, że zniknęło ok. 4.2 milionów gospodarstw w latach 2005-2016 (w Polsce ok. 1.1 miliona czyli 43% gospodarstw!). Natomiast powierzchnia upraw utrzymywała się na mniej więcej tym samym poziomie.  Gospodarstwa rolne to ok. 39% powierzchni UE.

 

(Na podstawie danych Eurostat – https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Farms_and_farmland_in_the_European_Union_-_statistics#The_evolution_of_farms_and_farmland_from_2005_to_2016 )

Co to jest działalność Marginalna, Lokalna, Ograniczona?

Działalność Marginalna, Lokalna, Ograniczona albo tzw MOL to forma prawna, która umożliwia przedsiębiorcom i rolnikom prowadzić działalność na małą skalę w zakładach rodzinnych wytwarzających określonego rodzaju produkty, często o specyficznych cechach, na które istnieje zapotrzebowanie głównie na rynku lokalnym. Ta forma prawna wychodzi naprzeciwko potrzebom producentów, którzy są  zainteresowani wprowadzeniem swoich produktów na rynki lokalne.

 

Szczegółowe warunki pozwalające na uznanie działalności za działalność marginalną, lokalną i ograniczoną, w tym zakres i obszar produkcji, a także wielkość dostaw produktów pochodzenia zwierzęcego do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem do konsumenta końcowego zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków uznania działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej. Rozporządzenie to wskazuje również niektóre dodatkowe wymagania weterynaryjne, jakie powinny być spełnione przy prowadzeniu tego rodzaju działalności (poza wymaganiami określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych).

 

W odróżnieniu od „sprzedaży bezpośredniej” nie ma tu obowiązku ograniczania działalności do produktów pozyskanych tylko z własnego gospodarstwa. Ponadto produkcja obejmuje produkty pochodzenia zwierzęcego również przetworzone, w przeciwieństwie do „sprzedaży bezpośredniej”, gdzie działalność ogranicza się do produktów nieprzetworzonych i przetworzonych w niewielkim stopniu. Na przykład, sprzedaż surowego mleka i surowej śmietany to sprzedaż bezpośrednia, natomiast sprzedaż wytworzonego z nich sera bądź masła to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona. Sprzedaż tuszek drobiowych to sprzedaż bezpośrednia, jednak rozbiór tych tuszek i sprzedaż elementów to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona, która wymaga rejestracji działalności gospodarczej wraz ze wszystkimi  płynącymi z tego tytułu obowiązkami. Działalność typu MOL ograniczona jest terytorialnie tzn. sprzedaż prowadzona może być tylko na terenie konkretnego województwa, gdzie działalność jest zarejestrowana oraz województw ościennych. Prowadzący te działalność przedsiębiorca czy też rolnik może sam sprzedawać swoje produkty konsumentom końcowym lub prowadzić dostawy części swojej produkcji ale wyłącznie do innych zakładów detalicznych , nie może natomiast być dostawcą do zakładów produkcyjnych.

 

Regulacje prawne MLO dotyczą jedynie produktów pochodzenia zwierzęcego.

Szczegóły dotyczące zakresu, procedur i rejestracji – https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/dzialalnosc-marginalna-lokalna-i-ograniczona

Czy są międzynarodowe standardy tworzenia i rozwijania systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności?

Standardów nie ma. Nie mniej międzynarodowe instytucje, takie jak Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) opracowała i promuje modele funkcjonowania systemów KŁŻ.  Przykładem modelu, który został wykorzystany przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska do wykreowania systemu KŁŻ pn. Produkt Lokalny z Małopolski, to poradnik  Publikacja „Człowiek, miejsce, produkt – tworzenie szczególnej więzi”. Poradnik wskazuje na 5 elementów dobrze funkcjonującego modelu wytwarzania i sprzedaży produktów lokalnych – „jakościowego koła korzyści”: identyfikację lokalnych produktów, kwalifikacja produktów, wynagrodzenie związane z działaniami marketingowymi, odnawianie lokalnych zasobów, polityki publiczne określające ramy instytucjonalne i potencjalne wsparcie na poszczególnych regionach koła.

Człowiek, miejsce, produkt – tworzenie szczególnej więzi Poradnik promowania jakości szczególnego pochodzenia i zrównoważonych oznaczeń geograficznych Redakcja Emilie Vandecandelaere, Filippo Arfini, Giovanni Belletti, Andrea Marescotti Kraków 2014 pobierz PDF

Co to jest produkt lokalny?

Wg. definicji wypracowanej przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska, produkt lokalny (ang. local product) to wyrób lub usługa, z którą utożsamiają się mieszkańcy regionu, produkowana w sposób niemasowy i przyjazny dla środowiska, z surowców lokalnie dostępnych. Definicja ta zawiera w sobie takie pojęcia, jak: produkt tradycyjny, produkt regionalny, produkt z oznaczeniem lokalnym (marka lokalna), jak również wszelkie produkty, które są istotne dla mieszkańców danego terenu, a których szeroka opinia publiczna nie uznała jeszcze za wyśmienite. W/w nazwa została wypracowana w wyniku wielu spotkań oraz konsultacji z producentami, instytucjami i pasjonatami produktów lokalnych współpracujących w ramach Programu Produkt Lokalny Fundacji Partnerstwo dla Środowiska w latach 90-tych. Pojęcie produkt lokalny nie ma umocowań czy też podstaw prawnych tak jak w przypadku produkt regionalny, produkt ekologiczny czy też produkt tradycyjny.

(na podstawie materiałów Fundacji Partnerstwo dla Środowiska)

Co to jest system QAFP?

System Gwarantowanej Jakości Żywności (QAFP) to krajowy system kontroli jakości żywności, który łączy wszystkie ogniwa łańcucha produkcyjnego od hodowli zwierząt, poprzez ubój, rozbiór, przetwórstwo, aż po dystrybucję. Na każdym etapie łańcucha, muszą być spełnione restrykcyjne wymagania, które gwarantują najwyższą jakość produktu końcowego. QAFP potwierdza pochodzenie produktu – identyfikując źródła – od hodowli aż po produkt końcowy. Kontrola jest potwierdzona niezależną jednostką certyfikującą. QAFP jest wdrażany w Polsce od 10 lat przez Unię Producentów i Pracodawców Przemysłu Mięsnego (UPEMI), która podejmuje różne akcje promocyjne producentów w kraju i zagranicą.

 

Jak pozyskać certyfikat QAFP oraz inne szczegóły i aktualności – www.qafp.pl

Co to jest integrowana produkcja roślinna?

Integrowana Produkcja Roślin (IP) to nowoczesny system zapewnienia jakości żywności, który opiera się na wykorzystywaniu postępu technicznego i biologicznego w uprawach, ochrony roślin i nawożeniu oraz zwracającym szczególną uwagę na ochronę środowiska i zdrowie ludzi. Podstawowym elementem systemu jest stosowanie zasad integrowanej ochrony roślin. Wykorzystanie metod nie chemicznych stanowi priorytet.  System certyfikacji w integrowanej produkcji roślin prowadzą jednostki certyfikujące upoważnione i kontrolowane przez wojewódzkich inspektorów ochrony roślin i nasiennictwa.

 

Stosowanie IP daje m.in.: gwarancje produkcji bezpiecznej i wysokiej jakości żywności (wolnej od przekroczeń dopuszczalnych pozostałości substancji szkodliwych), mniejszych nakładów na produkcję (stosowanie nawozów na podstawie faktycznego zapotrzebowania roślin na składniki pokarmowe, określonego w szczególności na podstawie analiz gleby lub roślin) i racjonalnego stosowania środków ochrony roślin. Ponadto wpływa na ograniczenie zanieczyszczenia środowiska przez chemiczne środki ochrony roślin, zwiększa bioróżnorodności agrocenoz oraz podnosi świadomość społeczną konsumentów i producentów owoców i warzyw.

 

Pozyskanie certyfikatu integrowanej produkcji roślin wymaga prowadzenie produkcji zgodnie z metodykami zatwierdzonymi przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa, który nadzoruje system. Metodyki odnoszące się do upraw określonych owoców i warzyw zawierają m.in. takie elementy jak:

  1. planowanie i zakładanie uprawy z uwzględnieniem doboru odmian;
  2. nawożenie z uwzględnieniem analiz gleby;
  3. stosowanie racjonalnych sposobów regulowania zachwaszczenia;
  4. pielęgnacja upraw;
  5. ochrona przed chorobami i szkodnikami z uwzględnieniem metod niechemicznych;
  6. zasad higieniczno-sanitarne;
  7. ogólne zasady wydawania certyfikatów IP.

Metodyki są dostępne na stronie:  http://piorin.gov.pl/publikacje/metodyki-ip/

Przepisy prawne dotyczące Integrowanej Produkcji Roślin reguluje ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz.U. z 2015 poz. 547 z późn. zm), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie dokumentowania działań związanych z integrowaną produkcją roślin (Dz.U. poz. 788) oraz rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie kwalifikacji osób prowadzących czynności kontrolne przestrzegania wymagań integrowanej produkcji roślin oraz wzoru certyfikatu poświadczającego stosowanie integrowanej produkcji roślin (Dz.U. poz. 760) i rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 maja 2013 r. w sprawie szkoleń w zakresie środków ochrony roślin (Dz.U. poz. 554).

 

Szczegóły – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/integrowana-produkcja-roslin

 

Gdzie znajdę aktualne informacje o Rolniczym Handlu Detalicznym?

W internecie jest wiele informacji o Rolniczym Handlu Detalicznym. Polecamy prezentacje na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, które są okresowo aktualizowane.  https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolniczy-handel-detaliczny-informacje-podstawowe

Co oznacza znak Kulinarne Dziedzictwo?

Znak Kulinarne Dziedzictwo mogą pozyskać producenci, przetwórcy, restauratorzy, sprzedawcy, którzy bazują na żywnościowych produktach regionalnych i lokalnych. Kulinarne Dziedzictwo to znak zarządzany przez Europejską Sieć Regionalnego Dziedzictwa Kulinarnego (ESRDzK), która powstała z inicjatywy szwedzkiej Skanii w 1995 roku.

ESRDzK promuje potrawy regionalne, aby w ten sposób wzmacniać tożsamość regionów. ESRDzK stanowi platformę współpracy, która umożliwia wymianę wiedzy i doświadczeń pomiędzy certyfikowanymi wytwórcami, przetwórcami, restauratorami i sprzedawcami, bazujących na lokalnych i regionalnych zasobach żywności. Członkami sieci to regiony i to one rekrutują producentów, przetwórców, restauratorów i sprzedawcó. W Polsce, 10 regionów przystąpiło do sieci:

Sieć jest oparta na wspólnych kryteriach i standardach określonych dla wszystkich podmiotów członkowskich -bez względu na to z jakiego regionu europejskiego się wywodzą. Wspólny logotyp umożliwia marketing oraz działania na poziomie europejskim i regionalnym.

Więcej o sieci i jak do niej przystąpić – https://www.culinary-heritage.com/

Na czym polega serwis Polska Smakuje? W jaki sposób wspiera sprzedaż bezpośrednią?

Serwis Polska Smakuje – www.polskasmakuje.pl –  to strona internetowa i aplikacja mobilna które zostały stworzone przez Krajowy Ośrodek Wspierania Rolnictwa,  który został stworzony by pomóc przetwórcom i rolnikom docierać ze swoją ofertą żywności wysokiej jakości do odbiorców. Producenci mogą rejestrować swoje produkty i korzystać z promocji witryny oraz wydarzeń przez nią promowanych.

 

 

Dla konsumenta serwis udostępnia nieodpłatnie bazę produktów, które można sortować:

  • certyfikatami produktów regionalnych (Jakość Tradycja, Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczanie Geograficzne, Gwarantowana Tradycyjna Specjalność) certyfikowane Produkty Ekologiczne, certyfikowane Produkty Spożywcze (Integrowana Produkcja Roślinna, System Jakości Wieprzowin – PQS, System Gwarantowanej Jakości Żywności – QAFP, Dobra Wołowina – QMP), produkty spożywcze z oznaczeniami (Dziedzictwo Kulinarne, Poznaj Dobrą Żywność, Produkt Polski, Produkt Tradycyjny, Produkt Górski). Produkty wprost od rolnika lub od Kół Gospodyń Wiejskich są oznakowane znakiem „Bezpośrednio od Polskiego Rolnika”.
  • Kategoriami produktu – mięsa, wędliny; miody, nabiał, napoje, oleje, potrawy, produkty zbożowe, przetwory, przyprawy, ryby, słodycze, warzywa, owoce.
  • Województwami. Można wyświetlić informacje o każdym produkcie oraz dane kontaktowe jego producenta i punkty sprzedaży, w którym można kupić produkt. Informacje te również można wyświetlić na google maps.

 

Na dzień 20 października 2019, w bazie było 6383 produktów i 783 producentów

Zajmuję się przetwórstwem owoców i jarzyn w ramach RHD. Moja kuchnię w domu zatwierdził Sanepid. Czy mogę wynajmować moją kuchnię innym rolnikom do przetwarzania produktów?

Tak jest to możliwe. Przepisy regulujące RHD nie zabraniają wynajmu pomieszczeń, w których prowadzona jest działalność przetwórcza. Jako rolnik jest Pan zobowiązany jedynie do uzyskania wpisu do rejestru zakładów prowadzonego przez właściwy terenowo organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej (PIS).  Zatem kuchnia domowa w budynku mieszkalnym rolnika nie podlega zatwierdzeniu. Musi ona jednak spełniać wymogi sanitarne, które gwarantują bezpieczeństwo żywności i może być skontrolowana przez PIS (w przypadku przetwórstwa roślinnego).

 

Jeżeli rolnik chciałby skorzystać z Pana kuchni i sam prowadzi RHD, to powinien zgłosić ten zamiar przy składaniu wniosku o wpis do rejestru. Powinien Pan również posłużyć się umową użyczenia pomieszczeń (kuchni), która szczegółowo reguluje zakres odpowiedzialności Pana jako udostępniającego pomieszczenia oraz rolnika korzystającego z kuchni. Umowa powinna określić odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa żywności oraz zgodność przetwarzanych surowców z wymogami RHD.

 

Takie rozwiązania mogą być zastosowane w organizacji „rozproszonego inkubatora kuchennego”, które udostępnia kilka kuchni grupie współpracujących rolników.

Jestem rolnikiem i chcę prowadzić przetwórstwo w ramach RHD. Czy na pewno mogę przetwarzać owoce i warzywa w mojej kuchni, wykorzystując urządzenia domowe?

Tak. W ramach RHD, rolnik może przetwarzać żywność we własnej kuchni domowej, ale pod warunkiem zapewnienia warunków bezpieczeństwa żywności, które odnoszą się do uproszczonych wymagań higienicznych określonych w rozporządzeniu nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego (Załącznik II w rozdziale III). Należy mieć na uwadze, że każda kuchnia domowa jest inna, a jej powierzchnia i wyposażenie powinno być dostosowane do rodzaju i wielkości produkcji. Ważne jest aby wszystko było wykonywane w sposób higieniczny, minimalizując ryzyko zanieczyszczenia. Należy pamiętać, że to rolnik jako przetwórca jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żywności, którą wprowadza do obrotu. Należy więc stosować zasady Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) i Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) oraz uproszczoną procedurę opartą na zasadach systemu HACCP.

 

Warto korzystać ze stosownych poradników w tym zakresie – w szczególności:

Gdzie znajdę podstawy prawne przepisów bezpieczeństwa żywności (wymogów sanitarnych) oraz interpretacje dotyczące elastyczności wdrażania tych przepisów?

Podstawa przepisów prawnych dotyczących wymogów sanitarnych to prawo unijne –  Rozporządzenie (WE) nr. 852/2004

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004R0852&from=PL

Wytyczne dotyczące wykonania niektórych przepisów rozporządzenia (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych” dostępne pod adresem:

https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/biosafety_fh_legis_guidance_reg-2004-852_pl.pdf

 

Jeśli chodzi o interpretacji przepisów oraz ich elastyczności, to najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi są dostępne (po angielsku) pod adresem:

https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/biosafety-hygienefaq_all_business_pl.pdf

Moje produkty są sprzedawane okazjonalnie na festynach i targach przez pracowników lokalnej grupy działania, z którą współpracuję. Prowadząc RHD, jaką dokumentacje powinni pracownicy prowadzić w moim imieniu?

Pracownicy LGD, którzy sprzedają okazjonalnie Pana produkty na festynach i targach powinni prowadzić dokumentację umożliwiającą określenie ilości sprzedanych produktów. Przepisy nie określają jaką dokumentację powinien prowadzić pośrednik, natomiast powinna ona bezwzględnie odnosić się do Pana produktów. Dokumentacja sprzedaży powinna zatem wskazać imię, nazwisko oraz adres albo nazwę, oraz datę, ilość i cenę sprzedanych produktów.

Sprzedaję swoje produkty bezpośrednio konsumentom na targu. Czy muszę mieć przy sobie „decyzję" o rejestracji RHD w Państwowej Inspekcji Sanitarnej lub Inspekcji Weterynaryjne?

Na stoisku na targu musi Pan umieścić tablicę, która jest czytelna i widoczna dla kupującego, zawierająca następujące informacje:

  1. napis „rolniczy handel detaliczny”,
  2. dane obejmujące imię i nazwisko albo nazwę i siedzibę podmiotu prowadzącego RHD,
  3. adres miejsca prowadzenia produkcji tej żywności oraz weterynaryjny numer identyfikacyjny RHD, o ile taki numer został nadany.

 

Przepisy nie nakładają obowiązku posiadania przez rolnika w miejscu sprzedaży żywności dokumentu potwierdzającego rejestrację.

Chciałabym produkować wędliny w swoim gospodarstwie. Jakie kroki muszę podjąć by spełnić wymogi weterynaryjne?

Po pierwsze musi Pani podjąć decyzję, czy będzie Pani produkowała wędliny w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD) czy też działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (MLO). W obu przypadkach, wymogi higieniczne są analogiczne.  Przydatne będę wskazówki, szkolenia, poradniki oraz filmy instruktarzowe Centrum Doradztwa Rolnictwa w Brwinowie, Oddział w Radomiu  – https://cpsz.cdr.gov.pl/

Wymagania weterynaryjne dla prowadzenia produkcji i sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego w ramach działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wymagania-weterynaryjne-dla-prowadzenia-produkcji-i-sprzedazy-produktow-pochodzenia-zwierzecego-w-ramach-dzialalnosci-marginalnej-lokalnej-i-ograniczonej

Procedura rejestracji podmiotów prowadzących rolniczy handel detaliczny – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolniczy-handel-detaliczny-informacje-podstawowe

Chcę produkować w domu soki z własnych jabłek i następnie sprzedawać sok w moim gospodarstwie rolnym i na targu. Jakie muszę mieć pozwolenia?

Musi Pani spełnić wymogi przepisów bezpieczeństwa żywności oraz przepisów podatkowych. Jako rolnik ma Pani możliwość przetwarzania i sprzedawania swoich jabłek, rejestrując się jako podmiot prowadzący rolniczy handel detaliczny (RHD) – https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolniczy-handel-detaliczny-informacje-podstawowe

 

Z punktu widzenia przepisów z zakresu bezpieczeństwa żywności dotyczące jabłek (żywność pochodzenia roślinnego), powinna się Pani zarejestrować w Państwowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (PSSE) terenowo właściwej dla prowadzonej przez Panią działalności (tj. tam gdzie Pani będzie produkowała sok ze swoich jabłek).

 

Z punktu widzenia przepisów podatkowych, należy zarejestrować działalność rolniczego handlu detalicznego w Urzędzie Skarbowym właściwym.

Prowadząc RHD jak należy znakować produkty?

Sprzedając w ramach RHD, należy się kierować przepisami w rozporządzeniu nr 1169/2011 oraz rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych.

 

Podstawowe informacje, które powinny znaleźć się w oznakowaniu opakowanego produktu to:

  1. a) nazwa żywności,
  2. b) wykaz składników, ze wskazaniem składników powodujących alergie lub nietolerancję oraz procentowej zawartości najważniejszych składników,
  3. c) ilość netto żywności,
  4. d) data trwałości,
  5. e) wszelkie specjalne warunki przechowywania lub warunki użycia,
  6. f) imię i nazwisko oraz adres producenta,
  7. g) instrukcja użycia, w przypadku gdy w razie braku takiej instrukcji odpowiednie użycie danego środka spożywczego byłoby utrudnione,
  8. h) numer partii produkcyjnej.

 

Należy również zwrócić uwagę o ewentualnym możliwym zanieczyszczeniu alergennymi substancjami, które nie były celowo dodawane, a mogą stanowić zagrożenie dla konsumenta.

 

W przypadku produktów sprzedawanych bez opakowań lub pakowanych na życzenie konsumenta miejscem prezentacji informacji o danym środku spożywczym powinna być wywieszka w miejscu jego sprzedaży.  Informacje, które wywieszka powinna zawierać to:

  1. a) nazwa środka spożywczego,
  2. b) imię i nazwisko producenta (rolnika),
  3. c) wykaz składników zaprezentowany w ten sam sposób jak w przypadku żywności opakowanej,
  4. d) klasa jakości handlowej albo inny wyróżnik jakości handlowej, jeżeli zostały one ustalone w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych lub ich grup albo jeżeli obowiązek podawania klasy jakości handlowej albo wyróżnika wynika z odrębnych przepisów,
  5. e) w przypadku pieczywa – dodatkowo: masa jednostkowa, informacja „pieczywo produkowane z ciasta mrożonego” albo „pieczywo produkowane z ciasta głęboko mrożonego” – gdy został zastosowany taki proces technologiczny.

 

W przypadku sprzedaży produktów do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego powyższe informacje o produkcie muszą być przez rolnika przekazane odbiorcy w postaci dokumentów towarzyszących produktowi.

 

Szczegółowe wytyczne dotyczące znakowania znajdują się w opracowaniu pt. „Rolniczy handel detaliczny – informacje dotyczące oznakowania ” dostępnym na stronie internetowej MRiRW pod adresem: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolniczy-handel-detaliczny-informacje-podstawowe .

Czy ustawa odnośnie rolniczego handlu detalicznego obejmuje sprzedaż grzybów i jagód z lasu? Jakie wymagania będą obowiązywały w tym zakresie?

Rolniczy handel detaliczny nie obejmuje runa leśnego. Rolniczy handel detaliczny dotyczy wyłącznie surowców z własnych upraw rolnika.

Jakie jest miejsce dla systemów KŁŻ i małych gospodarstw rolnych w Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030?

Rada Ministrów zatwierdziła „Strategię zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” w dniu 15 października 2019 i tym samym uznała, że rozwój obszarów wiejskich i rolnictwa jest konieczny do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju całego kraju, co jest priorytetowym zadaniem rządu. Wspieranie zrównoważonego rozwoju małych, średnich i dużych gospodarstw rolnych jest wymienione explicite jako priorytet i zadanie dla osiągnięcia głównego celu strategii jakim jest rozwój gospodarczy wsi umożliwiający trwały wzrost dochodów jej mieszkańców, przy minimalizacji rozwarstwienia ekonomicznego, społecznego i terytorialnego oraz poprawie stanu środowiska naturalnego. Strategia 2030 zastępuje obowiązującą dotychczas „Strategię zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa” na lata 2012-2020.

 

Więcej: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/strategia-zrownowazonego-rozwoju-wsi-rolnictwa-i-rybactwa-2030

Jakie są najważniejsze elementy Polityki Państwa, mającej na celu rozwój sektora małych gospodarstw rolnych?

W ramach projektu Unii Europejskiej pn. SALSA (http://www.salsa.uevora.pt/en/) odbyły się debaty pod auspicjami FAO nt. jak wspierać rozwój sektora małych gospodarstwa rolnych by zdynamizować rozwój lokalny, zwiększyć bezpieczeństwo żywnościowe i polepszyć odżywianie społeczeństwa. Uznano, że skuteczna polityka na rzecz rozwoju małych gospodarstw rolnych określa i wspiera:

  1. standardy w zakresie instrumentach wsparcia, jakości pasz oraz sprawiedliwych cen rynkowych i kosztów produkcji;
  2. organizacje producentów w zakresie budowania ich zdolności technicznych, technologicznych oraz umiejętności aktywizowania współpracy;
  3. możliwości przetwórstwa oraz logistyki po żniwach;
  4. nowe metody produkcji
  5. nisko-oprocentowane kredyty
  6. blokady importu produktów, które konkurują bezpośrednio z produkcją małych gospodarstw
  7. zaangażowanie młodzieży w rolnictwo,
  8. klarowniejsze przepisy dostosowanych do małych gospodarstw rolnych,
  9. większą różnorodność produkcji małych gospodarstw rolnych.

Do powyższych należy dodać tworzenie rynków lokalnych poprzez wsparcie dla organizowania współpracy pomiędzy rolnikami i producentami żywności w zakresie produkcji, przetwórstwa oraz dystrybucji i sprzedaży oraz edukację konsumentów.

Gdzie mogę się więcej dowiedzieć o rozwoju wsi i rolnictwa w Europie?

Tematyka rozwoju wsi i rolnictwa jest bardzo szeroka. Warto zacząć od Europejskiej Sieci na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (ENRD) – https://enrd.ec.europa.eu/about/brief_pl

ENRD to ośrodek wymiany informacji w dziedzinie praktycznego funkcjonowania oraz sposobów usprawniania polityki, programów, projektów i innych inicjatyw związanych z rozwojem obszarów wiejskich. Na stronie internetowej znajdziecie aktualności oraz liczne raporty w języku polskim.

Czy jest możliwość zakupu cytrusów wprost od producenta?

Jest coraz więcej inicjatyw, które próbują ominąć pośredników. Jeśli chodzi o cytrusy i inne produkty, których nie uprawia się w naszym kraju, to warto zapoznać się z przedsięwzięciem Crowdfarming https://www.crowdfarming.com/en  Można zamówić pomarańcze, cytryny oraz inne produkty wprost od producenta. Można wesprzeć rolnika poprzez zasponsorowanie drzewa, albo część upraw. Wszystko się odbywa za pośrednictwem internetu. Możliwe są dostawy do Polski.

Gdzie znajdę poradniki o partnerstwie oraz organizowaniu współpracy?

Jeśli chodzi o zasady i podstawy organizowania partnerstwa, to warto zacząć od poradników przygotowanych w języku polskim przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska http://www.fpds.pl/pl/publikacje-partnerstwo-i-ekonomia-spoleczna

 

Wiele aktualności i praktycznych informacji o metodach partnerstwa są dostępne na www.partnershipbrokers.org

W jaki sposób problematyka krótkich łańcuchów dostaw mieści się problematykę rozwoju zrównoważonego i zmian klimatycznych?

W globalnym kontekście, znaczenie skracania łańcuchów dostaw żywności należy rozważać w odniesieniu do 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju, które wypracował i promuje ONZ. Problematyka KLŻ mieści się w Celu 2 – Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo.

 

Więcej:  https://www.un.org/sustainabledevelopment/hunger/

 

Warto również zapoznać się z działaniami FAO w odniesieniu do dekady rodzinnych gospodarstw rolnych (2019-2028), którą zainaugurowano w tym roku – http://www.fao.org/family-farming-decade/en/

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Napisz do nas, a odpowiemy tak szybko, jak to możliwe!

W naszej bazie wiedzy znajdziecie wyjaśnienie najważniejszych pojęć dotyczących specyfiki projektu oraz obszarów z nim związanych.

Produkt regionalny

Określany jest też jako produkt „znanego pochodzenia” – to produkt spożywczy, który może być sprzedawany w krajach całej Unii Europejskiej. Jest objęty systemem ochrony i promocji produktów charakteryzujących się tradycyjną, unikatową i charakterystyczną dla danego miejsca metodą produkcji. Daje on pewność konsumentom, że kupują  żywność o unikatowych walorach smakowych oraz bardzo wysokiej jakości. By ułatwić identyfikację i wybór poszczególnych wyrobów stosuje się specjalne oznaczenia: Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne oraz Gwarantowana Tradycyjna Specjalność. Podstawą prawną funkcjonowania  tego systemu w Unii Europejskiej jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych (Dz. U. L 343 z 14.12.2012, str. 1).

ChNP – Chroniona Nazwa Pochodzenia

Może być przyznana tylko  produktowi pochodzącemu z określonego miejsca lub regionu, a jego jakość lub cechy charakterystyczne są w istotnej lub wyłącznej mierze zasługą szczególnego środowiska geograficznego  oraz, co ważne,  wszystkie etapy produkcji odbywają się na tym właśnie obszarze. W Małopolsce takie oznaczenia posiadają: bryndza podhalańska, oscypek, redykołka, karp zatorski i fasola Piękny Jaś z Doliny Dunajca.

ChOG – Chronione Oznaczenie Geograficzne

Może być przyznane produktowi  także pochodzącemu z określonego miejsca lub regionu, którego renoma lub inna cecha charakterystyczna w głównej mierze wynika z tego właśnie pochodzenia, ale tylko co najmniej jedna faza wytwarzania  musi odbywać  się na tym terenie. W Małopolsce takie oznaczenie posiadają: suska sechlońska, kiełbasa Lisiecka, obwarzanek krakowski, chleb prądnicki, jabłka łąckie, jagnięcina podhalańska.

GTS – Gwarantowana Tradycyjna Specjalność

Oznacza, że produkt musi posiadać „specyficzny charakter”, to znaczy cechę lub zespół cech, które wyraźnie odróżniają go od innych, należących do tej samej  kategorii spożywczej. Musi być wytwarzany przy użyciu tradycyjnych surowców lub charakteryzować się tradycyjnym składem, lub sposobem produkcji ale nie musi być  powiązany z żadnym szczególnym obszarem. Do takich produktów należą np. miody pitne produkowane w całej Polsce, czy kiełbasy  myśliwska i jałowcowa. W sumie w Polsce zarejestrowanych jest 36 produktów regionalnych z czego 11 pochodzi z Małopolski.

Produkt tradycyjny

Listę produktów tradycyjnych prowadzi Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wnioski o wpis produktu na Listę Produktów Tradycyjnych przyjmują Marszałkowie Województw. Pozytywnie zweryfikowane wnioski przesyłane są do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Obecnie liczy ona 1234 produktów z czego 110 pochodzi z Małopolski. Prowadzenie Listy Produktów Tradycyjnych ma na celu rozpowszechnianie informacji dotyczących wytwarzania produktów tradycyjnych oraz rozwijania wiedzy konsumentów na temat tradycyjnej żywności i dziedzictwa kulturowego regionu. Prawo do wpisu na Listę Produktów Tradycyjnych mają produkty, które charakteryzują się tradycyjną, ugruntowaną w czasie metodą wytwarzania, których jakość lub wyjątkowe cechy i właściwości wynikają ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Podstawą rejestracji jest tradycja wytwarzania, minimum 25 lat, i szczególna oraz niepowtarzalna jakość związana z historycznie ugruntowanymi przepisami, metodami produkcji i sposobami przetwarzania czy dojrzewania żywności, które gwarantują wysoką jakość otrzymanego produktu. Lista Produktów Tradycyjnych  jest przewodnikiem po regionalnej kuchni polskiej, a także skarbnicą informacji na temat tradycji, sposobów wytwarzania oraz wyjątkowych walorów najstarszych przysmaków. Listę wszystkich polskich produktów tradycyjnych można zobaczyć na stronie MRiRW.

MOL

Oznacza działalność marginalną, lokalną i ograniczoną. Dotyczy wytwarzania i  sprzedaży tzw. konsumentom końcowym niewielkiej ilości  przetworzonych produktów tylko pochodzenia zwierzęcego . Są to produkty mleczne, przetworzone produkty rybołówstwa, surowe wyroby mięsne, a także gotowe potrawy z mięsa. Zasady prowadzenia tego typu produkcji reguluje Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków uznania działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (Dz. U. z dnia 12 stycznia 2007 r.). Między innymi wyznaczone tu zostały dopuszczalne limity sprzedaży poszczególnych produktów. W odróżnieniu od „sprzedaży bezpośredniej” nie ma tu obowiązku ograniczania działalności do produktów pozyskanych tylko z własnego gospodarstwa. Ponadto produkcja obejmuje produkty pochodzenia zwierzęcego również przetworzone, w przeciwieństwie do „sprzedaży bezpośredniej”, gdzie działalność ogranicza się do produktów nieprzetworzonych i przetworzonych w niewielkim stopniu. Na przykład, sprzedaż surowego mleka i surowej śmietany to sprzedaż bezpośrednia, natomiast sprzedaż wytworzonego z nich sera bądź masła to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona. Sprzedaż tuszek drobiowych to sprzedaż bezpośrednia, jednak rozbiór tych tuszek i sprzedaż elementów to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona, która wymaga rejestracji działalności gospodarczej wraz ze wszystkimi  płynącymi z tego tytułu obowiązkami. Działalność typu MOL ograniczona jest terytorialnie tzn. sprzedaż prowadzona może być tylko na terenie konkretnego województwa, gdzie działalność jest zarejestrowana oraz województw ościennych. Prowadzący te działalność przedsiębiorca może sam sprzedawać swoje produkty konsumentom końcowym lub prowadzić dostawy części swojej produkcji ale wyłącznie do innych zakładów detalicznych , nie może natomiast być dostawcą do zakładów produkcyjnych.

HACCP

Skrót od Hazard Analysis and Critical Control Points, polskie tłumaczenie System Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli, stworzony został ponad pół wieku temu dla NASA. System ten miał zagwarantować bezpieczną żywność dla pierwszych kosmonautów. Gdy sprawdził się w kosmosie, zainteresowała się nim Światowa Organizacja Zdrowia. W latach 80-tych eksperci WHO uznali go za istotne narzędzie w nadzorze nad produkcją żywności, a w 1993 roku zasady jego stosowania zostały określone przez najwyższe gremium – komisję Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius). Obecnie obowiązek wdrożenia i korzystania z systemu HACCP ciąży na wszystkich „operatorach żywności” poza tzw. produkcją pierwotną (czyli uprawą roślin lub chowem i hodowlą zwierząt, łowiectwem, rybołówstwem i zbieraniem runa leśnego). Wynika to z zapisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych. Przepisy te zaczęły obowiązywać w Polsce od 1 stycznia 2006 roku. W systemie HACCP chodzi przede wszystkim o zapobieganie zagrożeniom, które mogą pojawić się na różnych etapach produkcji i dystrybucji żywności . Każdy przedsiębiorca musi stworzyć niejako swój system dostosowany do indywidualnych warunków. Ważne jest bowiem, że HACCP to system polegający na samokontroli. Firma sama decyduje, które momenty w produkcji lub sprzedaży wiążą się z zagrożeniem dla żywności, są to właśnie krytyczne punkty kontroli. Zagrożenie określane jest dzięki obserwacji każdego etapu procesu produkowania żywności pod kątem możliwości wystąpienia  niebezpiecznych zjawisk przynoszących szkodę  konsumentowi. Wyróżnia się trzy rodzaje zagrożeń: mikrobiologiczne (bakterie, wirusy), fizyczne (szkło, piasek) oraz chemicznych (środki ochrony roślin, detergenty). Po ustaleniu takich krytycznych punktów kontroli firma musi określić jak zamierza nadzorować swoją produkcję i dystrybucję żywności aby nie dopuścić do wystąpienia zdefiniowanych zagrożeń oraz co zrobi , gdy jednak do takiego zagrożenia dojdzie.

REDD

Skrót od Le Réseau Echanges – Développement Durable, czyli sieć  wymiany –stałego rozwoju, jest organizacją pozarządową działającą w Szwajcarii od 1993 roku. Stowarzyszenie jest ekspertem w dziedzinie organizacji i zarządzania sieciami rolono – spożywczymi, certyfikacji i strategii marketingowych. Inicjuje i wspiera projekty na całym świecie, które służą wytwarzaniu zdrowej żywności z zachowaniem zasad zrównoważonego rozwoju rolnictwa. REDD wspiera swoją wiedzą i doświadczeniem rolników,gminy wiejskie oraz instytucje rządowe i pozarządowe działające na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Główną zasadą jaką kieruje się REDD jest uwzględnianie warunków lokalnych i oferowanie rozwiązań dostosowanych do konkretnych potrzeb państwa lub regionu , w którym wspierany przez REDD projekt jest prowadzony.W ramach partnerstwa w projekcie Produkt Lokalny Małopolska szwajcarskie REDD zorganizowało w Krakowie trzydniowe seminarium poświęcone sprzedaży produktów lokalnych, w którym udział wzięli przedstawiciele Fundacji Partnerstwo dla Środowiska, partnerzy lokalni i regionalni projektu oraz rolnicy biorący w nim udział. Dwudziestu małopolskich rolników mogło też  osobiście poznać organizację  sprzedaży produktów lokalnych w Szwajcarii. Służyła temu czterodniowa wizyta studyjna, której celem było zapoznanie się polskiej delegacji z lokalnymi systemami  dystrybucji produktów, systemami kontroli jakości i modelami współpracy rolników i przetwórców służących jak najlepszemu docieraniu do odbiorców.

Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich

Określenie to często pojawia się w oficjalnych dokumentach, tekstach publicystycznych, czy opisach różnego rodzaju projektów skierowanych do mieszkańców wsi. Wszelkie działania, których celem jest zrównoważony rozwój obszarów wiejskich,  inaczej mówiąc trwały, harmonijny, muszą uwzględniać trzy elementy. Po pierwsze, rozwój ekonomiczny, czyli gospodarczy, polegający na rozwoju gospodarstw rolnych , ale także małej przedsiębiorczości na obszarach wiejskich, związanych z działalnością rolniczą i poza rolniczą.  Po drugie , rozwój społeczny, czyli m.in. budowa, utrzymywanie szkół, przedszkoli,ośrodków służby zdrowia, ale także infrastruktury, budowa dróg ,chodników, boisk sportowych.  Te dwa elementy muszą natomiast uwzględniać element trzeci , czyli ochronę środowiska- ochronę krajobrazu, gleby, wody.

Nie znalazłeś interesującego Cię pojęcia? Napisz do nas na Facebooku.

Potencjał i rola systemu doradztwa rolniczego w propagowaniu systemów krótkich łańcuchów żywności dla potrzeb Kampanii „Wiedz i Mądrze Jedz”

Zdrowa, lokalnie wytwarzana żywność oraz tradycyjne smaki zyskują w ostatnich latach coraz bardziej na popularności. Im bardziej zalewa nas żywność produkowana masowo i sprzedawana w wielkich sklepach, tym bardziej poszukujemy produktów lokalnych, tradycyjnych potraw, starych przepisów, naturalnych smaków. Konsumenci coraz częściej doceniają walory tradycyjnej żywności oraz bezpośredni kontakt z jej wytwórcami. Istnieje wiele gospodarstw wytwarzających lokalne produkty i przetwory żywnościowe nie tylko na potrzeby własne, ale też do bezpośredniej sprzedaży na lokalnym rynku. Problemem staje się jednak dostępność tych produktów dla bezpośredniego konsumenta.

Ośrodki doradztwa rolniczego od początku swojego istnienia zajmowały się żywieniem i żywnością, najpierw poprzez wspieranie tzw. wiejskiego gospodarstwa domowego, udzielanie porad pojedynczym osobom (głównie kobietom), jak i prowadząc szkolenia i poradnictwo grupowe dla kół gospodyń wiejskich. W ostatnich 30 latach ośrodki zaangażowały się w promocję w Polsce agroturystyki i produktów tradycyjnych organizując szereg targów, wydarzeń promocyjnych, a szczególnie przyczyniając się do wpisywania wielu lokalnych specjałów na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi i organizując konkurs „Nasze Kulinarne Dziedzictwo” na poziomie lokalnym i regionalnym.

Niniejsze opracowanie przedstawia przegląd dotychczasowych działań Ośrodków Doradztwa Rolniczego na rzecz rozwoju systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Aby Ośrodki mogły odegrać większą i skuteczniejszą rolę w propagowaniu systemów KŁŻ oraz wspierania ich rozwoju, należy sprecyzować ich zadania i role.

  1. Ośrodki mogłyby koordynować pomoc publiczną w zakresie wspierania systemów KŁŻ na poziomie regionalnym i centralnym. Sieć KSOW, SIR i ośrodki doradztwa rolniczego już współpracują ze wszystkimi potencjalnymi interesariuszami, a więc są dobrym adresatem i wykonawcą takich działań.
  2. Ośrodki mogłyby wykonać przegląd istniejących ogólnopolskich i regionalnych systemów wyróżniających żywność wysokiej jakości pod kątem ich przydatności dla wspierania systemów KŁŻ zarówno z punktu widzenia rolnika (w tym małych gospodarstw), jak i konsumenta. Jest to istotne gdyż potrzebny jest najpierw czytelny, prosty i jednolity przekaz do konsumenta. Dzisiaj wydaje się, że mamy do czynienia z nadmiarem oznaczeń, co negatywnie wpływa na cały sektor jakościowej żywności.
  3. Wykorzystując potencjał Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy dążyć do zwiększania liczby zarejestrowanych produktów, ale nie tylko w ramach listy prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Potrzebna  jest  identyfikacja  produktów oraz producentówktórzy mogliby przystąpić do systemu chronionych nazw pochodzenia, chronionych oznaczeń geograficznych i gwarantowanych tradycyjnych specjalności w ramach systemów jakościowych polskich i europejskich.
  4. Należy wykorzystać „siły odr-ów” a szczególnie brokerów innowacji dla utworzenia jak największej liczby Grup Operacyjnych na rzecz Innowacji, szczególnie w zakresie Krótkich Łańcuchów Żywności, które stanowią priorytet w PROW (w szczególności w Programie „Współpraca”). Rozwój systemów KŁŻ wymaga innowacyjność i testowanie praktycznych rozwiązań zarówno organizacyjnych, jak i tych w zakresie procesów technologicznych przetwórstwa oraz upraw i chowu w skali małych gospodarstw.
  5. Pozostawiając autonomię poszczególnych regionalnych Ośrodków Doradztwa Rolniczego, należy zadbać o podniesienie kompetencji i ujednolicenie wiedzy specjalistów w nich zatrudnionych w zakresie problematyki systemów KŁŻ. Sprawami tymi winno zająć się Centrum Doradztwa Rolniczego organizując szkolenia i być może doprowadzając do wypracowania wspólnych minimalnych standardów pracy ODR w zakresie żywności wysokiej jakości.
  6. Niezbędne jest powstanie przy współpracy ODRrów, CDR i KSOW bazy dobrych praktyk zarówno w zakresie stworzenia łańcuchów sprzedaży (od rolnika do konsumenta), możliwości otrzymania dofinansowania takich działań (różne źródła finansowania), jak i wskazanie podmiotów, które mogłyby się włączyć w realizację takich działań (np. samorządy gminne/powiatowe, NGO, LGD, grupy producentów, stowarzyszenia, kooperatywy zakupowe i inne podmioty).
  7. Problematyka systemów KŁŻ oraz wyzwanie polegające na wspieraniu i rozwijaniu systemów KŁŻ, tak aby z nich mogły korzystać przede wszystkim małe gospodarstwa rolne, w dużej mierze nieprowadzące sprzedaży, wymaga kompleksowych działań ze strony instytucji publicznych (problematyka systemów KŁŻ nie jest sensu stricte problemem rolniczym – jest to wyzwanie wielowymiarowe i interdisciplinarne). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien ustanowić zespół koordynujący działania instytucji publicznych oraz organizacji nie publicznych na rzecz rozwoju systemów KŁŻ, w tym pełnomocnika, w celu zadbania o interesy rolników, w szczególności małych gospodarstw rolnych. Zespół/pełnomocnik miałby za zadanie wyłonić stałą grupę doradców z ODR, CDR Departamentów Ministerstwa Rolnictwa, i Rozwoju Wsi, KOWR, Polskiej Izby Produktu Regionalnego i Lokalnego oraz innych podmiotów. Na wzór grup tematycznych funkcjonujących w ramach Europejskiej Sieci Innowacji w Rolnictwie, zespół podejmowałaby ważne tematy dotyczące żywności wysokiej jakości w systemach KŁŻ w sposób systematyczny, bazujący na doświadczeniach lokalnych i regionalnych oraz realizując prowadzoną politykę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie rozwoju wsi i rolnictwa w szczególności w zakresie wsparcia dla małych gospodarstw rolnych.

Aktualny stan i zastosowanie przepisów regulujących sprzedaż bezpośrednią w Polsce dla potrzeb Kampanii na rzecz Krótkich Łańcuchów Żywności - Wiedz i Mądrze Jedz

Opracowanie przedstawia aktualnie obowiązujące w Polsce regulacje prawne w zakresie prawa podatkowego i bezpieczeństwa żywności w zakresie tzw. sprzedaży bezpośredniej, która stanowi fundament systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Rozwiązania „sprzedaży bezpośredniej” określają formę sprzedaży, w której nie ma  pośrednika. Ta forma sprzedaży staje się coraz popularniejsza, ponieważ wciąż rośnie świadomość konsumentów, którzy chcą kupować produkty wiadomego pochodzenia. Konsument chce znać producenta oraz sposób wytwarzania kupowanych produktów, ponieważ to producent jest gwarantem jakości, autentyczności i bezpieczeństwa.

W Opracowaniu omówione są dostępne formy tzw. „sprzedaży bezpośredniej”. Są to: produkcja podstawowa, sprzedaż bezpośrednia, dostawy bezpośrednie, sprzedaż marginalna, lokalna, ograniczona (MLO), Rolniczy Handel Detaliczny, Zakład Zatwierdzony. Każda forma produkcji i sprzedaży określa wymagania higieniczne i weterynaryjne. Wszystkie rozwiązana prawne muszą być zgodne z prawem Unii Europejskiej, które jest nadrzędne. Kwestie bezpieczeństwa żywności nie dają zbyt wielkiego pola do interpretacji w przepisach krajowych, natomiast kraje członkowskie mają znacznie większe pole do manewru w kwestiach podatkowych. Rolnik musi wybrać formę „sprzedaży bezpośredniej”, która jest najbardziej adekwatna do jego potrzeb, uwarunkowań i możliwości.

Analizy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wykazały, że należy rozszerzyć możliwości sprzedaży bezpośredniej, w szczególności w ramach działalności Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), za pośrednictwem Internetu oraz dopuścić sprzedaż do sklepów, stołówek i restauracji. RHD powinno być ograniczone do produkcji nieprzemysłowej, która wymaga doprecyzowania wraz z definicją „małego przetwórstwa”. Należy również dopuścić możliwość przetwarzania produktów przez rolników w inkubatorach kuchennych oraz innych kuchniach zbiorowych, które spełniają wymogi sanitarne, nie ograniczając miejsca przetwórstwa do samego gospodarstwa rolnego.

Wymienione wyżej postulaty zostały uwzględnione w projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników do sklepów i restauracji – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (18 maja 2018) został przyjęty przez Radę Ministrów 25/09/2018. Nowe przepisy mają obowiązywać już od 1 stycznia 2019.

Przepisy dopuszczają sprzedaż bezpośrednią żywnościowych produktów nieprzetworzonych
oraz przetworzonych przez rolników działających indywidualnie. Brakuje jednak przepisów regulujących i zachęcających do działalności zbiorowej producentów i konsumentów, która powinna być priorytetem w skalowaniu systemów KŁŻ. Proponowane regulacje prawne w zakresie RHD są potrzebne, ale nie są one wystarczające dla rozwoju systemów KŁŻ, które wymagają przede wszystkim skoordynowanych działań zbiorowych. W związku z tym faktem, należy rozważyć wprowadzenie rozwiązań dla sprzedaży zbiorowej w ramach działalności rolniczej wzorowanej na formule Punktów Sprzedaży Zbiorowej (PSZ), które funkcjonują z powodzeniem we Francji, jako fundament rozwoju tamtejszych systemów KŁŻ.

Publiczne programy rozwoju systemów KŁŻ powinny udzielać wsparcia w formie preferencji podatkowych oraz programów finansowania przede wszystkim małym gospodarstwom rolnym, a w szczególności tym, które aktualnie nie prowadzą działalności sprzedażowej, ale są zainteresowane zaangażowaniem się w systemy KŁŻ. Programowanie stosownego wsparcia będzie wymagało prawnego zdefiniowania małego gospodarstwa rolnego w warunkach polskich.

Potencjał i rola lokalnych grup działania (LGD) w propagowaniu systemów krótkich łańcuchów żywności dla potrzeb Kampanii „Wiedz i Mądrze Jedz”

W Polsce postępuje proces zagospodarowania przestrzeni wiejskiej przez pozarolnicze przedsięwzięcia osadnicze, produkcyjne i usługowe. Jest to zjawisko naturalne i raczej trudno mu przeciwdziałać. Jest jednak pewne, że jeżeli z obszarów wiejskich zniknie gospodarka rolna to utracą one swój walor wiejskości. Jednym z istotnych zjawisk jakie ten proces dezagraryzacji kreują jest zanikanie opłacalności produkcji rolnej w małych gospodarstwach. Może w pewnym zakresie taką sytuację zmienić rozwój różnego rodzaju inicjatyw w zakresie krótkich łańcuchów dostaw żywności i kreowania produktów lokalnych. Potrzebne jest, z drugiej strony kształtowanie świadomości klientów w zakresie wartości żywności wytwarzanej tradycyjnymi metodami i żywności ekologicznej.

Pewną rolę w tym zakresie odgrywają lokalne grupy działania. niniejsze opracowanie prezentuje obszary tematyczne jakimi zajmują LGD w promowaniu krótkich łańcuchów żywności i promowaniu produktów lokalnych.

Wiele LGD ma w swym dorobku interesujące doświadczenia w zakresie propagowania systemów krótkich łańcuchów żywności i produktów lokalnych. W poprzednim okresie programowania LGD w sposób zdecydowany postawiły na aktywizację lokalnych środowisk przez rozwój produktów turystycznych i produktów lokalnych. W ramach dostępnego wsparcia ujętego w osi IV LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 działanie: Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej LGD wspierały tworzenie
i rozwój gospodarstw agroturystycznych natomiast w ramach działania „Małe projekty” oraz środków własnych i z działania Funkcjonowanie LGD identyfikowały i promowały produkty lokalne i dziedzictwo kulinarne. Wszystkie te przedsięwzięcia zasługują na odnotowanie
i uwagę, ze względu na rolę jaką odegrały w aktywizowaniu i rozwoju lokalnych społeczności.

W niniejszym opracowaniu zostały przedstawione wybrane przykłady, które można uznać za dobre praktyki i polecić jako źródło inspirujące inne podmioty do podobnych działań. Wiele przedsięwzięć zainicjowanych w poprzednim okresie programowania jest kontynuowanych w obecnym. Są i takie, które ze względu na zmiany w charakterze wsparcia jakim zarządzają LGD nie mają kontynuacji ale „żyją już swoim własnym życiem”.

Analizując dotychczasowe inicjatywy LGD w zakresie propagowania systemów krótkich łańcuchów żywności i produktów lokalnych można postawić tezę, że dla wielu Stowarzyszeń nie istnieją ograniczenia prawne, organizacyjne i finansowe, jeśli tylko chcą podejmować inicjatywę. Oczywiście zawsze są jakieś oczekiwania ludzi, nawet aktywnych w zakresie lepszych rozwiązań prawnych, lepszych metod zarządzania i uwarunkowań organizacyjnych. Co istotne dla wielu LGD, które „nauczyły” się pozyskiwać środki z różnych zewnętrznych źródeł zawsze tych środków będzie zbyt mało. Świadczy to jedynie, nie tyle o braku zaradności, co rozbudzanych aspiracji do sięgania po coraz nowe wyzwania.

W niniejszym opracowaniu przedstawiono wybrane przykłady działań LGD w zakresie budowania sieci dla krótkich łańcuchów dostaw produktów żywnościowych oraz promocji produktów lokalnych. W sposób incydentalny zaprezentowano kilka wybranych – istotnych zdaniem autora – form aktywności LGD w tym zakresie. Analiza przedstawionego materiału może prowadzić do następujących wniosków:

  1. LGD powinny być włączone (zaproszone) do systemu budowy sieci krótkich łańcuchów dystrybucji żywności. Te, które są zainteresowane samodzielnym działaniem w tym zakresie powinny współpracować z pozostałymi podmiotami, które tym się zajmują.
  2. Należy rozważyć ściślejszą współpracę LGD z Ośrodkami Doradztwa Rolniczego
    w zakresie budowy sieci krótkich łańcuchów dystrybucji żywności. Również w sytuacjach, gdy LGD jedynie zajmuje się dystrybucją wsparcia w tym zakresie. Wymaga to jednak stosownych zaleceń ze strony Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
  3. Rozważenia wymaga zdecydowane wsparcie dla LGD dla włączenia tych, które są zainteresowane w system tworzenia Grup Operacyjnych na rzecz Innowacji w zakresie Krótkich Łańcuchów Żywności.
  4. Z pozycji rządowej należałoby podjąć systemowe działania promocyjne w środkach masowej komunikacji na rzecz kształtowania świadomości konsumentów sprzyjającej nabywaniu produktów rolnych w systemach bezpośredniej sprzedaży.
  5. Jest wiele przykładów korzystania LGD z narzędzia jakim są operacje własne w ramach LSR do promocji krótkich łańcuchów żywności i produktów lokalnych. Należałoby rozważyć uproszczenie mechanizmy zgłaszania tych operacji poprzez np. możliwość wpisania konkretnych tematów operacji własnych do LSR, co pozwoliłoby na zrezygnowanie z procedury zgłaszania zamiaru organizacji operacji własnej i oczekiwania na ewentualne zgłoszenia podmiotów innych niż LGD.
  6. Możliwe, że dobrym rozwiązaniem byłoby zainteresowanie krajowej i regionalnych sieci LGD promocją krótkich łańcuchów żywności i promocją produktów lokalnych oraz utworzenie w ramach KSOW lub w innym podmiocie systemu finansowania takich działań.
  7. W ramach krajowej sieci LGD należałoby utworzyć system identyfikacji gromadzenia opisów dobrych praktyk w zakresie roli jaką odgrywają LGD w promocji krótkich łańcuchów żywności i promocji produktów lokalnych oraz zbudować system upowszechniania tych dobrych praktyk. System taki mógłby współpracować z już istniejącą bazą dobrych praktyk administrowaną przez KSOW.

Bariery i szanse dla rozwoju systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Zywności dla potrzeb Kmpanii "Wiedzi i Mądrze Jedz"

System Krótkiego Łańcucha dostaw Żywności (KŁŻ) to zorganizowany system produkcji, przetwórstwa, dystrybucji i sprzedaży żywności, który polega na łączeniu producentów żywności z określonego regionu bezpośrednio z konsumentami, którzy poszukują żywności wiadomego pochodzenia wprost od producenta.

Rozwijanie systemów KŁŻ spotyka się z coraz większym zainteresowaniem wśród instytucji publicznych na szczeblu lokalnym, krajowym oraz Europejskim ponieważ rośnie przekonanie, że muszą nastąpić fundamentalne zmiany w sposobie organizowania systemów żywnościowych z uwagi ich negatywne oddziaływanie na środowiska naturalne.

W Polsce i w innych krajach, w których znajduje się znaczący sektor małych gospodarstw, produkujących głównie na własne potrzeby, systemy KŁŻ spotykają się z coraz większym zainteresowaniem polityków. Wynika to z potrzeby wypracowania nowych form organizacji rynków rolnych, które uwzględniają małe gospodarstwa i małych producentów w łańcuchach dostaw żywności. Chodzi o potraktowanie małych gospodarstw rolnych jako szansę dla rozwoju obszarów wiejskich i zreformowanie gospodarki żywnościowej. Jednak najbardziej istotnym czynnikiem, jeśli chodzi o zainteresowanie systemami KŁŻ, wynika nie tyle z polityki Państwa lub jej braku w tym zakresie, ale ze zmian zachodzących po stronie konsumentów. W ostatnich latach, to dla konsumentów liczy się coraz bardziej jakość żywności, chociaż kryteria cenowe wciąż dominują.

Skalowanie systemów KŁŻ w rozumieniu liczby zaangażowanych producentów i konsumentów, różnorodności asortymentu produktów oferowanych na sprzedaż oraz wolumenu sprzedaży wymaga skutecznej współpracy partnerskiej wszystkich podmiotów partycypujących w systemie PLM. Jak  skutecznie wspierać i kształtować współpracę partnerską stanowi podstawową barierę i wyzwanie dla funkcjonowania i rozwoju systemów KŁŻ nie tylko w Polsce. Najistotniejsze bariery i szanse  dla rozwijania systemów KŁŻ zidentyfikowane w ostatnich latach wymagające działania partnerskie, to (a) formy finansowania systemów KŁŻ; (b) działania na rzecz tworzenie nowych produktów dostosowanych do potrzeb konsumentów i wice wersa; (c) kontrola jakości i autentyczności, w tym zapewnienie bezpieczeństwa żywności; (d) uzyskanie dostępu do rynków zbytu i utrzymanie się na nich; (e) rozwiązania logistyczne; oraz (f) budowanie świadomości wśród konsumentów, że żywność lokalna jest wartością.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinno opracować politykę oraz instrumenty wspierania zbiorowej sprzedaży bezpośredniej małych gospodarstw rolnych oraz małych przetwórców z nimi związanych w oparciu o systemy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Pomoc publiczna winna być skierowana w szczególności do małych gospodarstw (np. mniej niż 5 ha), by wspomóc je w przystępowaniu do współtworzenia systemów KŁŻ.

Dostarczanie małym gospodarstwom możliwość sprzedaży żywności własnej produkcji może rozwiązać problem utrzymania miejsc pracy w tradycyjnym rolnictwie, zapewniając przy tym konsumentom dostęp do wysokiej jakości. Wymaga to prowadzenie polityki rozwoju wobec małych, tradycyjnych gospodarstw jako polityki wyodrębnionej od polityki wobec gospodarstw nakierowanych na wysokotowarową produkcję rolną i handel międzynarodowy.

Odpowiadając na wyzwanie skalowania systemów KŁŻ, należy skupić się na 4 obszarach innowacji (a) innowacyjne rozwiązania organizacyjne; (b) innowacyjne rozwiązania informatyczne, w szczególności w zakresie inteligentnych, interaktywnych platform; (c) innowacyjne rozwiązania finansowe (produkty i usługi finansowe) oraz (d) wykorzystanie w nowy sposób istniejącej infrastruktury doradztwa rolniczego.

Przegląd najciekawszych inicjatyw systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) w Polsce dla potrzeb kampanii „Wiedz i Mądrze Jedz”

W Polsce funkcjonuje obecnie wiele inicjatyw, które można zaliczyć do inicjatyw Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) czyli takich, które łączą bezpośrednio producentów i konsumentów żywności.

Konsumenci coraz częściej chcą kupować produkty żywnościowe, które są świeże, smaczne i autentyczne – i jeszcze po cenach konkurencyjnych – wychodząc z założenia, że kupując wprost od producenta stanowi najpewniejszą metodę na zagwarantowanie jakości przy konkurencyjnej cenie. Z kolei producenci poszukują konsumentów, którzy docenią ich produkty i będę je kupowały regularnie – zapewniając w ten sposób trwały przychód dla sprzedających. Nie ma jednego modelu czy recepty. Natomiast jest wiele inicjatywy i rozwiązań, które próbuję doprowadzić do sprzedaży bezpośredniej – aby w ten sposób zagospodarować nadwyżkę finansową wynikającą z wykluczenia pośredników z łańcucha dostaw. Zjawisko KŁŻ przypomina bardziej ruch społeczny niż zorganizowaną próbą zagospodarowania nowych możliwości rynkowych.

Dokonując przegląd różnorodnych inicjatyw KŁŻ, które funkcjonują dzisiaj w Polsce, zwrócono uwagę na dwie podstawowe kategorie:

  • Przedsięwzięcia indywidualnych producentów, które opierają się na sprzedaży bezpośredniej
  • Przedsięwzięcia zbiorowe, które opierają się na współpracy większej grupy producentów i konsumentów (m. in. Targi, Kooperatywy Spożywcze, Kluby Zakupowe, Inkubatory Kuchenne, Szlaki Kulinarne).

Warto docenić przedsięwzięcia indywidualnych producentów. Pokazują one, że działając w pojedynkę można stworzyć system KŁŻ, który przynosi korzyści zarówno producentowi jak i konsumentom. Warto podkreślić, że wiele inicjatyw indywidualnych producentów, które osiągnęły sukces rynkowy również ukształtowały rynek na produkty lokalny, które się dzisiaj tak dynamicznie rozwija. Autorzy wielu z tych inicjatyw to pionierzy, którzy stanowią sami w sobie marki autentyczności i jakości. Pokazują na własnym przykładzie co było i jest wciąż możliwe – nawet przy nieprzychylnych przepisach i bardzo konkurencyjnym rynku żywnościowym.

Coraz więcej inicjatyw polegających na zbiorowym działaniu pojawiło się w ostatnich lat w celu osiągnięcia większej skali w zakresie sprzedaży, obniżenia ryzyka i kosztów oraz przyczynienia się do rozwoju lokalnego na rozwój lokalny. Jest też coraz więcej inicjatyw organizowania systemów umożliwiających sprzedaż bezpośrednią również jako odpowiedź dla konsumenta, która coraz częściej i z coraz większą determinacją poszukuje produkty żywnościowe wprost od producenta.

Zjawisko skracania łańcuchów dostaw żywności poprzez tworzenia i rozwijania systemów KŁŻ jest stosunkowo nowym zjawiskiem społecznym i gospodarczym. Różnorodność inicjatyw, które można zaliczyć do problematyki systemów KŁŻ sugeruje, że warto sporządzić bardziej systematyczną inwentaryzację i ocenę efektywności i oddziaływania funkcjonujących systemów KŁŻ.

Kluczem do sukcesu przedsięwzięć KŁŻ to skuteczna współpraca różnych podmiotów. Oznacza to, że w programach wsparcia należy podkreślać i premiować współpracę partnerską.

Sporo funkcjonujących systemów KŁŻ zostało zainicjowanych przez organizacje pozarządowe bądź grupy nieformalne, którym przyświecała misja zmiany uprzemysłowionego systemu żywnościowego, który dominuje w Polsce albo zaprogramowania rozwoju czy też ożywienia gospodarki wiejskiej. We wielu przypadkach przekładało się to na dotacje bądź inne subwencje z programów pomocowych czy też z funduszy publicznych (w szczególności PROW). Wiele inicjatyw KŁŻ jest wciąż uzależnionych od grantów oraz logiki projektowej. Powoduje to problemy z zapewnieniem ciągłości i rozwoju na bardzo konkurencyjnym rynku żywności w momencie gdy kończy się projekt, a wraz z nim dofinansowanie. Problemy pojawiają się w sytuacji, w której organizacji pozarządowej jest trudno przestawić się na myślenie już nie kategoriach dofinansowania, ale w kategoriach konkurencji na rynku kontrolowania kosztów i zwiększania sprzedaży.

Z kolei, pojawiają się biznesowe przedsięwzięcia systemów KŁŻ, które usiłują zagospodarować potrzeby konsumentów poszukujących żywności wiadomego pochodzenia. Te z kolei, z biegiem czasu wykluczają małe gospodarstwa ponieważ większe gospodarstwa mogą zapewnić ciągłość i jakość dostaw. Oznacza to, że publiczne wsparcie dla rozwoju systemów KŁŻ powinno być skierowane do inicjatyw i przedsięwzięć, które angażują małe gospodarstwa, często wyprowadzając je z tzw. „szarej strefy”. Większe gospodarstwa rolne są w stanie sobie poradzić na rynku pod warunkiem, że podejmą współpracę z innymi gospodarstwami.

Innowacje finansowe dla Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ)

Ekspertyza dotycząca innowacji dla sektora KŁŻ składa się z dwóch głównych części:

  • w pierwszej przedstawiono przegląd aktualnie dostępnych instrumentów, które mogą być wykorzystywane przez małe gospodarstwa w sposób pozwalający na rozwój systemów KŁŻ;
  • w drugiej dokonano przeglądu innowacji finansowych, wraz z przedstawieniem wizji ich wykorzystania w taki sposób, aby stworzyć nowatorskie zaplecze finansowe dla systemów KŁŻ.

Przewodnik po dotacjach i pożyczkach został opracowany z myślą o producentach działających w ramach systemu KŁŻ. Są to rolnicy i drobni przetwórcy, którzy dostarczają swoje produkty do Klubów Zakupowych oraz do innych kanałów dystrybucji. Celem analizy jest przedstawienie wachlarza dostępnych możliwości dotyczących otrzymania wsparcia finansowego na rozwój działalności produkcyjnej oraz sprzedażowej. Analiza produktów finansowych na szczeblu regionalnym została opracowana na podstawie danych z województwa małopolskiego. Należy zaznaczyć, że celem przedstawionej analizy nie jest szczegółowe opisanie dostępnych ofert a raczej wskazanie źródeł dostępnych narzędzi.

Dotacje mają charakter bezzwrotny, a środki na nie pochodzą z budżetu Unii Europejskiej oraz państwowego. Starając się o dotację można otrzymać częściowe wsparcie finansowe na realizację projektu wpisującego się w założenia danego programu i działania. Poniżej opisane zostaną wybrane działania oraz poddziałania. Przedstawione będą również oferty organizacji i banków, które mają w swojej ofercie kredyty oraz pożyczki dla rolników i producentów.

Druga część dokumentu polega na przedstawieniu głównych założeń systemu wsparcia finansowo- logistyczno-sprzedażowego dostosowanego do potrzeb, uwarunkowań oraz możliwości małych producentów żywności współtworzących systemy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) – systemy produkcji, przetwórstwa, dystrybucji i sprzedaży żywności, które skracają „odległość” pomiędzy producentem a konsumentem. Przyczyniając się do rozwoju systemów KŁŻ w Polsce, rozwiązania wypracowane i wdrożone w oparciu o przedstawione wytyczne poprawią kondycję
społeczno-gospodarczą małych gospodarstw rolnych i małych producentów żywności, zapewniając tym samym konsumentom dostęp do lokalnie wytwarzanych, jakościowych produktów żywnościowych wiadomego pochodzenia.

Oczekiwany rezultat stanowi przetestowany i wdrożony pilotażowo system FinTech dla KŁŻ – nowoczesny system dostarczania usług finansowo-logistyczno-sprzedażowych dla zwiększenia efektywności produkcji, przetwarzania i wprowadzania do obrotu nieprzetworzonych i przetworzonych produktów spożywczych przez małe gospodarstwa rolne i małych przetwórców, działających w systemach KŁŻ na terenie całego kraju.

System FinTech dla KŁŻ miałby za zadanie ułatwić dostęp do rozwiązań finansowych i produktów finansowych dopasowanych do potrzeb, uwarunkowań i możliwości małych producentów oraz ograniczenie kosztów i zwiększenie obrotów dzięki zwiększonej partycypacji w zbiorowych rozwiązaniach logistycznych, marketingowych i sprzedażowych wypracowanych na poziomie systemu KŁŻ. Tworząc system FinTech dla KŁŻ należy wykorzystać i połączy najnowsze rozwiązania z 3 dziedzin nauki: (1) Zarządzanie – Innowacje organizacyjne: skracanie łańcuchów dostaw żywności tzw. systemy KŁŻ: (2) Informatyka – Innowacje informatycznie – aplikacje mobilne, inteligentne oraz nowe możliwości Internetu; oraz (3) Finanse – innowacyjne produkty i usługi finansowe.

Należałoby przeprowadzić interdyscyplinarne prace badawcze polegające na określeniu parametrów dla zaprojektowania systemu FinTech dla KŁŻ oraz prace wdrożeniowe polegające na stworzeniu, przetestowaniu i wdrożeniu systemu FinTech dla KŁŻ w wybranych systemach KŁŻ jako nowy element systemu doradztwa rolniczego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. System FinTech dla KŁŻ ma być uzupełnieniem i poszerzeniem aktualnie dostępnych instrumentów finansowych (w tym dotacji, dopłat itp.) oraz tych, które będą wdrażane w ramach Wspólnej Polityce Rolnej po roku 2020.

Prezentowana koncepcja odpowiada na wytyczne, które przyjęła Rada Ministrów RP 16 maja 2017, zatwierdzając priorytet systemów KŁŻ w dokumencie pt. Wspólna Polityka Rolna po 2020 roku – Polskie Priorytety.

Eko-technologie dla KŁŻ dla potrzeb kampanii (wyzwania i rozwiązania w zakresie wykorzystania eko-technologii w systemach KŁŻ w Polsce)

Problematyka ekotechnologii dla KŁŻ wymaga zdefiniowania samego pojęcia. Brakuje jednoznacznej definicji ekotechnologii, jednak wydaje się, że najbliższe prawdzie jest podejście wywodzące się z ekologii społecznej (social ecology), która z jednej strony wychodzi z założenia ograniczenia nierówności w samym społeczeństwie, z drugiej zaś postuluje harmonię społeczeństwa z przyrodą[1].  Na chwilę obecną przedstawiana wizja jest może zbyt futurystyczna, zakłada bowiem, że eko-technologia wykorzystywałaby odnawialne zasoby przyrody – energię słoneczną i wiatr, pływy i cieki wodne, różnice temperatur powierzchni Ziemi oraz obfitujące wokół nas zasoby wodoru jako paliwo – ażeby zaopatrzyć eko-społeczność w surowce nie powodujące zanieczyszczenia czy też odpady nadające się do ponownego wykorzystania.

W niniejszym opracowaniu nie chcemy zbyt wybiegać w przyszłość, lecz skupimy się na już dostępnych lub rozwijanych rozwiązaniach, które są lub mogą być powszechnie dostępne. Rozwój systemów KŁŻ z założenia dotyczy wielu rozproszonych środowisk. Wielką szansą dla nich jest obserwowany obecnie rozwój ekonomii współdzielenia, która umożliwia dostęp do technologii niedostępnych dotychczas dla małych „graczy”. Pozwala ona na wspólne korzystanie z najnowszych rozwiązań techniki, na które nie byłoby stać każdego pojedynczego uczestnika systemy. To w pewien sposób niweluje przewagę wielkich, bogatych korporacji, które z racji swojej wielkości i dostępności do zasobów zdobywały przewagę stanowiącą barierę nie do pokonania dla pozostałych uczestników rynku. Problematyka ekotechnologii ściśle wiąże się z zaopatrzeniem w energię, w szczególności z wykorzystaniem energii odnawialnej.

Strategia na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju zakłada w tym zakresie szeroko zakrojone działania. Zgodnie z SOR nowoczesny sektor energetyczny stanowi warunek dla zapewnienia Polsce bezpieczeństwa energetycznego oraz konkurencyjnej i efektywnej gospodarki. Do osiągnięcia tak postawionego celu niezbędne jest również tworzenie rozwiązań na rzecz modernizacji i rozbudowy sieci wytwarzania, przesyłu i dystrybucji energii, a także produkcji energii na poziomie gospodarstw. Efektem działań inwestycyjnych, modernizacyjnych oraz poszukiwań nowych źródeł energii, także odnawialnych będzie stabilność, dywersyfikacja i niezawodność dostaw energii oraz większa niezależność energetyczna kraju. Strategia zakłada także wspieranie odnawialnych źródeł energii, ze szczególnym uwzględnieniem rodzimych zasobów, takich jak geotermia i biomasa.

Podsumowując, ekotechnologie stanowią swego rodzaju nowe podejście do wytwarzania, zapewnienia równowagi w relacji produktywność, efektywność produkcji – środowisko naturalne. Z punktu widzenia KŁŻ należy popatrzeć dwutorowo. Z jednej strony do ekotechnologii można zaliczyć sam system KŁŻ. Pozwala on z założenia skrócić łańcuchy dostaw do odbiorcy końcowego, przez co są wspierane naturalne, ekstensywne sposoby wytwarzania żywności. Dzięki odpowiedniej organizacji tego systemu, w szczególności wykorzystaniu odpowiednich narzędzi logistycznych i finansowych może zostać stworzona efektywna struktura spełniająca kryteria najnowszych ekotechnologii.  W ramach samego systemu można i należy wykorzystywać najnowsze zdobycze techniki, poprawiające efektywność wytwarzania, pozwalające na opłacalne przetwórstwo rolno – spożywcze, bez utraty wszelkich walorów smakowych oraz związanych z naturalnym charakterem wytwarzanych produktów.

Przegląd inspirujących przykładów systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) z innych krajów unii europejskiej dla potrzeb kampanii Wiedz i mądrze jedz

Systemy Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) to przede wszystkim systemy sprzedaży zbiorowej, w których konsument ma możliwość zakupu produktów żywnościowych wprost od określonego producenta, związanego z określoną miejscowością lub regionem. W dużej mierze, sukces określonego systemu sprzedaży opiera się na wykreowaniu zaufania do produktów, producentów i regionów ich pochodzenia. Sprzedaż wyróżnia się tym, że nie jest anonimowa ponieważ wytwarza się relacja osobista pomiędzy producentem a konsumentem. Konsument ma zaufanie do jakości i autentyczności produktu ponieważ zna producenta, natomiast producent zapewnia sobie stały zbyt dla swoich produktów.

Pomimo faktu, że nie ma jednego modelu czy wzorca systemu sprzedaży KŁŻ w państwach Unii Europejskiej, można wyróżnić szereg kategorii czy typów, wielu z których występuje również w Polsce. Opracowanie przedstawia inspirujące przykłady form sprzedaży praktykowanych w zakresie KŁŻ, w następujących kategoriach: targi, sprzedaż w gospodarstwie, zbiorowe punkty sprzedaży, systemy paczkowo/koszykowe, grupy konsumenckie, sprzedaż wspierana przez społeczeństwo oraz sprzedaż internetowa.

Przedstawione i omówione są przepisy regulujące sprzedaż bezpośrednią jako podstawy rozwoju systemów KŁŻ w wybranych krajach Unii Europejskiej (Niemcy, Francja, Włochy, Słowacja, Węgry, Rumunia).

Mając na uwadze doświadczenia Europejskie, największa bariera i szansa dla rozwoju systemów KŁŻ wiąże się z rozwiązaniem kwestii zborowej sprzedaży. Chodzi tu o rozwiązania organizacyjne, które umożliwią rolnikom w Polsce podejmować wspólne działania w zakresie produkcji, przetwórstwa, logistyki oraz kanałów dystrybucji. Wydaje się, że innowacje informatyczne w zakresie logistyki i sprzedaży są najbardziej pożądane, a punkty sprzedaży zbiorowej (PSZ), które się aktualnie dynamicznie rozwijają we Francji, najbardziej obiecująca forma skalowania systemów KŁŻ w Polsce pod względem liczby producentów i konsumentów zaangażowanych, różnorodności asortymentu produktów oferowanych na sprzedaż oraz wolumenu sprzedaży. Rozwój i wdrażanie rozwiązań zbiorowej sprzedaży wymaga zmian legislacyjnych w Polsce, które umożliwiłby rolnikom sprzedawać produkty innych rolników zrzeszonych w określonym systemie KŁŻ.

Innowacje informatyczne dla systemów KŁŻ. Wyzwania i rozwiązania w zakresie wykorzystania technologii IT oraz internetu w rozwoju (‘skalowaniu’) systemów KŁŻ oraz kanałów dystrybucji

W opracowaniu przedstawiono najbardziej aktualne rozwiązania informatyczne stosowane dla wsparcia różnych systemów Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) w Europie oraz w Azji, USA, Australii i krajach afrykańskich. Jakie wnioski z tego przeglądu mogą być interesujące dla polskich odbiorców kampanii informacyjnej na temat Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności?

  1. Informacja o internetowych platformach zakupowych, które pozwalają rolnikom oferować produkty w Internecie, a indywidualnym konsumentom nabywać produkty bezpośrednio od konkretnego rolnika.
  2. Powiązanie rosnącej skali zakupów bezpośrednich żywności realizowanych w oparciu o te platformy internetowe, ze wzrostem rentowności tradycyjnych, rodzinnych gospodarstw rolnych i drobnych producentów żywności.
  3. Informacja o możliwości zastosowania technologii rozproszonego rejestru (technologii blockchain) do rozwiązywania problemów logistycznych lokalnych rynków żywności i budowania sieci drobnych rolników i indywidualnych konsumentów w celu realizowania transakcji w sprzedaży bezpośredniej. Dotyczy to innowacyjnych sieci równorzędnych, w których:
  4. realizowane są transakcje bez pośredników,
  5. gdzie można śledzić pochodzenie żywności od „gospodarstwa do widelca”,
  6. w których można realizować funkcje logistyczne bez uciekania się do pośrednictwa firm transportowych i dokonywania wydatków inwestycyjnych, a także
  7. które rosną w sposób spontaniczny bez potrzeby centralnego zarządzania.

Skupienie się na tych trzech – nowych w Polsce – zjawiskach stanowi zalecenie dla realizatorów kampanii informacyjnej KŁŻ.

  1. Internetowe platformy zakupowe w Polsce najlepiej przedstawić na funkcjonujących przykładach: lokalnyrolnik.pl i http://zakupy.koszyklisiecki.pl  i powiązanych z tymi platformami grupach zakupowych.
  2. Efekty gospodarcze sprzedaży z tradycyjnych gospodarstw, rosnącej w wyniku korzystania z platform internetowych, najlepiej oprzeć na wywiadach z rolnikami uczestniczącymi w sieciach Lokalny Rolnik, czy Produkt Lokalny z Małopolski.
  3. Informacje o projekcie zastosowania technologii blockchain i lokalizacji przy pomocy urządzeń mobilnych do rozwiązania fundamentalnych problemów logistycznych lokalnego rynku rolnego można przedstawić na przykładzie projektu „Kolaboratywna Logistyka” przygotowywanego w Krakowie w powiązaniu z przedsięwzięciem „Produkt Lokalny z Małopolski”, Klubami Zakupowymi i platformą zakupową IT PLM.

W tej części prezentacji należy zwrócić uwagę na to, że nowe technologie: prywatne sieci P-2-P wykorzystujące rozproszony rejestr (blockchain) i mobilną geolokację tworzą możliwość zupełnie nowych sposobów realizacji zadań opartych na  (a) ekonomii współpracy, (b) ekonomii współdzielenia i (c) ekonomii o obiegu zamkniętym.

Powyższą problematykę należałoby w kampanii powiązać z informacjami o projektach dotyczących rozwiązań informatycznych z rodziny FinTech dedykowanych dla drobnych gospodarstw rolnych, również opartych na najnowszych technologiach informatycznych. Przykładem takich przyszłościowych rozwiązań FinTech dla drobnych rolników jest Ricult [http://www.ricult.com/].

Recenzje filmów w kampanii "Wiedz i mądrze jedz"

Cykl 10 filmów w serii pt. „Wiedz i Mądrze Jedz”, które wyemitowano na ogólnopolskiej antenie TVP3 zwraca uwagę na ważne i pozytywne zjawisko występujące w naszym kraju – coraz większa liczba rolników chce wytwarzać i sprzedawać swoje produkty bezpośrednio konsumentom,  a konsumenci coraz częściej poszukują możliwości zakupu wprost od rolnika. Cykl przedstawia zjawisko tzw. Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ) jako pewnego rodzaju ruch społeczny, który rośnie w siłę, dzięki sprzyjającym zmianom legislacyjnym.

Filmy poruszają mnóstwo tematów związanych z problematyką systemów KŁŻ i pokazują na konkretnych przykładach, że osiągnięcie skali w sensie liczby zaangażowanych producentów i konsumentów oraz wolumenu sprzedaży, nie jest sprawą prostą. Pokazanie złożoności tematu poprzez pryzmat tych, którzy uczestniczą w systemach KŁŻ i z nich korzystają jest właściwym podejściem do tematu, który jest dla wielu wciąż mało czytelny. Jest to istotne, ponieważ wielu konsumentów w ogóle nie myśli o tym, skąd pochodzi żywność – i jest ona najczęściej kupowana w supermarketach.

Oceniając cykl pozytywnie, należy jednak zwrócić uwagą na jego słabości:

  1. Odcinki są nierówne i nie w każdym z odcinków jest jasne, dlaczego dany temat jest omawiany. By przypomnieć oglądającym, że temat wiodący to problematyka systemów KŁŻ byłoby wskazane, by w każdym odcinku wystąpił producent, konsument i organizator, czyli Ci, którzy współtworzą określony system KŁŻ.

 

  1. Rola samorządów w propagowaniu systemów KŁŻ jest raczej pominięta, jednak jest ona kluczowa dla rozwoju systemów KŁŻ. To gminy często odgrywają kluczową rolę w udostępnianiu targowisk, propagowaniu marek lokalnych, czy też w organizowaniu inkubatorów kuchennych. W przyszłych edycjach cyklu warto opowiedzieć więcej o roli samorządów.

 

  1. Tematy związane z ekologią również nie są eksponowane, a stanowią przecież podstawę dla konkurencyjności na rynku – metody produkcji, ograniczanie odległości transportu żywności, środków chemicznych, odpadów czy też opakowań, zapewnienie dostępu do czystej wody.

 

  1. W wielu odcinakach odnoszono się do kłopotliwych przepisów i biurokracji, jednak nie pokazano punktu widzenia służb zapewniających bezpieczeństwo żywności, który mógłby pokazać czemu i komu służą te przepisy. Jak postrzegają Krótkie Łańcuchy inspektorzy Sanepidu czy też Weterynarii? Czy żywność wyprodukowana i sprzedawana bezpośrednio jest bezpieczna? Jakie są zagrożenia?

 

  1. Punkt widzenia konsumenta również nie jest wyeksponowany. Dlaczego konsumenci deklarują zazwyczaj chęć kupowania żywności wprost od rolnika czy małego producenta, a kupują w dużej mierze w marketach? Czy systemy KŁŻ mogą coś zmienić w tym zakresie?

 

  1. Programy skupiają się w dużej mierze na osobach, które osiągnęły sukces poprzez tworzenie własnych zindywidualizowanych systemów KŁŻ. Osoby te są zazwyczaj przedsiębiorcze, inspirujące i wyjątkowe – jednak na ile jest to recepta czy wzór dla większości małych rolników w Polsce, którzy chcieliby przetwarzać i sprzedawać swoje produkty konsumentom – ale nie wiedzą od czego zacząć? Stosunkowo mało eksponowane są zbiorowe rozwiązania, takie jak Koszyk Lisiecki, o znaczeniu których przekonuje Minister Ardanowski. Programy nie pokazały spółdzielni czy też kooperatyw spożywczych, a sprzedaż internetowa, która kształtuje dziś zachowania konsumentów, nie została wskazana jako zjawisko, z którym może wiązać się przyszłość systemów KŁŻ. Obecnie w Polsce funkcjonują różne portale internetowe, za pośrednictwem których można kupować produkty od rolników. Z kolei supermarkety coraz bardziej eksponują „lokalność” i pochodzenie produktów, które sprzedają. Jaki wpływ będzie miało to zjawisko na rozwój systemów KŁŻ w Polsce? Czy może są one skazane z założenia na pozostawanie na marginesie?

 

  1. Temat innowacji przewijał się przez cały cykl programów i w niektórych odcinkach rola naukowców jest eksponowana (odcinek 3 i 9), ale dla oglądającego nie do końca jest jasne jakie innowacje są potrzebne, by systemy KŁŻ rozwijały się w Polsce. Warto byłoby poświęcić więcej uwagi problematyce innowacji, w szczególności mając na uwadze zapowiedzi Ministerstwa Rolnictwa, że będzie ono wspierać innowacyjność, by zwiększyć rolę i oddziaływanie systemów KŁŻ w Polsce.

 

  1. Niektóre obszary Polski, w których jest wiele inicjatyw systemów KŁŻ (np. Dolnośląskie, Lubelskie, Warmińsko-Mazurskie, Podkarpackie) nie zostały pokazane w programach.

 

Zdaniem recenzenta, cykl „Wiedz i Mądrze Jedz” spełnia oczekiwania. Programy są ciekawe, zwracają uwagę na złożoność tematyki KŁŻ. Warto serię kontynuować, uwzględniając powyższe uwagi.

 

 

 

 

1-recenzja

2-recenzja

3-recenzja

4-recenzja

5-recenzja

6-recenzja

7-recenzja

8-recenzja

9-recenzja

10-recenzja

Osoby zainteresowane pełną treścią ww ekspertyz prosimy o kontakt email: kontakt@prostoodrolnika.pl

Prosto od rolnika

Poznaj smak naszych produktów lokalnych!

Ogólnopolska kampania na rzecz KRÓTKICH ŁAŃCUCHÓW DOSTAW ŻYWNOŚCI

Kontakt

Redakcja +48 605 661 069

Społeczności