Dlaczego żywność lokalna? Dlaczego bezpośrednio od producenta? Dlaczego droższa niż w markecie?

Polskie, tradycyjne gospodarstwa rolne posiadają duży potencjał w zakresie produkcji wysokiej jakości żywności (np. w Małopolsce ok. 140.000 małych gospodarstw o przeciętnej powierzchni  4,0 ha). Jednak większość rolników prowadzi ograniczoną sprzedaż swoich produktów i to w szarej strefie ze względu na to, że zwykle nie działają jako przedsiębiorcy, z czego wynikają problemy prawne. Ta sytuacja poprawia się wraz ze zmianami w porządku prawnym i wprowadzeniem nowych, uproszczonych przepisów sanitarnych oraz fiskalnych ułatwiających sprzedaż bezpośrednią płodów rolnych i rolniczy handel detaliczny.

Dziś dominuje pogląd, że należy wspierać lokalne źródła żywności dla mieszkańców miast (lokalne rynki żywności), ze względu na:

  • Włączenie rolników obecnie nieuczestniczących w rynku w obieg gospodarczy (uczestnictwo w produkcie narodowym, działanie antyimportowe, utrzymanie tradycyjnej kultury)
  • Utrzymanie miejsc pracy w rolnictwie (w szczególności tradycyjnym)
  • Obniżenie strat ekologicznych w wyniku skrócenia transportu (redukcja ‚mil żywności’ – przeciętny transport jedzenia kupowanego w hipermarkecie to setki kilometrów) oraz utrzymania tradycyjnej, nieprzemysłowej produkcji rolniczej z małą ilością chemii i zachowaniem krajobrazu.
  • Wysoką jakość produktów i ich naturalność gdy produkowane są w tradycyjnych, rodzinnych gospodarstwach
  • Potencjalną redukcję ceny żywności dla konsumenta związaną z eliminacją pośredników.

 

Potrzebę rozwoju KŁŻ pośrednio podkreśla Pakt Mediolański Miejskiej Polityki Żywnościowej z 15 października 2015 (ang. Milan Urban Food Policy Pact), który definiuje dlaczego dla t.zw. Smart Cities dostarczanie lokalnej żywności ma znaczenie: cyt. „[…] gospodarstwa rodzinne i drobni producenci rolni odgrywają kluczową rolę w odżywianiu miast wspomagając utrzymanie trwałych, dostępnych i właściwych kulturowo systemów żywienia; zaś przeorientowanie systemów żywienia i łańcuchów wartości w kierunku zdrowego odżywiania wymaga powiązania konsumentów z [lokalnymi] wiejskimi i miejskimi producentami. […]”.

Jak wskazano wcześniej, główną barierą dla zwiększenia sprzedaży jest niewydolna logistyka lokalna (transport i przechowywanie). Aby utrzymać tradycyjne gospodarstwo rolne nie wystarczy produkować dobrą żywność i oferować ją na rynku nawet przy pomocy internetowych platform sprzedażowych. Żywność lokalna jest za droga dla konsumentów mimo potencjalnej możliwości sprzedaży bez pośredników, a to ze względu na wysoki jednostkowy koszt produkcji, a przede wszystkim nieracjonalny transport i magazynowanie.

Skutki obecnie niskiej efektywności lokalnych systemów dostaw żywności (KŁŻ), a wysokiej efektywności systemów ‘przemysłowych’ widać na poniższym zestawieniu struktury kanałów sprzedaży. W regionach rozwiniętych dominują hipermarkety  (Ameryka Płn.- 73%, Europa 50%), a znikają tradycyjne sklepy lokalne i targowiska, które są podstawowym kanałem sprzedaży w systemach KŁŻ.

Struktura kanałów sprzedaży żywności w regionach za FAO UN, 2017

 

 

a)   Jakie są najważniejsze innowacje w zakresie IT w kontekście systemów KŁŻ? jakie są możliwe rozwiązania na dziś i jutro? Przykłady, źródła i wzorce.

Uruchomienie i rozwój lokalnych rynków żywności jest odpowiedzią na kilka istotnych problemów o znaczeniu globalnym i regionalnym, wymaga to jednak zaawansowanych rozwiązań informatycznych, które pozwolą zastąpić funkcje pośredników w sposób tańszy, bardziej bezpośredni i łatwo dostępny dla użytkowników (rolników, producentów, dostawców transportu i magazynów oraz konsumentów).

Rozwiązania IT mają kluczowe znaczenie dla rozwoju systemów KŁŻ ponieważ eliminują lub oferują szansę na wyeliminowanie istotnych barier dostępu do rynku i stabilizacji produkcji oraz rentowności. W szczególności idzie o likwidację barier:

  • słabego poinformowania rynku (potencjalnych konsumentów) o oferowanych produktach rolnych
  • niskich i niestabilnych obrotów i nieprzewidywalnego zapotrzebowania na oferowane produkty
  • rozliczeń i dokumentowania transakcji
  • braku certyfikatów pochodzenia i jakości
  • ograniczonej dostępności i/lub wysokich kosztów transportu
  • ograniczonej dostępności i/lub wysokich kosztów przechowywania
  • wydatków kapitałowych na infrastrukturę i środki transportu.

Rolniczy handel detaliczny może funkcjonować bez zaawansowanego wspomagania informatycznego. Sklepy firmowe na wsi, automaty vendingowe, targi lokalne, i inne tradycyjne rozwiązania dla lokalnych rynków żywności i t.zw. CSA (ang. Community-Supported Agriculture),  jeśli oparte są o usługę realizowaną siłami własnymi rolnika (pakowanie, dowóz), nie wymagają inwestycji w specjalne rozwiązania IT za wyjątkiem ewentualnie strony internetowej oraz standardowych programów księgowych i kasy fiskalnej. Także dlatego, że często sprzedaż bezpośrednia przez rolników zakłada odbiór przez konsumenta w stałych terminach i stałych lokalizacjach oraz standardowych paczkach sezonowych nawet bez procedury zamawiania konkretnych produktów:

Jednak rozwiązania nie korzystające z rozbudowanych platform informatycznych bardzo ograniczają zasięg sprzedaży i znacząco obciążają producenta kosztami, często w sposób ukryty (rolnik często nie liczy swoich kosztów). Włączenie tych kosztów własnych do kalkulacji i przerzucenie ich na konsumenta powodowałaby dalszy wzrost ceny i ograniczenie sprzedaży.

Koszty tradycyjnej sprzedaży bezpośredniej są duże. Można sięgnąć do przykładu z Belgii (Flandria), który precyzuje koszty sprzedaży bezpośredniej w tamtejszym rolniczym handlu detalicznym (przy tym nie wskazano kosztów transportu i magazynowania, które pozostają po stronie rolnika; dane wg. Pasgang, 2017):

  • wydatki marketingowe: 2-10%.
  • wyposażenie punktu: 50.000-200.000 EUR, lub ewentualnie
  • automaty vendingowe: 5.000-15.000 EUR (bez kosztów eksploatacji)
  • koszt obsługi – personelu punktu sprzedaży: 7-15 EUR/godz.

Koszty te można ograniczyć wykorzystując narzędzia IT. Aktualne rozwiązania traktują ten problem w następujący sposób:

  1. Koszty marketingu ograniczyć można przez publikację strony internetowej pozwalającej na spontaniczne tworzenie trwałych, lokalnych sieci rolników i konsumentów pozwalającej na oferowanie produktów i publikowanie cenników, zdalne składanie zamówień do konkretnych dostawców, opłacanie, realizowanie i dokumentowanie transakcji (na przykład: http://zakupy.koszyklisiecki.pl).
  2. Wydatki kapitałowe i koszty punktu sprzedaży można zdecydowanie obniżyć przez tworzenie wspólnych punktów odbioru dla danej sieci rolników i konsumentów z możliwością dostaw do domu istniejącymi systemami takimi jak Uber-Eats czy Pyszne.pl. Punkty te (na przykład w ramach projektu Produkt Lokalny z Małopolski), działające w ramach internetowej platformy zakupowej, wyposażone w oprogramowanie magazynowe, fiskalne i księgowe dokonują zdalnych rozliczeń z konsumentami i pośredniczą w realizacji płatności dla rolników obniżając koszty jednostkowe dla poszczególnych uczestników systemu.
  3. Testowanym pilotowo sposobem obniżenia kosztów logistycznych jest prowadzone w Belgii dedykowane pośrednictwo logistyczne wspomagane przez IT. Na przykładzie Flandrii można wykazać jednak, że samo wyposażenie lokalnego rynku rolnego w platformę informatyczną zarządzającą logistyką oraz stworzenie firm transportowych/logistycznych dedykowanych do obsługi lokalnych producentów nie rozwiązuje problemu dużych kosztów jednostkowych w sprzedaży bezpośredniej. Okazuje się, że takie rozwiązanie nawet zwiększa koszty (i co więcej wydatki gotówkowe) producentów – kosztem marży rolnika lub podniesienia ceny. Wymaga ono ponadto aby drobni rolnicy działali jak przedsiębiorcy, co w krajach rozwiniętych jest standardem, lecz w Polsce nie.

Oto konkretne przykłady wsparcia informatycznego dla klubów/grup zakupowych i organizacji konsumentów:

 

  • w Polsce

Koszyk Lisiecki (http://zakupy.koszyklisiecki.pl/)  i inne kluby zakupowe w Małopolsce (Marchewka Bistro, Kokoszyk – Kooperatywa Lanckorońska, Serce Pogórza, Półka Karpacka). Koszyk Lisiecki i Marchewka wykorzystują webowe oprogramowanie IT PLM (Produkt Lokalny z Małopolski) z pełną identyfikacją pochodzenia produktu (konkretnego, pierwotnego producenta).

Zbliżone funkcje realizują webowe rozwiązania:

 

  • w Austrii:

Markta, Wiedeń: www.Markta.at [https://www.youtube.com/watch?time_continue=16&v=ltwyQSHdhEM]

 

  • w Belgii:

De Buurderij (Boeren & Buren = Rolnicy & Sąsiedzi).  [https://boerenenburen.be/nl-BE/assemblies/8521] . Ceny ustala producent (14 producentów), 124 punkty odbioru, dowolna wielkość zamówienia. Szybkie płatności. Jednak marża dla pośrednika (w tym system informatyczny) to 8,35% dla organizacji krajowej + 8,35% dla organizacji regionalnej plus 2 godziny tygodniowo wkładu pracy rolnika.

Voedselteams. [https://www.voedselteams.be/]. Ceny ustala producent, 170 punktów odbioru. Marża pośrednika 6%, ale dodatkowo koszty pakowania i transportu. Długie terminy płatności i jest dolna granica zamówienia. Zarejestrowany konsument płaci roczną opłatę.

Lokaal. [https://www.lokaalmarkt.be/nl]. Ceny ustala producent, 2 punkty odbioru plus targ piątkowy. Płatności kartą. Marża pośrednika 20-25% plus świadczenie przez producenta usługi transportowej i innych czynności (w wymiarze 6 godzin tygodniowo).

 

Nieco inną kategorią są przykłady kooperatywnych, lub organizowanych przez firmy sklepów internetowych (w klasycznej formie platformy sprzedażowej zarejestrowanych dostawców) organizujących także stronę logistyczną i handlową przedsięwzięcia:

 

  • w Polsce

Lokalny Rolnik. https://lokalnyrolnik.pl/. Przedsięwzięcie oparte o zgłoszenia (rejestrację) dostawców, grup zakupowych i punktów odbioru. Pochodzenie produktów wiadome, ale często tylko do poziomu dostawcy-pośrednika – np. ‘Pan Warzywko – Sosnowiec’; nie miejsce pierwotnej produkcji, lecz skup z rejonu Miechowa, Charsznicy i Kalisza. Producenci tradycyjni, ale z całej Polski, a nie działający wyłącznie w ramach runku lokalnego (+/- 100 km). Dostawcy oferują produkty także jako pośrednicy i działają też na innych platformach sprzedażowych, np. Ekohurt (http://www.ekohurt.eu/). Ceny i polityka cenowa (promocje) pośrednika. Centralna logistyka organizowana przez pośrednika.

 

  • w Belgii

eFarmz. https://www.efarmz.be/fr/. Organizacja producentów rolnych z własnym sklepem internetowym. Ceny pośrednika (eFarmz). Standardowa identyfikacja producenta. Dostawy poniedziałek, środa, piątek. Odbiór w punktach odbioru lub dostawa do domu (plus 3 EUR jeśli zamówienia poniżej 70 EUR). Płatności internetowe. Marża producenta nieznana.

Roes. https://www.appelenroes.be/ Sklep internetowy organizacji sadowników z trzema punktami odbioru w regionie Antwerpii.

 

  • w Gruzji

Traktor.ge. https://traktor.ge/ oprogramowanie stworzone przez NGO Elva, która z 8 dostawcami stworzyła platformę online dla sprzedaży produktów rolnych. Dziś ta platforma webowa oferuje 650 produktów i ma niemal 2000 zarejestrowanych użytkowników i obroty kwartalne 50 tys. USD. Traktor otrzymuje prowizję od każdej transakcji.

 

  • w Australii

Farmhouse. https://www.farmhousedirect.com.au/

Aussie  Farmers Direct. https://www.aussiefarmers.com.au/. To przykład problemów ekonomiczny sprzedaży bezpośredniej. Tradycyjna logistyka i proste wsparcie informatyczne nie pozwoliło na stworzenie trwałego biznesu firmie, która była w Australii prekursorem internetowej sprzedaży bezpośredniej produktów rolnych. Firma uruchomiona w 2005 roku ogłosiła restrukturyzację (de facto upadłość) i została przejęta przez:

YourGrocer (www.yourgrocer.com.au), która oferuje inny model handlu internetowego i inne rozwiązanie logistyczne: dostawy do domu od tradycyjnych rolników, ale nie z ich farm, lecz od tych, którzy oferują swoje produkty na targowiskach miejskich i w lokalnych sklepach. Ceny ustalane są przez handlujących. Ograniczona możliwość śledzenia pochodzenie produktu (źródła), ograniczona możliwość uzyskania informacji na temat dostępności produktu. Minimalne zamówienie 30 AUD. YourGrocer to przykład obejścia problemu logistycznego na trasie od gospodarstwa rolnego do miasta.

 

Przykładem próby rozwiązań informatyczno-organizacyjnych logistyki lokalnego rynku rolnego są lokalne firmy logistyczne we Flandrii: Distrikempen, Westreek, Pajottenland. Pobierają one za usługi transportowe i magazynowe od lokalnych rolników marżę 20% (!) plus 2% opłaty marketingowej; natomiast ich platforma informatyczna oznacza dla grup farmerów (5-20) wydatek jednorazowy 10.000 EUR oraz opłatę roczną 2.500 EUR przez minimum 5 lat. Dla polskiego rolniczego handlu detalicznego byłyby to koszty nie do przyjęcia.

Dlatego poszukujemy w Polsce całkowicie innowacyjnych rozwiązań informatycznych dla problemu logistycznego.

 

 

 

PROCES WDRAŻANIA SYSTEMU IT W KLUBIE ZAKUPOWYM

 

KROK 1
  • Informatyczne przygotowanie nowego systemu, w oparciu o istniejący, wypracowany na przykładzie Koszyka Lisieckiego
KROK 2
  • Wdrożenie koordynatora klubu zakupowego do obsługi administracyjnej systemu
KROK 3
  • Ustalenie zasad funkcjonowania (regulamin, zasady dostępu do systemu: czy ograniczony, czy ogólnodostępny)
KROK 4
  • Graficzne dostosowanie systemu IT PLM (banery, logotypy).
  • Przygotowanie materiałów opisowych dotyczących klubu do zamieszczenia na stronie.
KROK 5
  • Rekrutacja producentów do systemu
  • Zakładanie kont dla użytkowników
  • Pozyskiwanie informacji
KROK 6
  • Indywidualne szkolenia dla producentów z użytkowania systemu
  • W przypadku problemów z obsługą ze strony producentów, konieczne będzie zrekrutowanie osoby, która będzie pozyskiwać informacje o produktach od poszczególnych producentów i prowadzić ich konta.
KROK 7 URUCHOMIENIE SPRZEDAŻY
 
  • Wprowadzanie danych o producentach
  • Wykonanie zdjęć profilowych
  • Bieżące pozyskiwanie opisów produktów i zdjęć
  • Cotygodniowe uzupełnianie cenników/koordynacja procesu
  • Rekrutacja kupujących

 

Każdy kolejny Klub ma możliwość wypracowania swojego własnego systemu, występującego pod odrębnym adresem internetowym. Organizatorzy Klubu mają też możliwość prowadzenia własnej polityki sprzedażowej, marketingowej i promocyjnej.

Dostęp do wszystkich Klubów Zakupowych zostanie zapewniony poprzez banery i linki zamieszczone na stronie www.produktlokalny.pl oraz na stronach organizacji będących operatorami poszczególnych Klubów.

 

KLUCZOWE WYMAGANIA

Osiągnięcie skali sprzedaży wymaga zaangażowania wielu małych producentów poprzez włączenie ich we wspólne inicjatywy sprzedażowe (i logistyczne), które są organizowane przez operatora danego Klubu.

Ze strony producenta, uczestnictwo PLM i wykorzystanie potencjału systemu, wymaga:

  • dostępu do komputera (lub tabletu, smartfonu),
  • dostęp do Internetu,
  • podstawowych informacji związanych z użytkowaniem systemu
Prosto od rolnika

Poznaj smak naszych produktów lokalnych!

Ogólnopolska kampania na rzecz KRÓTKICH ŁAŃCUCHÓW DOSTAW ŻYWNOŚCI

Kontakt

Telefon: +48 531 333 773

Społeczności